«ՄԱՔԱՐՈՆԻ ԹԻԼԷԿ-ԹԻԼԷԿ»

ՊԱՏՄՈՒԱԾՔՆԵՐ` ՔԵՍԱՊԷՆ ԵՒ ԱՅՆՃԱՐԷՆ
ՀԵՂԻՆԱԿ` ԳԷՈՐԳ Ճ. ԱԲԷԼԵԱՆ
(ՁԻՒՆԱԿԱՆ)

 

2011-ին, Սավա-ի թիւ 7 հրատարակութիւնը լոյս ընծայեց Համազգայինի Վ. Սէթեան տպարանէն` Գէորգ Ճ. Աբէլեանի «Մաքարոնի թիլէկ-թիլէկ» խորագրեալ պատմուածքներու հատորը` մեկենասնութեամբ տէր եւ տիկին Սեպուհ Մանճիկեաններու եւ տէր եւ տիկին Հրաչ Մանճիկեաններու եւ խմբագրութեամբ Նորա Բարսեղեանի:

Հեղինակը ցարդ հրատարակած է հետեւեալ երկերը. «Հելէ՛, հելէ՛, հելէ՛… Քեսապ» (1968), «Աննա հարսը» (1994), «Պէյրութ» (2005), «Ցկեանս նահատակութիւն» (2005), «Նետենք բռնենք» (2009), «Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջու՜ր… («Ցկեանս նահատակութիւն» 2) (2010): «Ցկեանս նահատակութիւն» գիրքը թարգմանուած է նաեւ արաբերէնի ու սպաներէնի):

«Մաքարոնի թիլէկ-թիլէկ» խորագրեալ հատորը կը բաղկանայ 392 էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ 24 պատմուածքներ, որոնք քաղուած են Քեսապի ու Այնճարի կեանքէն:

Պէտք է ըսել, որ ներկայ հրատարակութեամբ Գէորգ Աբէլեան կը ներկայացնէ տիպարներ, որոնք թէեւ սովորական անձեր են, սակայն ունին իրենց ներաշխարհը, տագնապները, ապրումներն ու երազանքը: Կամքի տէր անձեր են անոնք, որոնք կը ցանկան յաղթահարել իրենց սեփական ճիգերով զիրենք դժբախտ կացութիւններու առաջնորդող որեւէ բախտորոշ իրադարձութիւն:

Պատմուածքներուն հերոսներուն իւրաքանչիւրը ունի իր միջավայրը պայմանները, նկարագրային դրական ու ժխտական գիծերը, որոնք երբեմն կ՛առաջնորդեն ընտանեկան դժբախտութիւններու հարցերու: Հետաքրքրական է այն իրականութիւնը, որ գիրքի հերոսներուն համոզումները կը մնան անփոփոխ, հակառակ անոր որ երբեմն կեանքն ու իրողութիւնները այլ ուղղութիւն կը պարտադրեն:

Անոնք երբեմն կը դառնան ակամայ զոհերը քայքայիչ մոլութիւններու` կորսնցնելով հարստութիւն եւ ընտանեկան տոհմիկ կեանք, ինչպէս է պարագան «Ցկեանս հաւատարմութիւն» պատմուածքի հերոս ծերունի Մարտային, որ փճացուց իր առողջութիւնը` մինչեւ մահ հաւատարիմ մնալով օղիին…: Հատորի տիպարները կը զղջան յաճախ, ինչպէս` «Աւետարանին կացինը» պատմուածքին վարպետ Սմբատը, որ խեղաթիւրելով իր կողմէ կարգախօսի վերածուած բազմանդամ ընտանիք մը կազմելու աւետարանական պատգամը, կ՛ափսոսայ օր մը եւ դառնացած սրտով կը կշտամբէ ինքզինք` իր գործած դատապարտելի յանցանքին համար:

Ուշագրաւ է պարագան նաեւ հիւանդ Նարեկ պապուկին, որ հակառակ իր հիւանդութեան շուրջ բժիշկին կատարած ախտաճանաչումին, թէ պիտի մահանայ կարճ ատեն մը ետք, կը շարունակէ ապրիլ կենսապաշտ տրամադրութեամբ եւ ցուցաբերել մահուան հանդէպ աննահանջ դիմադրութիւն:

Հեղինակը կ՛ըսէ, թէ հատորին հերոսները կու գան իր անմիջական շրջապատէն: Անոնք ընդհանրապէս ունին յառաջացած տարիք եւ հասած` իրենց կեանքի վախճանակէտին: Սակայն, հակառակ այս իրողութեան, չեն վհատիր երբեք, այլ կ՛ուզեն գոյատեւել եւ վայելել բնութեան բարիքները եւ անոր հրաշալի գեղեցկութիւնը:

Ինչպէս հեղինակը կը վկայէ, պատմուածքներու հերոսները իրենց վարքով եւ կենցաղական բարքերով կը պատկանին հայկական այն երկու միջավայրերուն, որոնք կը կոչուին Քեսապ եւ Այնճար: Գէորգ Աբէլեան մօտէն ծանօթ ըլլալով յիշեալ շրջաններու բնակիչներու ապրելակերպին եւ անոնց առօրեայ սովորութիւններուն` լաւապէս սերտած եւ ուսումնասիրած է իւրաքանչիւր տիպարի նկարագիրը եւ զայն ներկայացուցած` հարազատ եւ կենդանի գոյներով:

Կ՛ուզենք հաստատել, որ հերոսները կը դիմագրաւեն հոգեկան տագնապներ, որոնք արդիւնք են առհասարակ զիրենք մտալլկող անդրշիրիմեան խոհերուն:

Հատորին պատմուածքները կը յատկանշուին իրենց շօշափած նիւթերուն այլազանութեամբ, զոր կը զարգացնէ Աբէլեան հաճելի եղանակով:

Ընթերցանութիւնը դիւրամատչելի դարձնելու մտադրութեամբ, հատորի աւարտին հեղինակը զետեղած է բառարան մը, ուր կը ներկայացուի 24 պատմուածքներու մէջ գործածուած օտար բառերու իմաստը:

Արդարեւ, կ՛ուզենք յայտնել, թէ «Մաքարոնի թիլէկ-թիլէկ» խորագրեալ պատմուածքներու հատորով  Գէորգ Ճ. Աբէլեան կը պատկերացնէ աշխատաւոր ու համեստ մարդոց կեանքը` պարզ ու անսեթեւեթ ոճով, հարազատութեամբ եւ հետաքրքրական պատկերներով:

ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ

 

«ՄԱՔԱՐՈՆԻ ԹԻԼԷԿ-ԹԻԼԷԿ» ԳԻՐՔԻ ՅԱՌԱՋԱԲԱՆ

– Այս ցանկապատի սիւնին յենած` վարպետ Ռուբէն ինծի պատմեց իր պատմութիւնը…

– Այս արտերը Մուշդենց պապուկին էին, ինք նաեւ կողքի բոլոր արտերուն հոգատարութիւնը ստանձնած էր…

Գէորգ Աբէլեանն է խօսողը եւ ինծի այդ սիւնն ու արտերը ցոյց տուողը: Կը պատմէ ջերմութեամբ ու անմիջականութեամբ, այնպիսի ձեւով, որ կարծես կը վերադառնան այդ օրերը, եւ իր աչքին դիմաց կը վերակենդանանան անցեալի պատկերները, որոնք այս գիրքին մէջ տեղ գտած են: Իւրաքանչիւր պատմութեան հերոս հոգեկան կապուածութեամբ մը առնչուած է գիրքին հեղինակին, ինչ որ աւելի կենդանութիւն կու տայ պատմուածքներուն:

Տարիներու հեռաւորութենէն եւ սփիւռքահայ իրականութենէն եկող պատմութիւններ, որոնք տասնամեակներու ընթացքին գրուած են հեղինակին կողմէ եւ այսօր անոնք կը յանձնուին ընթերցողին` համախմբուած «Մաքարոնի թիլէկ¬թիլէկ» խորագրեալ գիրքին մէջ:

Տարբեր պատկերներ, տարբեր հերոսներ, տարբեր պայմաններ, տարբեր վայրեր եւ իրականութիւններ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր իւրայատկութիւնն ու մթնոլորտը, ունի ուրոյն պատկերն ու պատգամը: Քեսապէն եւ Այնճարէն առնուած պատմուածքներ, որոնց մէջ հերոսներուն իւրաքանչիւրը ի՛ր պայքարը կը մղէ, իրեն պարտադրուած կեանքի պայմաններուն մէջ կը փորձէ ապրիլ ի՛ր հասկցած ձեւով` ստեղծելով ի՛ր պատմութիւնը եւ իր կերպարը: Յատկանշական է գրեթէ բոլոր պատմութիւններուն մէջ գծուող հասարակաց գիծ մը` ապրելու տենչը, գոյատեւելու բուռն փափաքը, հակառակ դժուար պայմաններուն, հակառակ հայրենի հողերէն հեռու ըլլալուն, հակառակ գաղթականութեան: Հերոսները կառչած են կեանքին, որ երբեմն կը փորձէ փախուստ տալ իրենց ձեռքերէն ու լքել զիրենք, բայց եւ այնպէս, հակառակ գիտականօրէն աւարտած կեանքերուն, այս պատմութիւններուն մէջ հաւատքով ու վճռականութեամբ, կորովով ու կամքով վերապրումներ կ՛արձանագրուին:

Պատմութիւններու համայնապատկերին վրայ կ՛երեւին Քեսապն ու Այնճարը իրենց մթնոլորտով, յատկապէս այդ օրերու պայմաններով, երբ Այնճարը «բոյս¬բուսականութենէ զուրկ, մոխրագոյն պատերով քառակուսի միօրինակութիւն էր, եւ շրջանը, գիւղէ աւելի, գերեզմանատան տպաւորութիւն կը թողէր», ինչպէս կը գրէ Գ. Աբէլեան իր պատմուածքներէն մէկուն մէջ, սակայն այլ պատմութեան մը մէջ կը նշէ` «թուրքին թալանածին եւ քանդածին փոխարէն` նոր բան պէտք էր ստեղծել»:  Գիրքին մէջ երգիծախառն ոճով կեանքի տարբեր բնոյթի ու գոյնի պատկերներ կ՛ուրուագծուին եւ կը պատկերեն Այնճարի ու Քեսապի մէջ ապրող հայութեան առօրեան, մտայնութիւնն ու պայմանները` ժամանակագրական որոշ հատուածի ընթացքին:

24 պատմուածքներ բովանդակող «Մաքարոնի թիլէկ¬թիլէկ» գիրքով Գէորգ Աբէլեան հատոր մը եւս կ՛աւելցնէ իր գրական վաստակին վրայ` այս անգամ տարբեր ոճի գրութիւններով, որոնց հերոսները իրենց կենցաղով ու իւրայատկութեամբ իրենք զիրենք հեղինակին ներկայացուցած են իբրեւ հերոս, իսկ Գ. Աբէլեան իր այս գիրքով կ՛անմահացնէ այդ հերոսները:

Ն. ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES