50 Տարի Առաջ (25 Սեպտեմբեր 1963)

Նոթեր Ու Նետեր

Ազգային Կրթական Փառերգ

Ահաւասիկ ի՛նչպէս ծնաւ մեր ազգային կրթական փառերգը, որ դեռ անտիպ է:

Կիրակի օր մը էր, յետմիջօրէին, փարիզեան արուարձանի մը համեստ, անշուք, որբանոցային մէկ սրահը հաւաքուած էին խումբ մը ազգայիններ, որովհետեւ հինգշաբթի հայերէնի դասընթացքի մը վեցամսեայ հանդէսը սարքուած էր:

Բեմին պատին վրայ երկաթագիր ԱԲԳ մը` կոնտոլաձեւ: Իսկ կոնտոլին մէջ` Ս. Մեսրոպին պատկերը: Շուրջը` ժապաւէն ու ծաղիկ:

Ներկայ են անշուշտ երկսեռ աշակերտները, թիւով տասնութ, խմբուած վարը, բեմին քովիկը, իրենց ուսուցչուհիին հովուութեան ներքեւ:

Ներկայ են տասը-տասներկու ծնողներ ու երեսունի չափ հետաքրքիրներ:

Առաջին շարքի աթոռներուն կեդրոնը բազմած է հոգեւոր հովիւը` իր շուրջը ունենալով ճառախօսներու շքախումբը:

Ատենապետը կը բանայ հանդէսը, որուն տակը, վրան, քովերը արդէն բաց էին:

Հոգեւոր հովիւը կը խօսի կէս ժամ` իր խօսքերը երկարելով, բարակցնելով, որպէսզի ունկնդիրները դիւրաւ մարսեն:

Իր ամբողջ խօսածը եթէ ամփոփենք, խտացնենք եւ ուժգնօրէն սեղմենք, կը մնայ հետեւեալը.

– Նոր սերունդին պէտք է հայերէն սորվեցնել:

Ապա կը խօսի ուրիշ մը, մօտաւորապէս կէս ժամ, որ իր խօսքերը դիւրամարս դարձնելու համար զանոնք կը շաքարոտէ, պիքարպոնաթ կ՛աւելցնէ: Իր ամբողջ խօսածը եթէ քամենք, կը ստանանք սա խօսքը.

– Նոր սերունդին հետ պէտք է հայերէն խօսիլ:

Ապա կը խօսի երրորդ մը, որուն մտահոգութիւնն է իր ճառը դիւրամարս դարձնել, նկատելով, որ իւլսէրէ տառապողները բազմացած են վերջերս: Իր խօսքերուն կը խառնէ պիքարպոնաթ տը շօ: Եթէ իր խօսքերուն միջուկը առնել պէտք ըլլայ, կը ստացուի հետեւեալը.

– Նոր սերունդին պէտք է հայերէն գրել սորվեցնենք:

Կը խօսի չորրորդ մըն ալ, որ իր խօսքերուն առատ պիզմութ կը խառնէ: Իր ճառին ամբողջ նիւթն ու հիւթը հետեւեալն է.

– Նոր սերունդին հայերէն երգել սորվեցնենք:

Հանդէսին առաջին մասը լրանալու մօտ, ներկաներէն մէկը ոտքի կ՛ելլէ ու կ՛ըսէ.

– Գերապատի՛ւ հայր, պատուական ճառախօսներ, թոյլ տուէք, որ երկու խօսք ալ ես ըսեմ յայտնելու համար, արդար դիտողութիւն մը: Մօտաւորապէս քառասուն տարի է, որ ամէն մէկ դպրոցական հանդէսի նոյն անձերէն նոյն խօսքերը կը լսենք: Երբեմն անձերը կը փոխուին թէեւ, սակայն խօսքերը կը մնան նոյնը: Ամէն մէկ հանդէսի, հինգէն մինչեւ եօթը հոգի, քսանական վայրկեանէն մինչեւ երեսունհինգ-քառասուն վայրկեան կը կրկնեն միեւնոյն խօսքերը, որով աւելի քան երկու ժամ կը լսենք ճառախօսութիւններ` մէկը միւսէն միօրինակ ու տաղտկացուցիչ: Առաջարկ մը ունիմ: Խնայելու համար ճառախօսները, խնդրելու համար մանաւանդ ունկնդիրները, կ՛առաջարկեմ գրել տալ ուժական, աթոմական ոտանաւոր մը, այդ ոտանաւորը եղանակաւորել տալ, այդ երգը խմբերգել տալ, ու այդ խմբերգը արձանագրել տալ սկաւառակի մը վրայ, ու փոխանակ հինգ-վեց հոգի խօսելու, հանդէսին բացման ատեն, այդ սկաւառակը փիքըփի վրայ դնել ու ընել լսելի: Այսպէս, թէ՛ կարճ կ՛ըլլայ, թէ՛ հաճելի, թէ՛ ազդու, եւ ոչ ոքի կը պատճառէ տաղտուկ ու յոգնութիւն: Ի՞նչ կ՛ըսէք առաջարկիս, տիարք ճառախօսներ,: Եւ այսպէս, դուք ալ կը փրկուիք կրկնութիւններէ, միօրինակութենէ, ճապաղութենէ, տափակութենէ եւ անախորժ տպաւորութիւն մը ձգելէ: Դուք ձեր լռութեամբ կը մնաք աւելի պերճախօս, աւելի սիրելի ու յարգելի: Խոստովանինք, որ ա՛լ ձանձրացած ենք քառասուն տարիէ ի վեր նոյն խօսքերը լսելէ: Այո՛, ձանձրացած ենք, յոգնած ու ջղայանացած: Վստահ եղէք, որ բոլոր ներկաները ինծի պէս կը մտածեն, ինչպէս նաեւ` բոլոր բացակաները: Եւ անոնց բացակայութեան պատճառը ձեր ճառերն են: Անոնք իրաւամբ կ՛ըսեն.

– Իրենց խօսելիքը առաջուց գոց գիտենք: Ուրեմն միակ փրկութիւնը պատրաստելն է այդ սկաւառակը` իբրեւ ազգային կրթական փառերգ:

Ճառախօսողները կէս ժամու չափ խորհրդակցելէ ետք, անոնցմէ մին կը բարձրանայ ու առաջարկը բերողին կը հարցնէ.

– Այդպիսի ոտանաւոր մը գրել տալ, եղանակաւորել տալ, խմբերգել տալ, սկաւառակի վրայ արձանագրել տալ յանձն կ՛առնէ՞ք ձեր ծախսով…

Առաջարկը բերողը կը պատասխանէ.

– Յանձն կ՛առնեմ, հանդիսաւորապէս խօսք կու տամ…

Յայնժամ, կը լսուին երկարատեւ, երկնադղորդ ծափահարութիւններ, որոնք կը գլեն կ՛անցնին քառասուն տարուան մէջ ճառախօսներուն համար եղած ծափերուն գումարը:

* * *

Եւ հիմա առաջարկը բերող բարերարին մեկենասութեամբ գրուած է ոտանաւորը, պատրաստ է փառերգը:

Կը մնայ զայն եղանակաւորել տալը:

Ապա` խմբերգել տալը:

Եւ վերջապէս` արձանագրել տալը սկաւառակի մը վրայ:

Փառերգին խօսքերը այնպէս մը գրուած են, որ բոլոր հայ հոսանքներու պատկանողները գոհ ըլլան` առաւել կամ նուազ:

– Հայ մեծցէք դուք միշտ, աղջիկներ, տղաք,
Հայերէնի մէջ որքան ալ կաղաք:

Կազմեցէք հայ տուն ու հայ ընտանիք,
Որ, մի օր, զանոնք Հայաստան տանիք:

Մենք ալ հայ ապրինք` նայելով ձեզի,
Մենք ալ պէտք ունինք մանկապարտէզի:

Հայ քրիստոնեայ մնացէք հպարտ,
Որ ձեր մեղքերէն արձակուիք անպարտ:

Մայր Հայաստանին հաճոյք պատճառենք,
Հայերէն խօսինք, քիչ անգամ ճառենք:

Մեր Սուրբ Մեսրոպին մեր տուրքերը տանք,
Հայերէն գրենք, հայերէն կարդանք,
Հայերս բոլոր քոյր ու աղբար ենք,
Հայերէն երգենք, հայերէն պարենք,
Հայերն հայերէն երբ գրեն, կարդան,
Պիտի հրճուին Ղեւոնդ ու Վարդան:

Խօսքն է մեր զըրահ, իսկ գործն է մեր զէնք,
Երգելով խօսինք, պարելով գործենք:

Կեցե՜ն հայ լեզուն,
Եւ Հայկ Դիւցազուն,
Ու Կարմիր Վարդան
Եւ Մայր Հայաստան:

Թո՛ղ տիրապետէ մի նոր մեծ Տիգրան,
Հայերէս խըլուած հողերուն վըրան:

Կեցցեն մեր լոյսեր.- Սուրբ Լուսաւորիչ եւ Լենինն Իլիչ:

Մտադրութիւն կայ այս հիւլէաշունչ ու հրաշունչ ոտանաւորը ղրկելու մեծ կոմպոզիտոր Արամ Խաչատուրեանին, որպէսզի ստեղծէ անտուզիաստ եղանակ մը:

* * *

Կարեւոր:

Երբ ամէն ինչ աւարտի, պէտք է դիմել բարերարին` ունենալու համար սկաւառակ մը:

Հատը պիտի ծախուի յիսուն նոր ֆրանքի:

Բարերարն ալ պէտք է բարերարուի:

ՆՇԱՆ ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )