Երիտասարդական Ոսպնեակ. Որպէսզի Ահազանգող Արշալոյսն Անգամ Չխամրի (Կրթական Մտահոգութիւններ)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ

Զանց առնելով աշխարհագրական վայրի, դիրքի, միջավայրի թէ մթնոլորտի բազմաբնոյթ, արտասովոր, ներհակ եւ շատ անգամ ճնշիչ ազդեցութիւնները, դարերու իմաստութիւնն ու ազգային պատկանելիութեան շունչը իր շալակին` հայ վարժարանը անգամ մը եւս կ՛աւետէ լուրը կրթական վերամուտին, որուն ղօղանջները, բարեբախտաբար դեռ կ՛արձագանգեն իւրաքանչիւր հայու սրտին մէջ` քաջ գիտակցելով հայաբոյր եւ անփոխարինելի ազգային այս արժէքին ու կռուանին անժամանցելիութիւնը:

Այդուհանդերձ, իրողութիւն է նաեւ, թէ հայ վարժարանի կրթական վերամուտը այդքան ալ պայծառ ու շէնշող չէ, նկատի առած ներկայ ժամանակներու ամէնէն ահաւոր երեւոյթը` օտար վարժարան յաճախող հայ աշակերտներու թիւի արագընթաց աճն ու տարուէ տարի բազմացումը, որուն իբրեւ հետեւանք օրըստօրէ այլափոխման եւ աղաւաղման կ՛ենթարկուին գաղութահայ կեանքի ազգային դիմագիծն ու հաւաքական առողջ հասկացողութիւնները:

Լոկ անհանգստանալով պէտք չէ բաւարարուիլ`  վերոնշեալ անվիճելի փաստարկումին ի տես, որ ժխտական մեկնակէտով մօտեցում մը ըլլալու առընթեր, ահազանգող ազդանշան մըն է, առ երեւոյթ ցաւցնող, մտահոգութիւն պատճառող, սակայն, ըստ էութեան մեզ` հաւաքաբար զգաստութեան հրաւիրող վերջին կանչն  է անդունդի եզրին հասած հայ իրականութեան համար, որուն օտարամոլի թէ ապազգային վարքագիծի, խենեշ թէ ինքնագոհ ապրելակերպի ազդեցութեան զոհն ենք դարձեր կամայ թէ ակամայ:

Այդուամենայնիւ, պիղատոսեան մտածողութեամբ կարելի չէ դիմակայել նման մարտահրաւէրներ եւ դժուարութիւններ, եւ կամ կառուցել ամրակուռ բերդ, որ իր կարգին պիտի կարենայ մեզ ազգովին պահպանել ու պաշտպանել ստոյգ ինքնափճացումէ:

Արդարեւ, անվարան պէտք է հաստատել, որ  այնքան ատեն որ հաւաքական մեր կեանքին ներքին ամրութիւնը անսասան պահող եւ ազգային գոյատեւման կռուանները իմաստաւորող երկու յենարաններ` հայ վարժարանն ու հայ ուսուցիչը, հայօրէն փայլատակելու կոչուած իրենց առաքելութեան մէջ անըմբռնելիօրէն խարխափեալ իրավիճակ մը կ՛ապրին, զգաստութեան եւ ինքնաճանաչման հրաւիրող բոլոր ահազանգերը կացութիւնը  լրջութեամբ ընկալելու պարտադրանքին դէմ յանդիման կը դնեն մեզ` ազգովին:

Փաստօրէն, մեսրոպեան լուսապայծառ դարաշրջանէն մինչեւ ազգային զարթօնքի տարբեր հանգրուաններ, ինքնութեան որոնումի եւ ինքնուրոյնութեան հաստատումի գոյակռիւներ են արձանագրուած, հայոց պատմութեան դաժան օրերուն անգամ, երբ, միանշանակ յաղթակերտ կեանքի մը ուրուագիծը ժառանգաբար փոխանցած է հայ ուսուցիչ-դաստիարակը, իր աշխատանքային տարբեր բնագաւառներու մէջ ունեցած եզակի դերակատարութեամբ:

Ակնարկութիւնը բացառաբար կ՛ընդգրկէ ազգային արժէքներու ուսուցանելիութիւնն ու անոնց շեշտադրումը դարերու ընթացքին, միշտ եւ յարատեւօրէն հպարտութեան զգացողութիւնը ջամբելու հաստատակամ եւ կերտուածքային բարեմասնութեամբ:

Այլապէս ի զուր կը փորձենք մեր գնահատականներուն թէ քննական մօտեցումներուն մէջ իրաւացիութիւնը պաշտպանել, եթէ երբեք լոկ կեդրոնանանք մասնակի երեւոյթի մը վրայ (իմա` կրթական համակարգ, ուսումնական ծրագիր, ուսուցչութիւն, դասագիրքեր, վարժարան, արհեստագիտութիւն  եւ այլն), առանց ներառելու համազգային տենչերուն եւ տեսլականներուն անցեալի ու ներկայի համահունչ գործելու պատրաստակամութիւնը:

Արդ,

Ինչպէս վերեւ յիշեցինք, ազգային կրթական համակարգի առանձնացումով` ընդհանրապէս ազգային մեր բազմատեսակ եւ բազմակողմանի հարցերէն, տեղ մը մենք մեզ «թեթեւցնելու» պատրանքը կը սնուցանենք:

Այս իմաստով յաճախ կը կարդանք ու կը լսենք, սրտցաւ գրիչներու եւ ատենախօսներու գրեթէ ամէնօրեայ պատգամն ու թելադրանքը, ուր գրեթէ ամէն քայլափոխի եւ առանց ձանձրոյթի կը յիշատակուին հայ վարժարանին եւ հայ ուսուցիչին պանծալի իրագործումներուն մասին, ընդունելով հանդերձ օրըստօրէ արձանագրուած տեղատուութիւններն ու անարդիւնաւէտ գործելաոճերու համայնապատկերը:

Այս առումով տեղին է անդրադառնալ հայ վարժարանին վերապահուած առաքելութեան գիտական ու մարդկային  համակարգի ձեւաւորման յստակ ուղեգիծը:

Այս գծով ու տարբեր հայկական միջավայրերու մէջ սերունդներու դաստիարակութեան կոչուած հայ վարժարանը լաւագոյնս կը կատարէ իր պարտականութիւնը, նոյնիսկ պետական կրթական ծրագիրներու ներառեալ հաւաստիութեամբ, թէկուզ շատ անգամ հայ լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մթնոլորտի հաշուոյն:

Սակայն անխուսափելի հարցումը ինքզինք կը պարտադրէ նաեւ այս մակարդակին վրայ: Տուեալ վարժարանը կրթական իր ծրագիրին զուգահեռ որքանո՞վ հայ կրթական համակարգին հասանելիութիւնը կ՛ապահովէ, ինչ որ չ՛ենթադրեր անպայման հայերէն նորատիպ գիրքի օգտագործում, քերականական կամ գրական դասապահերու ընդգրկում, որքան, հայկականութեան նուիրական զգացողութեան ջամբում, ազգային արժէքներու ճանաչման յստակ ուղեգիծ, պատկանելիութեան գերադասում:

Այլ խօսքով` Մաշտոցեան, Նարեկեան եւ Կոմիտասեան բիւրեղ ճշմարտութիւն, հրայրք ու անպայման հպարտութեան գերակշիռ պարտաւորութիւն:

Յայտնապէս, հայ ուսուցիչին մասնագիտական թէ ակադեմական կրթութեան անհրաժեշտութիւնը յաւելեալ փայլք սնուցանող իրողութիւն է, մանաւանդ օտար շրջանակի առկայութեան: Սակայն, անոր գիտակից հայրենասիրութեան, ճարտար աշխատանքին, հայագիտական նիւթերու համապարփակ իմացութեան, խանդավառելու, ոգեշնչելու եւ սերունդներու սրտերը բոցավառելու ընդունակութիւնը, լաւագոյն ապացոյցերը կը հանդիսանան անոր առաքելութեան ճշգրիտ  ստորագծումին:

Ուստի, երբեք մտահան պէտք չէ ընել այն իրողութիւնը, թէ հայ մասնագէտ ուսուցիչներու (այլազան նիւթերու) թուային պատկերը չէ, որ պիտի ապահովէ տուեալ վարժարանին հայեցի դիմագիծի ու մթնոլորտի հարազատութիւնը, որքան հայասիրտ եւ ազգային ոգի ներշնչող հայ ուսուցիչ-դաստիարակի հոգեկերտուածքը:

Այլ հարց, թէ հայ ընտանիքին վերապահուած հայեցի դաստիարակութիւնը արդէն իսկ ձեւով մը տեղի տուած է իր ուժականութենէն, օտարամոլութեան կամ հայութենէն պարպուելու ընթացքը վտանգաւոր տարողութիւն ստացած է, իսկ այլասերման եւ ուծացման դաժան իրականութիւնը աւերներ կը գործէ ամէնուրեք:

Լիբանանահայութեան համար ահազանգային տարողութեան հասած է հայ աշակերտին օտար վարժարաններ յաճախելու երեւոյթը, եւ սա, հայ ծնողքի յօժար եւ կամակատար մօտեցումով: Փաստօրէն, տարուէ տարի հայ աշակերտը անփառունակ հայեցողութեամբ մը կ՛առաջնորդուի օտար վարժարան` սին ու անհիմն պատճառաբանեալ եւ տխեղծ բացատրութեամբ:

Անդին, հայ վարժարանին թուային պատկերն անգամ կը նօսրանայ: Իսկ հայ ուսուցիչի առաքելութեան մասին լոկ խօսքեր կը հրամցուին, փոխանակ, զինք  զօրացնելու, անոր հոգեմտային աշխարհը յաւելեալ կորովով սպառազինելու, զինք մղելու դէպի հայագիտական ամենաբարձր ոլորտներ, լիարժէքօրէն գնահատելու, գուրգուրալու, անոր դիմաց ինքնաճանաչման ամբողջ ճանապարհներ սալայատակելու, եւ այս բոլորը` ազգային մեր պարունակին ու շրջապատի մը սեփականութիւնը դարձնելու հրամայական պահանջով:

Սփիւռքը, որ կոչուած է տարուէ տարի յաւելեալ կազմակերպուածութիւն եւ հզօրանք ապրելու, տակաւ շիջող մոմի երեւոյթը կը զգենու:

Առանց նեղմտութեան հարկ է ընդունիլ, որ հաւաքական կեանքի ազգային կողմնորոշման եւ պատկանելիութեան յստակեցման համար  բարեփոխելու եւ բարեկարգելու ենք մենք զմեզ բոլոր բնագաւառներուն մէջ:

Բնականաբար, յառաջդիմելու եւ զարգանալու ընդունակ ամէն հաւաքականութիւն ներքին թէ արտաքին խոչընդոտներու պիտի հանդիպի:

Սակայն, մեր պարագային, ներքին մարտահրաւէրներու ալիքը շատ աւելին կը յուշեն: Ուրեմն, որեւէ համակարգի ստեղծման ու նպատակասլաց աշխատանքի արդիւնաւէտութեան համար պարտի նորահաս երիտասարդութիւնը ըմբռնել վերեւ յիշուած բացատրութիւնները, էապէս հոգեզինուի ու ապա նետուի գործելու դաշտ:

Որովհետեւ միայն զօրաւորն է, որ պիտի կարենայ պարտադրել ինքզինք: Ճգնող միտքն ու յարատեւող կամքն է, որ պիտի կարենայ փշրել բոլոր արուեստական կապանքները:

Այս առումով, ինչ բանի կը ծառայէ կրթական համակարգ ունենալու ամէն մտածում կամ արարք, եթէ անոր յաջորդական քայլերը ամբողջական համակարգումի եւ խիստ ծրագրաւորեալ գործօններ չեն պարփակեր:

Որպէսզի կարենանք վաղուան գուպարը յաղթանակով դիմակայել եւ ազգովին բարգաւաճիլ, ազգային պատկանելիութեան հայաբորբ արժէքները ամէնօրեայ աղօթքի վերածենք` յիշեցնելու եւ սորվեցնելու հրամայական պահանջով:

Ազգային զարթօնքներու առաջնահերթ կայմերը, ճանաչումի եւ ապա սիրելու գործընթացներուն մէջ կը խարսխուին: Հետեւաբար, հայ դաստիարակին համար մեծագոյն պարտաւորութիւնն է առյաւէտ, անսահման հետաքրքրութիւններու եւ ճանաչողական համակարգերու ստեղծման ճամբով հոգեզինել նորահաս սերունդները, անոնց մէջ արթնցնել ազգային մտածողութեան եւ ինքնուրոյնութեան թանկագին մշակոյթը:

Ա՛յս է եղած դարերու հայ ժողովուրդի իմաստութեան, տոկալու եւ պայքարելու համակարգը, որուն մէկ մասնիկն է կրթական-դաստիարակչական եւ ուսումնական ամբողջ տեսադաշտը:

Վստահաբար արդի ժամանակները աւելին կը պահանջեն նմանատիպ համակարգերու ձեւաւորման համար:

Այսօրուան պահը, աչալրջութեան եւ խոհեմութեան կողքին, գիտականացած միտքերու եւ ճառագայթող հոգիներու ներդրումին կը սպասէ:

Ուստի, առանց ինքնախաբէութեան լծուինք պայքարելու դալուկ ու տկլոր մտայնութիւններու դէմ եւ գէթ այս հանգրուանին ըմբռնենք պատմութեան ներկայ հրամայականը:

Գէթ ժամանակի մը համար անդրադառնալ է պէտք, որ առանց հաւաքական առողջ ճիգի, գերհզօր, միասնական աշխատանքի եւ ծրագրաւորումի, գաղութահայ կեանքի թէ ընդհանրապէս կրթական դիմագիծի մօտիկ ապագան անգամ դատապարտուած է այլասերումի եւ ինքնամաշեցումի:

Ահազանգը մեր դռներուն է, պարզապէս լսող է պէտք` յանուն ազգային առաջադրանքներու պաշտպանութեան:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )