ԳԻՇԱՀՈՏ ՔԻՄԻԱԿԱՆ ՆԻՒԹԵՐ ԿԸ ՇՓՈԹԵՑՆԵՆ ՄԺԵՂՆԵՐԸ

Յունիսի սկիզբը ամերիկացի խումբ մը մասնագէտներ յաջողած են պատրաստել այնպիսի՛ քիմիական նիւթերու խառնուրդ մը, որ շփոթեցուցած է մժեղները` մարդկային մարմնին հետքերը գտնելու իրենց ունեցած կարողութեան մէջ:

Ծանօթ է արդէն, որ արիւն ծծող էգ մժեղները մարդոց արտաշնչած բնածխական կազին տարողութիւններուն հետեւելով` կը գտնեն անոնց հետքերը եւ, այդպիսով, կը հասնին անոնց ու կը խայթեն զանոնք: Նշեալ մժեղները կրնան զգալ բնածխական կազին նոյնիսկ ամէնէն փոքր տարողութիւնները:

Այսուհանդերձ, մասնագէտները ի մտի ունեցած են գտնել այնպիսի՛ քիմիական նիւթեր, որոնք կը կասեցնեն եւ կամ կը շփոթեցնեն բնածխական կազին գոյութիւնը զգալու մժեղներուն ունեցած կարողութիւնը:

Նախապէս մասնագէտներ բնածխական կազը գործածած են մժեղներուն յատուկ թակարդներու պատրաստութեան մէջ, ինչպէս, օրինակ, չոր սառի եւ կամ կազ պարունակող գլաններու միջոցով պատրաստուած թակարդներուն մէջ, որոնք կասեցուցած են տուեալ տարածութեան մը մէջ բնածխական կազին տարածուիլը` իրենց մէջ ներծծելով նշեալ կազը:

Սակայն նման թակարդներ մատչելի եղած են միայն զարգացած երկիրներուն` նկատի ունենալով, որ անոնց պատրաստութիւնը ծախսալից եղած է եւ, հետեւաբար, անոնց գործածութիւնը սահմանափակ եղած է եւ կարելի չէ եղած զանոնք օգտագործել աղքատ երկիրներու մէջ, ուր առողջապահական կենսական պայմաններու բացակայութեան` շատ աւելի մեծ թիւով մժեղներ կը հաւաքուին, եւ որոնց խայթոցը յաճախ ծանրօրէն կը վնասէ մարդոց առողջութեան:

ՄԵԾ ՏԱՐՈՂՈՒԹԵԱՄԲ ԲՆԱԾԽԱԿԱՆ ԿԱԶՈՎ
ՇՐՋԱՊԱՏՈՒԱԾ ԸԼԼԱԼՈՒ ԽԱԲԿԱՆՔ

Նորագոյն ուսումնասիրութեան մէջ մասնագէտները իրենց պատրաստած գիշահոտ քիմիական նիւթերը փորձարկած են երեք տեսակի մժեղներու վրայ, որոնք տարբեր տեսակի վնասակար ժահրերով կը վարակեն մարդիկը:

Մասնագէտները յայտնած են, թէ նշեալ մժեղները տարեկան մօտաւորապէս կէս միլիառ հոգի կը վարակեն ճահճատենդով ու դեղին տենդով, ինչպէս նաեւ` այլ տեսակի վնասակար ժահրերու յառաջացուցած հիւանդութիւններով, որոնց պատճառով տարեկան քանի մը միլիոն հոգի կը մահանայ աշխարհի տարածքին` գլխաւորաբար երրորդ աշխարհի երկիրներուն մէջ:

Վերոնշեալ քիմիական նիւթերը տարբեր ձեւերով կասեցուցած են բնածխական կազին գոյութիւնը զգալու մժեղներուն ունեցած կարողութիւնը: Այսուհանդերձ, այդ նիւթերէն մէկը իր կերտուածքով նմանած է բնածխական կազին կերտուածքին, որ կարելի է գործածել միջատներու թակարդներուն պատրաստութեան մէջ: Քիմիական այլ նիւթ մը կասեցուցած է բնածխական կազ գտնելու մժեղներուն ունեցած կարողութիւնը` զգայազուրկ դարձնելով զանոնք նշեալ կազին նկատմամբ: Իսկ քիմիական երրորդ նիւթը շփոթեցուցած է մժեղներուն ուղեղը` հսկայ տարողութեամբ բնածխական կազով շրջապատուած ըլլալու խաբկանքը ստեղծելով անոնց մօտ: Այսուհանդերձ, նշեալ վիճակին մէջ եղող մժեղները չեն կրցած ճշդել իրենց ուղղութիւնը եւ, այդպիսով, հեռու մնացած են մարդոցմէ:

Նշեալ ուսումնասիրութիւնը կատարող մասնագէտներէն` փրոֆ. Անանտասանքար Ռէյ ըսած է, թէ վերոնշեալ քիմիական նիւթերը մեծ առաւելութիւններ կ՛ընձեռեն մժեղներուն` մարդոց հետ շփման մէջ ըլլալը նուազեցնելու կապակցաբար, ինչպէս նաեւ կը նպաստեն միջատները մարդոցմէ հեռու պահող եւ կամ զանոնք հրապուրող նոր թակարդներու զարգացման:

ՄԺԵՂՆԵՐՈՒՆ ՀԱՄԱՐ ՀՐԱՊՈՒՐԻՉ ԵՂՈՂ ՔԻՄԻԱԿԱՆ ՆԻՒԹԵՐ`
ԱՐՏԱՇՆՉՈՒԱԾ ԲՆԱԾԽԱԿԱՆ ԿԱԶԻՆ ՀԵՏ ԽԱՌՆՈՒԱԾ

Փրոֆ. Ռէյ նշած է, թէ նման քիմիական նիւթեր, նոյնիսկ նուազագոյն տարողութիւններով, կրնան ուշագրաւ կերպով կասեցնել մժեղներուն մարդ փնտռելու կարողութիւնը եւ, այդպիսով, կը նպաստեն անոնց պատճառով մարդոց մօտ յառաջացած հիւանդութիւններուն հակակշիռի տակ առնուելուն:

Միւս կողմէ, սակայն, մասնագէտները ըսած են, թէ բնածխական կազը միակ միջոցը չի հանդիսանար մժեղներուն մարդ գտնելու գործընթացին մէջ` նկատի ունենալով, որ անոնք զգայուն են նաեւ մարդոց քրտինքին ու մորթին հոտին:

Բրիտանացի մասնագէտ տոքթ. Ճէյմս Լոկան հետաքրքրական գտած է վերոնշեալ ուսումնասիրութենէն ձեռք ձգուած արդիւնքները, սակայն ան անհրաժեշտ նկատած է, որ ուսումնասիրութիւնը կատարող մասնագէտները յստակօրէն ապացուցեն, որ այդ քիմիական նիւթերը կարողութիւնը ունին մարդիկը պաշտպանելու մժեղներէն խայթուելու վտանգէն, մասնաւորաբար` մարդկային մարմնին ծանրօրէն վնասող ժահրերով վարակուած մժեղներէն խայթուելու վտանգէն:

Տոքթ. Լոկան ըսած է, որ թէեւ բնածխական կազը մարդոց հետքերը ճշդող կարեւոր ազդակ մըն է մժեղներուն համար, սակայն ցարդ մժեղները տարբեր ձեւով հակազդած են թակարդներէն արտանետուող բնածխական կազին, որ չէ նմանած մարդկային մարմինէն արտաշնչուած բնածխական կազին հանդէպ անոնց ունեցած հակազդեցութեան, նկատի ունենալով, որ այս վերջինը կազմուած է մժեղներուն համար հրապուրիչ եղող քիմիական նիւթերու բարդ խառնուրդով մը, որ արտանետուած է յատուկ ջերմաստիճաններու ու խոնաւութեան ընկերակցութեամբ:

ԱՆԴԱՐՁ ԿԵՐՊՈՎ ՇՓՈԹԱԾ ՄԺԵՂՆԵՐԸ…

Մասնագէտները հետամուտ են կատարելու նաեւ այլ փորձարկումներ` գտնելու համար իրենց պատրաստած քիմիական նիւթերու խառնուրդին մարդկային մարմնին անվնաս եղող տարողութիւնները:

Բրիտանացի այլ մասնագէտ մը` տոքթ. Նիքոլայ Ուինտպիչլըր ուշագրաւ գտած է մասնագէտներուն պատրաստած քիմիական նիւթերու խառնուրդին ունեցած մժեղները շփոթեցնող յատկութիւնը:

Պէտք է նշել նաեւ, թէ մժեղները շփոթած մնացած են, նոյնիսկ երբ քիմիական նիւթերու այդ խառնուրդին հետքերը անհետացած են եւ կամ երբ անոնք հեռացած են քիմիական նիւթերու խառնուրդ սրսկուած վայրերէն:

Մասնագէտները ըսած են, որ եթէ նշեալ քիմիական նիւթերու խառնուրդին հետ առնչուած ուսումնասիրութեան արդիւնքները վերջնականան, ապա նման խառնուրդի մը միջոցով կարելի պիտի ըլլայ վնասակար ժահրերով վարակող մժեղներէն պաշտպանել ընդարձակ տարածութիւններու վրայ ապրող մեծ թիւով մարդիկ. բան մը, որ կարելի չէ եղած իրականացնել ներկայիս օգտագործելի տարբեր միջոցներով:

 

2030-ԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՏԱՐԱԾՔԻՆ ԾԽԵԼՈՒ ՊԱՏՃԱՌՈՎ
ՄԱՀԱՑՈՂ ՄԱՐԴՈՑ ԹԻՒԸ ԿՐՆԱՅ ՀԱՍՆԻԼ
ՏԱՐԵԿԱՆ ՈՒԹ ՄԻԼԻՈՆԻ…

Մայիսի վերջաւորութեան Աշխարհի առողջապահութեան կազմակերպութեան պատրաստած վիճակագրութենէ մը ձեռք ձգուած տուեալները ցոյց տուած են, թէ ընթացիկ տարուան մէջ աշխարհի տարածքին ծխելու պատճառով մահացող մարդոց թիւը պիտի հասնի մօտաւորապէս վեց միլիոնի: Նշեալ մարդոցմէ վեց հարիւր հազարը ծխողներ չեն, այլ` ծխողներու հետ ապրող մարդիկ:

Ըստ նշեալ կազմակերպութեան, կառավարութիւններ բաւարար աշխատանք չեն տանիր մարդիկը համոզելու, որ հրաժարի ծխելէ, ինչպէս նաեւ` պաշտպանելու երկրորդական ծխողներ նկատուած մարդիկը, որոնք ծխող չեն, սակայն կ՛ապրին ծխողներու հետ:

Վիճակագրական տուեալները ցոյց տուած են նաեւ, որ մինչեւ 2030 թուական աշխարհի տարածքին ծխելու պատճառով մահացող մարդոց թիւը կրնայ հասնիլ տարեկան ութ միլիոնի, եթէ ծխելը նոյն թափով շարունակուի:

Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան առողջապահութեան մարմինը յաճախ կոչ կ՛ուղղէ, որ կառավարութիւններ ստորագրեն ու գործադրեն ծխելը հակակշռելու նպատակ հետապնդող իր ներկայացուցած դաշինքը: Նշեալ մարմինը կը զգուշացնէ, որ եթէ ծխելուն պարզած ընթացիկ պատկերը շարունակուի, ապա ատիկա կրնայ քսանմէկերորդ դարուն ընթացքին աշխարհի տարածքին ծխելէ մահացող մարդոց թիւը հասցնել մինչեւ մէկ միլիառի, մինչ քսաներորդ դարուն այդ թիւը հասած էր հարիւր միլիոնի:

ԹՈՔԵՐՈՒ ՔԱՂՑԿԵՂԻ ՍԱՐՍԱՓԱԶԴՈՒ ՊԱՏԿԵՐՆԵՐ`
ԾԽԱԽՈՏԻ ՏՈՒՓԵՐՈՒՆ ՎՐԱՅ

Ցարդ հարիւր եօթանասուներկու երկիրներ, ինչպէս նաեւ Եւրոպական Միութիւնը ստորագրած են Աշխարհի առողջապահութեան կազմակերպութեան ծխելու հետ առնչուած մէկ պայմանագիրը, որ ծխողներուն թիւը նուազեցնելու, ինչպէս նաեւ ծխելը քաջալերող ծանուցումները հակակշռող գործնական քայլեր առնելու պարտաւորութեան տակ կը դնէ զանոնք:

Նշեալ պայմանագիրը ստորագրող երկիրներէն Ուրուկուէյը վերջերս պահանջած է, որ ծխախոտի տուփերուն վրայ տպուած առողջապահութեան հետ առնչուած զգուշացումները ծածկեն տուփին մակերեսին ութսուն առ հարիւրը: Նաեւ նշեալ պայմանագիրը ստորագրող երկիրներուն մեծ մասը արդէն իսկ սկսած է ծխելը արգիլել հանրային տարբեր վայրերու մէջ, օրինակ` ճաշարաններու ու գինետուներու մէջ:

Թէեւ Աշխարհի առողջապահութեան կազմակերպութիւնը ողջունելի կը գտնէ նման նախաձեռնութիւններ, միւս կողմէ, սակայն, անիկա կ՛ակնկալէ, որ յաւելեալ աշխատանք տարուի այդ ուղղութեամբ:

Աշխարհի առողջապահութեան կազմակերպութիւնը ծխելը կը նկատէ հանրային առողջապահութիւնը վտանգող ամէնէն մեծ սպառնալիքներէն մէկը, որ երբեւիցէ դիմագրաւած է աշխարհը:

Ծանօթ է արդէն, որ ծխելը կը պատճառէ թոքերու ու տարբեր տեսակի քաղցկեղներ, որոնք յաճախ մահացու են, ինչպէս նաեւ` շնչառութեան առնչուած հիւանդութիւններ: Անիկա նկատուած է նաեւ սրտանօթային հիւանդութիւններու յառաջացման վտանգին տարողութիւնը բարձրացնող գլխաւոր ազդակներէն մէկը:

Կարգ մը երկիրներու առողջապահութեան պատասխանատուներ սկսած են ծխախոտի տուփերուն վրայ տպել տալ թոքերու քաղցկեղի սարսափազդու պատկերներ: Նկատի ունենալով, որ ծխողները գլանիկի տուփին վրայ տպուած պատկերը կը տեսնեն օրական միջին հաշուով տասնհինգ անգամ եւ, հետեւաբար, մէկ տարուան մէջ` գրեթէ հինգ հազար հինգ հարիւր անգամ, ապա ատիկա կրնայ ծխախոտին պատճառած վնասներուն մասին ծխողները լաւապէս տեղեակ պահող ազդեցիկ միջոց մը նկատուիլ:

 

ԳՈՐՏԻ ՏԵՍԱԿԻ ՄԸ ՈՒ ԱՆՈՐ ՇԵՐԵՓՈՒԿԻՆ ՄՈՐԹԸ
ԿՐՆԱՅ ՆՊԱՍՏԵԼ ԱՒԵԼԻ ՔԱՆ ԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆ ՏԵՍԱԿԻ
ՀԻՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ԴԱՐՄԱՆՈՒՄԻՆ

Վերջերս բրիտանացի խումբ մը հետազօտողներ գորտերու վրայ իրենց կատարած ուսումնասիրութիւններէն գտած են «մոմանման կապիկ» կոչուած գորտի տեսակի մը ու անոր շերեփուկին մորթին բաղկացուցիչներու եղող երկու տեսակի բնասպիտներ, որոնք կրնան նպաստել աւելին քան եօթանասուն տեսակի հիւանդութիւններու դարմանումին:

Մասնագէտները յայտնած են, թէ այդ զոյգ բնասպիտները կրնան կանոնաւորել արեան երակներու աճման գործընթացը: Անոնք գտած են, թէ այդ բնասպիտներէն մէկը կրնայ կասեցնել արեան երակներուն աճը, որ իր կարգին կարելի է գործածել քաղցկեղի վերածուած ուռերու ոչնչացման գործընթացին մէջ` նկատի ունենալով, որ քաղցկեղի վերածուած ուռերուն բջիջները կ՛աճին զիրենք շրջապատող արեան երակներուն միջոցով իրենց հասնող սնունդին ու թթուածինին միջոցով:

Վերոնշեալ ուսումնասիրութիւնները գլխաւորող բրիտանացի մասնագէտ փրոֆ. Քրիս Շօ ըսած է, թէ քաղցկեղի վերածուած ուռերուն մեծ մասը իր կազմութեան սկզբնական հանգրուանին կ՛աճի միայն որոշ տարողութեամբ մը, որմէ ետք անիկա անպայմանօրէն պէտք կ՛ունենայ իր մէջ արեան երակներու կազմութեան, որպէսզի անհրաժեշտ սնունդն ու թթուածինը հասցնէ իրեն եւ, այդպիսով, անիկա կարենայ յաւելեալ աճիլ ու տարածուիլ: Այսուհանդերձ, նշեալ ուռերուն մէջ ու անոնց շուրջ արեան երակներուն աճը կասեցնելը նուազ հաւանական կը դարձնէ ուռերուն տարածուիլը եւ ի վերջոյ պատճառ կը դառնայ անոնց ոչնչացման:

Մասնագէտները գտած են նաեւ, թէ այդ զոյգ բնասպիտներէն երկրորդը կը նպաստէ արեան երակներու աճին, որ իր կարգին կրնայ նպաստել վիրաւոր եւ կամ վիրաբուժութեան ենթարկուող հիւանդի մը շատ աւելի արագօրէն ապաքինման:

ԲՆՈՒԹԻՒՆԸ` ԴԱՐՄԱՆՈՒՄՆԵՐՈՒ ԱՂԲԻՒՐ…

Այսուհանդերձ, նշեալ բնասպիտը կարելիութիւն կ՛ընձեռէ, որ կարգ մը հիւանդութիւններ արագօրէն դարմանուին, մասնաւորաբար` այնպիսի՛ հիւանդութիւններ, որոնց դարմանումին մէջ վճռորոշ դերակատարութիւն ունի արեան երակներուն արագօրէն վերակազմուիլը, ինչպէս, օրինակ, ծանր վէրքերու սպիացման ու մարմնի տարբեր օրկաններու պատուաստումին, ինչպէս նաեւ շաքարախտի պատճառով յառաջացած խոցերուն ու կաթուածներու յառաջացուցած վնասներուն դարմանումին մէջ:

Մասնագէտները հետամուտ են «մոմանման կապիկ» կոչուած գորտին ու անոր շերեփուկին մորթին բաղկացուցիչ այդ զոյգ բնասպիտները օգտագործելու պատրաստութեան մէջ այնպիսի՛ դեղամիջոցներու, որոնց միջոցով կարելի ըլլայ ազդեցիկ կերպով թիրախ դարձնելու ու հակակշռել, ինչպէս նաեւ կանոնաւորել արեան երակներուն աճը:

Փրոֆ. Շօ ըսած է, որ ինք համոզուած է, թէ բնութեան մէջ կը գտնուին տարբեր հիւանդութիւններու դարմանումներն ու առողջապահական շարք մը հարցերու լուծումները: Հետեւաբար ան անհրաժեշտ գտած է ճիգ չխնայել այս պարագային քաղցկեղի ամբողջական դարմանումը բնութեան մէջէն գտնելու կապակցաբար տարուող աշխատանքին մէջ:

Փրոֆ. Շօ նշած է նաեւ, թէ վերոնշեալ ուսումնասիրութիւններէն ձեռք ձգուած արդիւնքները տակաւին իրենց սկզբնական հանգրուաններուն մէջ են եւ, հետեւաբար, տակաւին անհրաժեշտ է կատարել յաւելեալ փորձարկումներ` նախքան այդ յայտնաբերումները դարմանական պարունակին մէջ տեղադրելը:

Բժշկագիտական էջը պատրաստեց՝
ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

(Օգտագործուած աղբիւրներ`
«ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» եւ «ՌՈՅԹԸՐԶ»)

Share this Article
CATEGORIES