ՎԱՐԺԱՊԵ՞Տ, ԹԷ՞ ՎԱՐՉԱՊԵՏ

Խօսքը ուրիշի չի կրնար վերաբերիլ, բացի Էրտողան փաշայէն: Քանի համաձայն էք, շարունակենք…

Այս մարդը իր նկարագիրը փոխել չի՜ կրնար: Ամէն հարցի մէջ ո՛չ միայն ըսելիք կամ  ընելիք ունի, այլ նաեւ կը ջանայ իր ըսելիքը եւ ինքզինք պարտադրել աջին թէ ձախին:

Անշուշտ բոլորս ալ լաւ կը յիշենք Կարսի նշանաւոր կոթողին պարագան: Հակառակ արուեստի մարդ չըլլալուն, շատ հեղինակաւոր քննադատի նման, իր վճիռը արձակելով քանդել տուաւ յիշեալ արձանը: Այդ հսկայական կոթողը հայութեան եւ մարդկութեան հետաքրքրութիւնը շարժեց միմիայն վարչապետ փաշային հրահանգէն ետք: Անկէ առաջ գրեթէ աննկատ կը մնար ան:

Հակառակ ժողովրդավարութեան մասին շատ խօսելուն` այս մարդը ամէն բանի ու բոլորին հետ կը վերաբերի կամ կը խօսի հրահանգի լեզուով: Կը ջանայ ինքզինք պարտադրել եւ իր կամքը կատարուած տեսնել: Հակառակ իր արդի հագուստ¬կապուստին եւ սանտրուածքին`  ուրիշներու հետ կը վարուի թրքական հին օրերու շէյխ¬պապա մուալիմի կամ մեր Տէր Թոդիկին պէս:

Նախ` ներքին ճակատի վրայ հետզհետէ ակներեւ կը դառնայ, որ այս մարդը հաստատելու վրայ է միակուսակցական իշխանութիւն: Որքան շատ խօսի ժողովրդավարութեան մասին, այնքան անոր մօտ ակներեւ կը դառնան բռնապետական հակումները: Յաջորդ խորհրդարանին մէջ ընդդիմադիր կուսակցութիւններուն ներկայութիւնը շատ աւելի համեստ դառնալու տուեալներ ունի, հակառակ անոր որ խոճա Էրտողան որոշ չափով կորսնցուցած ըլլալ կը թուի իր ժողովրդականութենէն մաս մը: Այս ընթացքով Էրտողանի կուսակցութիւնը կրնայ շատ շուտով ինքզինք պարտադրել որպէս միակը: Իսկ թէ անկէ ետք ի՛նչ կրնայ պատահիլ, չենք գիտեր: Շատ հաւանաբար իր կրօնական բռնապետական հակումները աւելի արձակ¬համարձակ կրնայ դրսեւորել: Այդ իրե՜նց` թուրքերուն գործն է…

Անցեալները Եւրոպական խորհրդարանին մէջ իր ունեցած մէկ ելոյթին ընթացքին Էրտողան փաշան աջին թէ ձախին, եւրոպական տարբեր պետութեանց ներկայացուցիչ երեսփոխաններուն դաս տալ փորձեր է: Անշուշտ թրքական գերակայութիւնը հաստատելու իր ձաբռտուքներուն մէջ ծիծաղելի դարձեր է: Անգլիացի, ֆրանսացի, գերմանացի երեսփոխանները եւ ասոնց պետութեանց վերաբերող արտայայտութեանց մէջ այնքան յառաջ գացեր է, որ գրեթէ սուլոցներով վար իջեր է բեմէն: Ժողովրդավարութեան մէջ դարաւոր փորձ ունեցող պետութեանց ներկայացուցիչներուն հետ վարուեր է ճիշդ այնպէս, ինչպէս որ  կը վարուին տմպօ աշակերտներու հետ:

Չեմ գիտեր, թէ այսպիսի ելոյթները որքանո՛վ կրնան երկարաձգել Թուրքիոյ սպասումը Եւրոպայի դռներուն առջեւ:

Էրտողան վարժապետական¬խոճայական յատուկ  ու խիստ վերաբերում ցոյց կու տայ իր դրացիին հանդէպ: Անցնող քանի մը տարիներուն ընթացքին Թուրքիա եւ Սուրիա իրենց յարաբերութիւնները բաւական ջերմացուցեր էին, նոյնիսկ կը յայտարարուէր, որ երկու պետութիւնները ռազմավարական դաշնակիցներ դարձած են այլեւս…

Էրտողան կը ջանար նախագահ Ասատի հետ մեղրուկարագ ըլլալ: Իր աշխարհագրական դիրքը օգտագործելով` տեսակ մը մեծ եղբօր դեր կը ջանար պարտադրել հարաւի իր դրացիին:

Միւս կողմէ, իր արտաքին գործոց նախարարը, որուն համար կ՛ըսուի, թէ իր լուրջ մրցակիցն է, յառաջ կը քշէր, հիմա աւելի մեծ թափով, Նոր-օսմանականութեան տեսութիւնը…

Անցնող քանի մը ամիսներուն ընթացքին Էրտողան գտաւ, որ իր ռազմավարական շատ սիրելի դաշնակիցը հարկ է, որ փոխէ իր ընթացքը եւ ժողովրդավարութեան դասեր առնէ իրմէ: Հիմա` թէ Թուրքիան ի՞նչ դաս կրնայ տալ Սուրիոյ, այդ ուրիշ հարց է: Բայց պետութիւն մը, որ 90 տարիէ ի վեր ինքզինք ծախած է որպէս ժողովրդավարական պետութիւն, դժուար թէ կարենայ ասոր¬անոր օրինակ ծառայել: Երբ այդ պետութեան ողնասիւնը բանակն է, որ շատ լաւ կամ ամուր բռնած կը պահէ կաղնեփայտէ շինուած լախտը, ի՜նչ ժողովրդավարութիւն: Երբ թուրք մտաւորականներ կամ լրագրողներ կը պնդեն, որ երկրին ղեկը խորհուրդ¬խորին եւ մութ ու ստուերային կազմակերպութեան ձեռքն է, ի՜նչ ժողովրդավարութիւն:

Երբ թրքական բանտերը խճողուած են լրագրողներով, եւ այս մարզին մէջ օրինակ կրնայ հանդիսանալ ամէնէն բռնատիրական պետութեանց իսկ, ի՛նչ խօսքի ազատութիւն:

Երբ միլիոններ հաշուող քիւրտ կամ ալեւի փոքրամասնութիւնները ստիպուած են միշտ իրենք զիրենք ձեւով մը թաքնուած պահել, ի՜նչ ազատամտութիւն եւ հանդուրժողականութիւն:

Երբ մէկ միլիոնի չափ, քիչ աւելի-քիչ պակաս, հայորդիներ հարկադրուած են թաքնուած ապրիլ Անատալիոյ եւ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ եւ իրենց էութիւնը ծածկել, ի՛նչ ազատամտութիւն:

Երբ յունական պատրիարքութիւնը ժառանգաւորաց  դպրոց մը չի կրնար վերաբանալ, կրօնական ի՜նչ ազատութիւններ:

Թուելով այս քանի մը օրինակները, որոնք միմիայն անհանդուրժողականութիւն եւ բռնապետութիւն կը մատնանշեն, Էրտողան խոճան ի՞նչ դաս կրնայ տալ Սուրիոյ նախագահին:

Տակաւին, Էրտողան էֆենտին ամենայն լրբութեամբ կը ծանուցանէր, որ Սուրիոյ հարցերը ի՛ր` Թուրքիոյ ներքին հարցերն են: Կիւն այտըն (կարծեմ այդպէս կ՛ըսուի բարի լոյսը) բարի լոյս…

Միմիայն օսմանցի սուլթաններու վայել այդ ոճով ո՞ւր կ՛ուզէ առաջնորդել երկու երկիրներուն ռազմավարական դաշինքը: Ի՞նչ կը կարծէ այդ էֆենտին, որ թիկունք տուած արեւմտեան պետութեանց շատ բարձր կը պոռչտայ: Արդեօք Սուրիան տակաւին օսմանեան վիլայէ՞թ կը համարէ: Պէտք եղածէն շատ աւելի յառաջ գացած չե՞ս, փաշա:

Ոչ միայն քաղաքականութիւն եւ կառավարչութիւն կը ջանայ պարտադրել, այլ նաեւ, ամենայն աներեսութեամբ, պայմանաժամ կը ճշդէ. այսօր` վաղուընէ առաջ… պռաւօ՛:

Հապա ի՞նչ ըսել այս մարդուն, անշուշտ` պետական այրին, մեծհոգութեան մասին: Մարդը կը ժպրհի յայտնել, որ պատրաստ է Սուրիոյ հիւսիսային շրջանները ներխուժել, վրանաքաղաքներ հաստատել, որպէսզի փախուստ տուող փոքրամասնութեանց ապաստա՜ն շնորհէ… Մարդը այդ ձեւով գաղթականներու Թուրքիա ներխուժումը պիտի արգիլէ եղեր:

Ոչ միայն դարու կամ հազարամեակի, այլ համայն մարդկային պատմութեան մէջ արձանագրուած է թիւ մէկ, մեծագոյն  կատակը մեր Էրտողան խոճային բերնով. մարդը առանց կարմրելու` իր խոր մտահոգութիւնը յայտներ է Սուրիոյ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ մասին… Ահաւասիկ`  տիտանեան կատակ մը, որուն նմանը ո՛չ լսուած է, ո՛չ ալ կրնայ լսուիլ…

Մենք 96 տարիներ առաջ Տէր Զօրի համը առած ենք Էրտողանի ազատամիտ ու ժողովրդավարական պապերուն ձեռքերով, տակաւին չենք մոռցած այդ մէկը: Խորապէս շնորհակալ ենք, բայց գոնէ մեզ իր հաշիւներէն դուրս թո՛ղ ձգէ: Եթէ ալաթուրքա «դաս» չտայ մեզի, մենք արդէն իսկ երախտապարտութեան զգացումներով կը համակուինք…

Թող նաեւ հաշիւ ընէ փաշան, որ Սուրիոյ հիւսիսի աւազներուն մէջ կրնան թաղուիլ ի՛նք եւ իր «մարդասիրական¬ժողովրդավարական» առաքելութիւնը…

ՁԻՒՆԱԿԱՆ

2 յունիս, 2011

Share this Article
CATEGORIES