«Մինչ Օրս Հայաստանը Ֆիզիքական Ոչնչացման Վտանգ Ունի» Ասում Է Լիթուայում Բնակուող Բեմադրիչ Մարատ Սարգսեանը

Հարցազրոյցը` ՄԱՐԻՆԷ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆԻ

Մարատ Սարգսեանը շարժապատկերի բեմադրիչ է, ով դեռեւս 16 տարեկանում  իր պապիկի հետ Վանաձորից տեղափոխուել էր Լիթուա, որտեղ իր աշխատանքն սկսել է Վիլնիւսի հեռուստատեսութիւնում: Նրա առաջին ժապաւէնը` «Լեռնաւանը», ներկայացուել էր  շարժապատկերի բեմադրիչ Էմիլ Քուսթուրիցայի հեղինակած շարժապատկերի փառատօնին` «Քուսթենտորֆին», որտեղ արժանացել էր մրցանակի: Դրանից յետոյ ժապաւէնը ներկայացուել էր երեւանեան «Ոսկէ ծիրան» միջազգային փառատօնին, որտեղ կրկին մրցանակի էր արժանացել: Այս տարի Մարատը «Ոսկէ ծիրան» փառատօնին մասնակցել էր վաւերագրական ժապաւէնով` «Հայրը», որն արդէն ունի 4 մրցանակ:

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Մարատ, «Լեռնաւան» ժապաւէնը խաղարկային էր, իսկ «Հայրը»` վաւերագրական: Ինչո՞վ է պայմանաւորուած փաստավաւերագրական սեռի ընտրութիւնը:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Վաւերագրական ժապաւէնը փաստաթուղթ չէ, իրադարձութեան փաստ չէ, դա գործ է: Ինձ համար տարբերութիւն չկայ` ժապաւէնը գեղարուեստակա՞ն է, թէ՞ վաւերագրական. երկուսն էլ պարզապէս արտայայտման միջոցներ են:

Հ.- Բայց գեղարուեստականի դէպքում բեմադրիչն աւելի ազատ է` ստեղծում է այն իրականութիւնը, որն ինքն է պատկերացնում:

Պ.- Այսինքն` այն, ինչ պատկերացնում էր Փելեշեանը, չի՞ ստեղծել: Իմ ժապաւէնի դէպքում ես ներկայացրել եմ այն, ինչ տեսել եմ, այլ ոչ թէ այն, ինչ պատկերացրել եմ: Իմ նպատակը չէր յօրինել այդ ընտանիքի կեանքը կամ այն ներկայացնել յարմար ձեւով: Դժուար էր գտնել այն հերոսը, ով ե՛ւ հետաքրքիր լինէր, ե՛ւ խորութիւն ունենար: Անհրաժեշտ էր, որ շարժանկարը հոգի ունենար, գոյութենապաշտութեան տարրեր ունենար: Աշխատում եմ ինձ թոյլ չտալ մակերեսային կեանք վարել, քանի որ ամբողջ շրջապատը քաշում է դէպի մակերեսային կեանք: Թերեւս ամբողջ ժամանակի, ամբողջ շրջապատի 99 առ հարիւրը մակերեսային է, եւ ձգում է  դէպի մակերեսային կեանք: Մարդն իրականում թոյլ արարած է: Ժամանակը մարդուն չի տրուել թրեւ գալու կամ հաճոյք ստանալու համար: Այդ իմաստով, չեմ կարող մակերեսային գործ անել, իմ ժամանակը կորում է: Այս ժապաւէնի ստեղծումը պահանջել է 3 տարի, եւ այդքան ժամանակ ծախսել եմ, որպէսզի ժապաւէնում հոգի լինի, ժապաւէնը օրկանիզմ ունենայ, ինչպէս մարդը:

Հ.- Ժամանակից վախենո՞ւմ էք:

Պ.- Վախենում եմ անիմաստ անցկացրած ժամանակից:

Հ.- Իսկ ինչի՞ց էք վախենում:

Պ.- (Ժպտում է,- Մ.Մ.) Վախենում եմ վախենալ: Իրականում ոչ մի բանից չեմ վախենում: Բոլոր մարդկանց պէս վախենում եմ հարազատներ կորցնելուց: Ուղղակի գիտակցում եմ, որ ժամանակը ոչ թէ նուէր է, այլ այն տրուած է ճիշդ ձեւով անցկացնելու համար, անկախ այն հանգամանքից, թէ քեզ պարգեւատրելո՞ւ են, թէ՞ ոչ: Ժամանակը ճիշդ անցկացնելն արդէն պարգեւատրում է, որովհետեւ կարեւորը ոչ թէ վերջին կէտն է, այլ` ընթացքը: Մարդիկ երբեմն շատ են թուլանում` սկսելով մեղաւորներ փնտռել ամբողջ աշխարհում: Երբ մարդ թուլութիւն է զգում, ենթագիտակցում փորձում է գտնել մեղաւորներ իրեն արդարացնելու համար, յետոյ ինքն իր մէջ մեղաւոր է հանում նաեւ իրեն, ապա սկսում է խղճալ ինքն իրեն, սակայն դրսում իրենց ցոյց է տալիս որպէս հերոս: Այդ դէպքում նա դառնում է խղճուկ արարած:

Հ.- Մարդիկ փոխուե՞լ են:

Պ.- Չգիտեմ, ինչի՞ համեմատ:

Հ.- Օրինակ, նիւթական «արժէքների» պաշտամունքը կա՞ր մեր կենցաղում:

Պ.- Բայց դրա հետ ի՞նչ կապ ունի ժողովուրդը:

Հ.- Բայց ժողովուրդը մարդիկ են:

Պ.- Դա դրսից է գալիս:

Հ.- Ես նկատի ունէի աշխարհի մակարդակով:

Պ.- Այո, բայց հիմա այդպիսի փուլ է, ի՞նչ կարող ես անել: Եթէ հիւանդութիւնը նախապէս չես բուժում, այն սկսում է սաստկանալ, եւ այդ ժամանակ մարդ բժշկի է գնում:

Հ.- Իսկ այդ նոր միտումները մտահոգութիւն չե՞ն առաջացնում ձեր տեսակի շարժապատկերի բեմադրիչների մօտ:

Պ.- Ընդհանրապէս յարգում եմ միսիոնարական արուեստը: Եթէ զուարճալի արուեստի մէջ չկայ միսիոնարութիւն, ապա դա դերասանութիւն է: Միսիոնարական արուեստում կայ անկեղծութեան «հոտ», որտեղ ստեղծողն իրեն  չի ցանկանում ներկայացնել, որտեղ նրա եսասիրութիւնը թաքնւում է գործի մէջ: Իսկ ինչի՞ց պէտք է վախենամ` որ չե՞ն ընդունի իմ ժապաւէնները… Թող չընդունեն: Ես ժապաւէններ չեմ անում, որ ինձ ընդունեն, ես ժապաւէններ եմ ստեղծում, քանի որ չեմ կարող չստեղծել: Իմ գործը ժապաւէնը անկեղծ ու ճշմարիտ անելն է` չխաբուելով նորաձեւութիւնից, ներկայ ճաշակից: Պէտք է լինել շատ սթափ, զգօն լինել, ուրիշներին չթողնես տրորել արժէքներդ: Մարդը պէտք է յարգի ինքն իրեն: Այն մարդը, որ չի յարգում իր էութիւնը, տարւում է նիւթականով:

Հ.- Միեւնոյն ժամանակ, կարծես, ինչ-որ սպասում կայ հայաստանեան իրականութեան մէջ:

Պ.- Սպասումն ընդամէնն ինքնաարդարացում է: Ոչ մի անգամ վաղը լաւ չի լինելու, այսօր, հէնց այս րոպէին է լաւը:

Հ.- Առաջնահերթ ի՞նչ պէտք է փոխել:

Պ.- Առաջին հերթին անհրաժեշտ է ժամանակ: Չեմ կարող ասել, թէ սա է լաւը, կամ սա է վատը: Իւրաքանչիւրն ապրում է իր կեանքի իրական փուլը: Ընկերային տեսակէտից առաւել կարեւոր է մարդու ներքին ինքնազգացողութիւնը:

Հ.- Երկու անգամ մասնակցել էք «Ոսկէ ծիրան» փառատօնին: Հայաստանում սովորաբար այլ մօտեցում կայ փառատօների նկատմամբ, ինչը երբեմն դրսեւորւում է տարուայ մէջ մէկ անգամ լաւ քոսթիւմ կամ գլխարկ կարելով: Մօտեցման փոփոխութիւն տեսնո՞ւմ էք:

Պ.- Փառատօնը կապ չունի. կան մարդիկ, ովքեր գալիս են ցուցադրելու իրենց, կան բեմադրիչեր, ովքեր գալիս են քայլելու կարմիր գորգի վրայով: Կան բեմադրիչներ, ովքեր ծայրայեղ բաց են, կան նաեւ այնպիսիները, ինչպէս, օրինակ, Փելեշեանը, ծայրայեղ փակ են: Այս փառատօնի ընթացքում տեսայ այնպիսի հայ բեմադրիչներ, ովքեր շատրուանի պէս բաց են, իրենք են քայլող շարժապատկերները: Դա պայմանաւորուած է մարդու տեսակով: Ինձ համար շարժապատկերի փառատօնը ոչ միայն գնահատական է իմ ժապաւէնին, այլեւ` օգնութիւն, որպէսզի յաջորդ ժապաւէնի ֆինանսաւորումն աւելի դիւրին լինի:

Հ.- Մարատ, որոշել էք ժապաւէն նկարել Ցեղասպանութեան մասին: Ինչո՞ւ հէնց այդ թեմայով:

Պ.- Իսկ ինչո՞ւ ոչ… Որովհետեւ արդէն շա՞տ ժապաւէններ կան այդ թեմայով:

Հ.- Որովհետեւ չափազանց պատասխանատուութիւն պահանջող թեմա է:

«Հայրը» ժապաւէնէն
(Լուսանկարները` justamoment.it կայքէջէն)

Պ.- Որովհետեւ մօտեցումը շատ սուղ է: Այսօրուայ տեսանկիւնը ենթադրում է մեղաւոր թուրքերը, անմեղ հայերը… Իմ ապագայ ժապաւէնում մեղաւոր ու անմեղ չկայ, ուղղակի կայ իրադարձութիւն, որը կատարւում է ներկայ ժամանակներում, որն աւելի շատ անիրական է, մեթաֆորիք: Միեւնոյն ժամանակ նշեմ, որ դա երեւակայական ժապաւէն չէ, ես ընդհանրապէս չեմ սիրում նկարահանել երեւակայական ժապաւէններ: Ժապաւէնում մի փոքր երեխայ ցեղասպանութեան ժամանակ փախչելիս, յանկարծակի, ինչ-որ պատճառներով (չեմ ասի, թէ ի՛նչ պատճառներով), 100 տարի առաջ է ընկնում ժամանակի խափանման պատճառով: Այն, ինչ ասացի, չկայ ժապաւէնում, քանի որ իմ ասածը ժապաւէնի բացատրութիւնն է:

Հ.- Ինչո՞ւ այս տարիներին մեր արտայայտչամիջոցը` Ցեղասպանութեան ճանաչման պայքարում, չփոխուեց: Ինչո՞ւ, օրինակ, հրեաները հասան իրենց խնդրի  լուծմանը, իսկ մենք` 9 տասնամեակից աւելի նոյն մօտեցումն ենք որդեգրել: Ի՞նչն է պակասում:

Պ.- Ինչո՞ւ… որովհետեւ մենք հրեայ չենք: Մենք հայ ենք, ուրիշի գլխին բարձրացող չենք: Եթէ չես կարողանում ուրիշի գլխին բարձրանալ, հետեւաբար խեղճուկրակ ես լինում: Եթէ ժամանակին յարձակուող ազգ լինէինք, այսօր նոյն ձեւով կը պահէինք մեզ: Հայն յարձակողապաշտ ազգ չէ, դրա համար մնում  է խեղճ: Ես չեմ առաջարկում, որ յարձակողապաշտ լինենք, ես հպարտանում եմ, որ հայն յարձակողապաշտ ազգ չէ:

Հ.- Բայց, կարծես, ենթագիտակցաբար յոգնել ենք: Ինչո՞ւ:

Պ.- Մինչ օրս Հայաստանը ֆիզիքական ոչնչացման վտանգ ունի: Այո՛, յոգնել ենք, գիտեմ, բայց հայ ազգը, Հայաստանը ֆիզիքական ոչնչացման հարց ունի: Նայէք Հայաստանի հարեւաններին կամ Հայաստանի վիճակը երկրագնդի վրայ, թէ ի՛նչ կախուածութիւն ունի:

Հ.- Ինքնասպառմա՞ն ենք գնում:

Պ.- Չգիտեմ… Քաղաքական թեմաներ չեմ սիրում շօշափել, բայց շատ բաներ միանգամից կը լուծուէին, եթէ իւրաքանչիւր հայ գիտակցէր, որ հայն ու Հայաստանը ֆիզիքապէս ոչնչացման վտանգի առաջ են: Այդ ժամանակ ոչ թէ շատ բան կը փոխուէր Հայաստանում, այլ հայն ինքը կը փոխուէր:

Հ.- Երբեմն տպաւորութիւն է, որ չի էլ ուզում գիտակցել:

Պ.- Ուզում է հանգիստ ապրել, հաճոյքով, իսկ այս դէպքում` մակերեսային հաճոյքով, իսկ աւելի ճիշդ` իրերին հիմնուած հաճոյքով, բայց սա արդէն ինքնաբթացում է: Եթէ իւրաքանչիւր ընտանիքի հայր եւ մայր ճիշդ ձեւով գուշակի Հայաստանի այսօրուայ վիճակը եւ ճիշդ ձեւով վերաբերուի իր արարքներին, հայը կը փոխուի: Սա գլխաւոր պակասող հարցն հայի համար, որ չի գիտակցում, թէ ինքը որտե՞ղ է, ի՞նչ վտանգներ ունի:

Երեւան-Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )