50 Տարի Առաջ (5 Հոկտեմբեր 1963)

Հայկական Կեանք

Պօղոս Սնապեանին
Դասախօսութիւնները Յունաստանի Մէջ

«Բագին» ամսագրի խմբագիրներէն, երիտասարդ մտաւորական Պօղոս Սնապեան, Ֆրանսայէն Պէյրութ վերադարձի ճամբուն վրայ, հանդիպած է Յունաստան:

Աթէնքի «Համազգային»-ի վարչութիւնը հրաւիրած է զինք դասախօսելու հայաշատ կեդրոններէն Ֆիքսի եւ Քոքինիոյ մէջ:

Առաջին դասախօսութիւնը տեղի ունեցած է Ֆիքսի մէջ, գրասէր ընտրեալ հասարակութեան մը ներկայութեան: Խօսած է «Չարենցը` Չարենցի մասին» նիւթին շուրջ:

Չարենցի գրական ստեղծագործութեան ժամանակաշրջանը բաժնած է չորս շրջաններու:

Ա.- Նախախորհրդային շրջան:

Բ.- Հայաստանի անկախութեան շրջան, երբ Չարենցի գրական տաղանդը կը յայտնաբերուի Նիկոլ Աղբալեանի կողմէ, որուն բացառիկ հովանաւորութիւնը կը վայելէր:

Գ.- Հայաստանի խորհրդայնացումէն մինչեւ 1932-ի շրջան, որուն ընթացքին իր տուրքը կու տայ համայնավար փառաբանութեան:

Դ.- 1932-էն մինչեւ իր եղերական վախճանի շրջանը:

Պօղոս Սնապեանին երկրորդ դասախօսութիւնը տեղի ունեցած է Քոքինիոյ մէջ:

Դասախօսութեան նիւթը եղած է` «Ազգային տարրը Հայաստանի բանաստեղծներուն մօտ»:

Դասախօսը գեղեցիկ փունջ մը կազմած է Հայաստանի բանաստեղծներու ստեղծագործութիւններէն, ամէն մէկը` գովերգութիւն մը հայրենի մեր բնութեան, այլ եւ աչքերու, մտքերու եւ հոգիներու ճախրանքներ, սահմանէն անդին, պատմական Հայաստանի վայրերու վերեւ, զանոնք ալ ազատագրուած տեսնելու բուռն, կրքոտ ցանկութեամբ:

Բիւզանդ Կռանեանի Դասախօսութիւնը

Իսթ Լոս Անճելըսի «Քիւանիս քըլըպ» հանրային կազմակերպութեան հրաւէրով ընկեր Բիւզանդ Կռանեան դասախօսած է` նիւթ ունենալով «Հայ ժողովուրդը եւ Հայ դատը»:

Ընկեր Բիւզանդ Կռանեանին դասախօսութիւնը մեծ հետաքրքրութիւն ստեղծած է ունկնդիրներուն մօտ եւ «Քիւանիս քըլըպ»-ի ուրիշ մասնաճիւղեր եւս դիմած են ընկերոջ` խնդրելով, որ նոյն նիւթին շուրջ իրենց ալ դասախօսէ:

 

Տոմսեր

Տեսակ, Տեսակ Հայեր

Ֆրանսահայը

– Ա՜խ, իմ անուշիկ Ֆրանսաս, աննման երկիր. հայրենիքներուն թագուհին, իրական դրախտ. հոգիս կու տամ աս իմ աղուո՜ր Ֆրանսայիս, գեղեցի՜կ Ֆրանսայիս, Մոն շեր, Աստուած իր բոլոր բարիքները մեզի տուեր է, օդերնիս սքանչելի, ջուրերնիս` մեղր, հողերնիս` մէջը քար տնկես վարդ կը բուսնի… Մեր Քոթ տ՛Ազիւրը տե՛ղ մը չկայ. հապա՞ մեր Սավուան, Փիրեները, մեր Տովիլը, Էվիանը, ո՜ր մէկը համրեմ… Փարիզ մը ունինք, որ աշխարհի սիրուհին է. նայէ՛ սա մեր օփերային… Մեր Շան զ՛Էլիզէն, մեր Էյֆելը, մեր Էնվալիտը, մեր Ֆոլի Պերժերը. ո՜ր մէկը համրեմ մոն շեր… Ո՞վ ունի մեր քիւլթիւրը, մեր Միսթենկեթը…

Ամերիկահայը

– Մեր Ամերիկան աշխարհի ամէնէն հարուստ երկիրն է. փողոցէն անցած ատենդ ծառերէն կանանչ տոլարներ կը թափին… Անա՜նկ շէնքեր ունինք որ… Մեր «Էմփայր Սթէյթ Պիլտինկ»-ը երկու մղոն բարձրութիւն ունի… Ամէն ամերիկացի քար ունի… Եւրոպան ալ բա՛ն ըլլար… Ծօ՛, մեր Ամերիկային քով Փարիզ ըսածդ գիւղ մըն է… Ես ամէն օր սթէյք կ՛ուտեմ… Տասը ձեռք հագուստ ունիմ… դո՞ւն ինչ ունիս… Ամա՛ն, ի՜նչ խելացի բան ըրի, որ ազգութիւնս փոխեցի անցած տարի եւ ամերիկացի եղայ…

Թրքահայը

– Մեր Աթաթիւրքը հրաշքներ գործեց եւ մէկ օրէն միւսը մեր Թուրքիան քաղաքակրթեց: Անիկա մեր հայրիկն է… Եկուր, նայէ՛, ինչե՜ր շինեցինք… Պէյ Օղլուին Շիտակը աշխարհի ամէնէն բանուկ փողոցն է. ի՜նչ խանութներ… Եւ ի՜նչ հանըմներ ունինք, տեսնե՜ս` շունչդ կը բռնուի: Մեր Էնկիւրին Լոնտոնին հետ չեմ փոխեր: Մեր Թուրքիան աշխարհի ամէնէն ազատ երկիրն է. Աստուած երեսս նայեցաւ եւ զիս թուրք ըրաւ. որքան ալ աղօթեմ, քիչ է…

Անգլիահայը

– Մեր Անգլիան թանկագին քար մըն է արծաթափայլ ծովուն երեսը, ինչպէս մեր Շէյքսփիրը կ՛ըսէր, եղբա՛յր, այս ի՜նչ մեծ կայսրութիւն է մեր ունեցածը… քիչ կը մնայ` լուսինն ալ բրիտանական գաղթավայրի պիտի վերածուի… Ի՜նչ պալատներ, ի՜նչ դղեակներ, ի՛նչ հարստութիւն… Մեր թագուհին տեսա՞ծ ես, հապա՞ մեր գահաժառանգը, ի՜նչ անուշիկ մանչուկ մը ունինք, տեսնել կ՛արժէ… ի՜նչ իշխաններ, ի՜նչ դուքսեր եւ դքսուհիներ, ի՜նչ լորտեր… Չրչիլին պէս հատ մըն ալ կա՞յ դուրսը. փա՜ռք Տիրոջը, անգլիացի եմ…

Գիւղացի Եւ Իրաւ Հայը

– Զըմմէն տարան, զըմմէն կորան, մըք լէ մնացեր ենք տկլոր. ա՜խ, իմ Հայաստան, ղորպան ըլիմ քո հողին, քո ջրին, քո սրբերին… Մի տեսնեմ զիմ գիւղ, էնպէս մեռնեմ… Մեր վանքեր, մեր եկեղեցիներ, մեր սարեր, մեր Աստուած… Օրհնեալ լինի յիշատակ մեր Խրիմեանի, մեր Ալիշանի, մեր Րաֆֆու… Մեր Տիգրան թագաւորը, մեր Սաթենիկ, մեր Նարեկացի… Մի բացուին դռներ ու ես գնամ իմ հայրենիք ու համբուրեմ նորա սուրբ հող… Խալխի մալն էլ իրան: Ա՜խ, Հայաստա՛ն, ի՛մ Հայաստան…

ԵՒՐՈՊԱՑԻ

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )