Քաղաքական Մտածողութեան Ազնիւին Մասին

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

Քաղաքական մտածողութիւնը եւ գործունէութիւնը եղած են ընկերութեան բարիքին ծառայելու համար: Այդ պէտք է ըլլայ անոնց ծնունդին եւ գոյութեան իմաստը: Բայց միշտ այդպէս չէ:

Քաղաքականութիւնը կ՛այլասերի, երբ կը կորսնցնէ իր հոգին, կ՛ապականի, կը դառնայ աթոռ, աթոռակ, կարգախօս, ամբոխավարութիւն եւ ինքնանպատակ մրցակցութիւն: Յաճախ` բոլորը միասին, զիրար լրացնելով եւ փճացնելով:

Անհատին ծառայելու կոչուած յաջողութեան ձգտող քաղաքականութիւնը դատարկուելով, կը վերածուի արտաքին տեսքի` համոզիչ ըլլալու համար, տեսք` հաճելի թուելու, հմայելու, երբեմն ալ յիշեցնելով օձահմաները, որոնց դեռ կը հանդիպինք ափրիկեան երկիրներու խճողուած հրապարակներուն վրայ: Այսինքն քաղաքական անձը այդ ձեւով կը դադրի իր նմանը յարգելէ` հրաժարելով բացատրելէ եւ բացատրուելէ, քաղաքացիին բարօրութիւնը նպատակ ունենալէ: Ան կը դադրի ըսելէ, թէ ինչո՛ւ ինք եւ ոչ միւսը:

Դէպի մարդը ուղղուած քաղաքականութիւնը կ՛այլասերի նաեւ, երբ կը վերածուի անհոգի դիւանակալութեան, վարչամեքենայի, գաղափարները եւ ծրագիրները իրենց տեղը կը զիջին երեւելիութեան ծարաւին եւ բազմերես փառասիրութիւններուն, որոնք նմանին ծառայելու միտումէ դատարկուած կ՛ըլլան:

Քաղաքական իրաւութեամբ ծառայած է Մահաթմա Կանտին: Մեր համեստ մակարդակին` Սիմոն Զաւարեանը: Անոնք ծառայութեան ճամբուն վրայ մերժած են անձնականը եւ պերճանքը:

Ժամանակակից քաղաքականութիւնը այնքա՜ն հարկատու դարձած է պատկերի եւ տեսքի, մեր խրճիթները, տուները եւ պալատները գրաւած այն պզտիկ պատուհանին ճնշման տակ, հեռատեսիլին, որ այլեւս քաղաքական մտածողութիւնը եւ քաղաքականութիւնը դադրած են համընթաց ըլլալէ: Աւա՜ղ: Պատկերը կը պարտադրէ մեր ընտրանքը: Կ՛անգիտացուին խորքը, ազնիւը:

Պիտի փորձուիմ քաղաքական մտածողութեան գովքը ընել: Ի հարկէ` իրաւին: Ան պէտք էր որ ունենար քաղաքակրթող դեր, այսինքն` այն հզօրութիւնը, որ մարդը վերստին բերէր մեծ մտածող Թէյար տը Շարտենի նկարագրած օղակներուն մէջ, ուր գլխագրուած Մարդը ինքզինք կ՛իրագործէ իր ոլորապտոյտ բաձրացման եւ իրականացման ընթացքին:

Աւելի պարզ խօսելով` քաղաքականութիւնը պէտք էր ըլլար հանդիպման շրջանակը եւ ոչ ինքնանպատակ դարձած մրցակցութիւններու դաշտը, որոնք յաճախ խեղճութիւններ կամ ստորութիւններ են: Հանդիպման շրջանակ` տնտեսութեան եւ անկէ գալիք բարօրութեան, միասնաբար ապրուած երջանկութեան, արդարութեան եւ հոգեմտաւոր նուաճման համար: Բայց այսօր ի՞նչ բան կը գտնենք մեր դիմաց. տնտեսութիւն, որուն նպատակն է վայրագ սպառումը, արդարութիւն, որ կատարուած իրողութիւնը սառեցուցած է օրէնքի մէջ, միտքը, որ դարձած է պատկերներու չաւարտող յաջորդութիւն: Քաղաքականութիւնը կը շփոթուի՞ երեկոյեան յոգնաբեկ տուն դարձած մարդոց զբօսանքին հետ, թէ՞ ունի այլ ազնիւ նշանակութիւն եւ առաքելութիւն: Ձագարէն հոսող բազմատեսակ դադար չունեցող «ցնցող» լուրերը ժամանակ չեն ձգեր մտածելու, դատելու եւ ջոկելու, այսինքն անհատը եւ ժողովուրդը կը մխրճեն ընդարմացման վիճակի մէջ` «քաղաքական» համարուած իրարանցումին նկատմամբ:

Ֆրանսայի մէջ քուէարկութենէն քառասունութ ժամ առաջ արգիլուած է քարոզչութիւն ընել: Ուրեմն օրէնքով մտածում եւ դատողութիւն կը պաշտպանուին տպուած թուղթի, ձայնի եւ պատկերի նախայարձակման դէմ, որպէսզի քաղաքացին ընտրութիւն կատարէ ըստ իր հասկացողութեան եւ խիղճին: Իսկ եթէ նախայարձակում կայ, ինչո՞ւ անոր չարիքը չկասեցնել քանի մը շաբաթ առաջ:

Իսկական քաղաքական մտածողութիւնը այն է, որ կը յաջողի գերանցում կատարել կողմնապաշտութիւններէ նեղմտութիւններէ, կրկնութիւններէ եւ կաղապարուած կեցուածքներէ: Ընտրելէ ետք «կողմ» մը, յաճախ կը կառչինք հրաշք-լուծումներու ակնկալութեան: Չափուած-ձեւուած եւ սառած հրաշքներ: Մինչդեռ քաղաքական միտքը որոնում է հասնելու համար լաւին, լաւագոյնին, բարիին եւ երջանկութեան: Այս ընելու համար պիտի գիտնանք, որ ճշմարտութիւնը մենաշնորհը չէ այս կամ այն պատնէշուած ճամբարին: Թերեւս մասնատուած`, ան կը գտնուի աստ եւ անդ:

Ի՛նչ ընել:

Թերեւս քաղաքական «մարզաձեւեր»-ուն մէջ պէտք  է, տեսքի եւ ներկայանալիութեան կողքին, որդեգրել եոկայի իմաստութիւնը, եւ ինքզինք դիտել` անգիտանալով տպաւորելու եւ մրցակցելու ճիգը, որպէսզի մենք մեզի հետ անկեղծ ըլլանք:

Այս ձեւով քաղաքականութիւնը կրնայ դառնալ մտածում, հետեւաբար լծակ եւ առաջնորդ` յառաջդիմութեան:

Իսկ յառաջդիմելու համար նախ պիտի հասկնանք բացասականութիւնները ձայնին, աղմուկին, պատկերին, կարգախօսին, քարացած եւ չափուած-ձեւուած եւ որպէս շապիկ ընդունուած հակա-մտածումին, որ կը ներկայանայ որպէս նախախնամութիւն: Այսպէս է, որ քաղաքակրթութիւնները կը մշակեն իրենց փճացումը եւ անկումը: Պատմութիւնը կը վկայէ, եթէ «ընթերցում»-ը կատարենք:

Այս խորհրդածութիւնները չեն վերաբերիր որոշ կացութիւններու, այս կամ ընտրութեան, այս կամ այն երկրի:

Ազգովին հարցեր ունինք, ներազգային հարցեր նաեւ, մենք` հայերս, աստ եւ անդ: Ժամանակն է, որ մեր ճամբան եւ մեր միտքը լուսաւորելու կոչուած ցոլացնող հայելիները իրենց ճիշդ տեղերը դնենք: Եթէ ուշանանք, պէտք չէ որ աւաղենք:

2 Սեպտեմբեր 2013, Պիքֆայա

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )