ՀԵՏՔ ՁԳՈՂ ՄՏԱՒՈՐԱԿԱՆ ՄԸ ԵՒՍ ՄԵԿՆԵՑԱՒ (ՅԱԿՈԲ ԹԵՐՃԻՄԱՆԵԱՆԻ ՄԱՀՈՒԱՆ ԱՌԻԹՈՎ)

Անակնկալ մահը միշտ ալ շշմեցնող ազդեցութիւն կ՛ունենայ առյաւէտ մեկնողի հարազատներուն ու ծանօթներուն վրայ, պահ մը ափ ի բերան կը թողու գոյժը լսողը: Յետոյ, երբ առաջին ցնցումիդ ներգործութիւնը փարատի, յիշողութիւն կոչուած հրաշալիքը կը սկսի միտքիդ պաստառին վրայ վերարտադրել այնպիսի դրուագներ ու կացութիւններ, որոնք բաժնուողէն իբրեւ անջնջելի յիշատակ արձանագրուած են տեղ մը եւ, ահա, գլուխ կը ցցեն իրարու ետեւէ, կը վերականգնեն կեանքիդ էջերէն պատառիկներ, որոնք, գիտես նոյնինքն էութեանդ մասնիկներն են, եւ զորս պահ մը կը կարծէիր մոռցած ըլլալ…

Յակոբ Թերճիմանեանի մահուան գոյժը նման ալիքներ տարածեց մեր յիշողութեան աննիւթական պաստառին վրայ` գործի լծելով նիւթական գործիք մը, որ մեզ տարաւ ետ-ետ, մինչեւ Պէյրութի Հայկազեան համալսարանի (երբեմնի քոլեճի) ուսանողութեան մեր օրերը, ուշ 60-ականներ, երբ առաջին հանդիպումը ունեցանք դասախօս «Պարոն Թերճիմանեան»ին հետ: Ուսանող թէ դասախօսներ` զինք կը կոչէին պարոն Թերճիմանեան, «սղագրող» մտերիմներ` պարզապէս «Թերճիման», չես գիտեր` ինչո՞ւ շուքի մէջ ձգելով «Յակոբ» բաժինը:

Հայկազեանի ուսումնական ծրագիրը, ինչպէս բոլոր համալսարաններու պարագային, ունէր պարտադիր ու ընտրովի նիւթերու շարք մը: Պարտադիրներուն շարքին էին մարդկային մտքի ու մշակոյթներու զարգացման վերաբերող դասանիւթերը, որ բնականաբար միաձուլումն էր պատմութեան, գրականութեան, փիլիսոփայութեան ու գլխագիր մշակոյթ խորագիրին տակ ինկող շատ մը գիտելիքներու:

Նորելուկ համալսարանական դասընկերներու հետ արձանագրուեցանք այդ դասընթացքներէն առաջինին. դասախօսն էր ինք` պարոն Թերճիմանեան: Նիհարակազմ, թեթեւօրէն գանգուր մազերով ու հայկական սուր քիթով մեր դասախօսը, առաջին ակնարկով, ուսանողներէս շատ ալ տարբեր չթուեցաւ, որովհետեւ… երիտասարդ էր, իսկ այլ դասախօսներ ալեհեր էին: Քանի մը դասապահ կտրելէ ետք, անդրադարձանք, որ այդ երիտասարդ դասախօսը ունէր հմայք, բայց մանաւանդ` ներգործող մտաւորականի տաղանդ, դասախօսութեան նիւթը ունկնդիրին մտային կալուածին մէջ դրոշմելու իւրայատուկ կարողութիւն, որ անպայման անջնջելի հետք մը կը թողուր մեր մտապաշարին մէջ:

Դասախօսութեանց շարքը կը սկսէր հին Յունաստանի միտքի փայլատակումներէն` Հոմերոսէն, Սոկրատէն, Պղատոնէն ու Արիստոտէլէն, ու կ՛երկարէր մինչեւ միջնադարու սկիզբը` մարդկային քաղաքակրթութիւնը կերտողներու իրերայաջորդ փաղանգները: Եւ ահա, տասնամեակներ ետք, պարզ ու յստակօրէն կը յիշենք պարոն Թերճիմանեանի դասախօսութեանց համոզիչ ոճը: Պղատոնի մասին խօսելու պահուն ան կարծէք նոյնինքն իտէալապաշտ փիլիսոփան էր, իսկ Արիստոտէլի մասին դասախօսութիւնը` վերջինին նիւթապաշտութեան յարող փիլիսոփայութեան մարմնաւորումը կարծէք: Եւ այսպէս` շարունակաբար: Մեր դասախօսը ամենայն դիւրութեամբ մեր դասարանը կը բերէր ու մեզի «կը ներարկէր» տարբեր դպրոցներու, տարբեր մտածողութեանց ու գաղափարներու ռահվիրաները, ցոյց տալու համար, որ մարդկութեան զարգացումը ինչպիսի՛ ալիքներու վրայ նաւարկած է ու դարէ դար հարստացուցած` մշակոյթ կոչուած գանձարանը (ափսոս, որ ներկայ դարաշրջանը յաճախ մարդկութիւնը կը մղէ դէպի հակա՛մշակոյթ, հակա՛մարդկայնութիւն, հակա՛գաղափարականութիւն…):

Ուսանողական մեր կեանքի էջը փակելէ ետք, օր մըն ալ պարոն Թերճիմանեանին հետ «դրացի» դարձանք եւ դասախօս-ուսանող յարաբերութենէ քիչ մը անդին անցնելու եւ բարեկամանալու պատեհութիւնը ունեցանք. կը բնակէր Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթի (որուն խմբագրութեան նոր միացած էինք) խմբագրատան շէնքի առաջին յարկը: Յաճախ կը կանգնէինք շէնքին մուտքին` զրուցելու հետզհետէ սաստկացող տագնապին մասին, իրմէ լսելու աշխարհամարտերու քաջածանօթ պատմագէտի մեկնաբանութիւններ ու ակնարկութիւններ: Մեր զրոյցները կ՛ընդգրկէին նաեւ օրաթերթին լեզուական «սայթաքումներ»ը, որոնք լրատուութեան կալուածին մէջ գրեթէ անխուսափելի էին` իբրեւ հետեւանք օտար աղբիւրներէ թարգմանութիւններու (օր մը անխոնջ կերպով բացատրեց, թէ ինչո՛ւ «անդորր» բառը կարելի չէ գործածել «անդորրութիւն» բառին փոխարէն): Եւ մեր աչքերուն դիմաց կը բացուէր մայրենիին հանդէպ հոգածութիւն տածող հայուն յատկանիշները…

Երուսաղէմ ծնած, Պէյրութի մէջ վարկ ու վաստակ կերտած պարոն Թերճիմանեանը օր մըն ալ հարկադրուեցաւ հեռանալու Լիբանանէն ու անոր պատերազմական կացութեան «պարգեւած» դժնդակութիւններէն, վաստակը աւելի եւս հարստացնելու համար Լոս Անճելըսի մէջ եւ ի վերջոյ աչքերը փակելու Ցեղասպանութեան յուշարձանին մօտակայքը…:

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES