50 Տարի Առաջ (29 Օգոստոս 1963)

Խմբագրական

Յիսնամեակը Կու Գայ

(Կեմպարսքիի Նոր Յօդուածին Առթիւ)

Մօտ է յիսնամեակը:

1965-ին յիսուն տարի անցած պիտի ըլլայ այն եղեռնաբոյր թուականէն, երբ մէկ միլիոն հայեր, ամբողջ ապագայ մը, անպատում ողբերգութեան մը խաւարին մէջ կորսուեցան անհետ:

Այնքան մեծ էր եւ ահաւոր ոճիրը, որ յիսուն տարիները բաւական չեղան չափելու համար դաւը, որ նիւթուեցաւ եւ գործադրուեցաւ կենսախայտ ժողովուրդի մը զաւակներուն դէմ: Ու ճիշդ ատոր համար ալ, հայ կեանքը տակաւին կ՛արձանագրէ կարգ մը յուսախաբութիւններ եւ սխալներ, որոնք պիտի խնայուէին, եթէ պատմութեան դասը աւելի լաւ սերտած ըլլայինք:

Բայց այս բոլորը` այլ պատմութիւն:

Ինչ որ կ՛ուզենք ընդգծել այսօր` յիսնամեակի առթիւ վաղահասօրէն գրուած յօդուած մըն է, որ կը պատկանի լեհ գրող Պոկտան Կեմպարսքիի գրչին: Մեր ընթերցողները եւ ընդհանրապէս հայ մամուլին հետեւողները ծանօթ են այս ազնուական մարդուն, որ ասկէ առաջ հրատարակած էր այլապէս շահեկան ուրիշ յօդուած մը` «Նամակ թուրք բարեկամիս» խորագիրով: Այդ յօդուածին առթիւ, Հայաստանի մտաւորականներէն Ն. Կարապետեան ստորագրեց իր հռչակաւոր «Վերջ տալ խայտառակութեան» գրութիւնը, որուն ատենին անդրադարձանք մեր սիւնակներուն մէջ:

Իր նոր յօդուածին մէջ, զոր թարգմանաբար տուինք մեր երէկուան թիւով («Ազդակ», 28 օգոստոս, Բ. էջ, «Տո՛ւր, ինչ որ պարտական ես») Կեմպարսքի կը շեշտէ հայ ժողովուրդին ըլլալիք հատուցման անհրաժեշտութիւնը:

Կեմպարսքիի բերնով կը խօսի քսաներորդ դարու մարդը, որուն խղճին վրայ ծանրացած է ազատասէր եւ քաղաքակիրթ ժողովուրդի մը հանդէպ գործուած ահաւոր անարդարութեան մը տառապանքը: Յիսնամեակը առիթ է, որպէսզի Կեմպարսքիները բազմապատկուին տասը, հարիւրով, բոլոր երկիրներու մէջ, բոլոր մտաւորական շրջանակներու մէջ` լսելի դարձնելու համար արդարութեան ձայնը, մանաւանդ այս օրերուն, երբ նշանախօս դարձած է ազգերու ինքնորոշման եւ իրաւունքներու հաստատման ընդհանուր սկզբունքը:

Լեհ գրագէտը շատ յստակօրէն կ՛արտայայտէ մեր ժամանակաշրջանի մտայնութիւնը, երբ կը գրէ.

«… Գաղութներուն ինքնակամ ազատութիւն տալու եւ աշխարհի բոլոր պետութիւններու կողմէ նախկին վիրաւորանքները հատուցանելու ներկայ ժամանակաշրջանին մէջ ձեր ժողովուրդը (թուրքերուն կ՛ուղղէ խօսքը. «Ա.») եւս պէտք է որոշակի ընտրութիւն կատարէ. կա՛մ ճշմարիտ մեծութիւն-, եւ կամ… տարիներ առաջ կատարած ցեղասպանութեան արդարացում, ցեղասպանութիւն, որ ձեզի ո՛չ փառք բերաւ, ոչ հարստութիւն եւ ոչ ալ մանաւանդ ուրիշ ժողովուրդներու յարգանքը»:

Կեմպարսքի շատ քաղաքավար կերպով եւ նկատելի փափկանկատութեամբ եւ շեշտակիօրէն կը դնէ հայ ժողովուրդին հանդէպ ըլլալիք արդար հատուցման մը հարցը. հատուցում, որ առաջին առթիւ պէտք է գայ մեր ողբերգութեան պատասխանատու ժողովուրդէն, որովհետեւ, նախ ոճիրին հեղինակը պէտք է վճարէ, ապա մեղսակիցները` հեռաւոր թէ մօտաւոր:

Որքա՜ն իրական կը հնչեն Կեմպարսքիի պատճառաբանութիւնները, երբ կ՛ըսէ, թէ ցեղասպանութիւնը, ոչ փա՜ռք բերաւ, ոչ հարստութիւն եւ ոչ ալ մանաւանդ ուրիշ ժողովուրդներու յարգանքը մոնկոլածին ցեղին, որ հարիւրաւոր տարիներ հարստահարելէ եւ կեղեքելէ ետք, անպատում ոճիրով մը ուզեց վերջին հարուածը տալ խաղաղասէր ու շինարար ժողովուրդի մը` զայն արմատէն բնաջնջելու դիւային ծրագիրով մը:

Յիսնամեակը առիթ պիտի ըլլայ դարձեալ, որ աշխարհի մէջ ցրուած երկուքուկէս միլիոն հայեր ձայն բարձրացնեն` միջազգային հանրային կարծիքին առջեւ պահանջելու, իրենց պատկանած հողերը, որոնք «արուեստականօրէն անմարդաբնակ դարձան»:

Ճիշդ է, որ հայը, ուր որ ալ գտնուի, մէկ վայրկեան իսկ չի դադրիր իր դատին մասին մտածելէ, բայց յիսնամեակը հազուադէպօրէն հանդիսաւոր պատեհութիւն մը պիտի ըլլայ, որպէսզի Կեմպարսքիներ, ինքնաբուխ կամ կազմակերպուած աշխատանքով, ըսեն.

«Տո՛ւր, ի՛նչ որ պարտական ես»:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )