Կիրակնօրեայ Խօսքը. Մենք Չենք Վախնար Մեզ Սպաննողներէն, Որովհետեւ…
ՄԵՍՐՈՊ ՀԱՅՈՒՆԻ
Սիրելի՛ հայր Միքայէլ, երէկ անուանակոչումդ էր, քանի կատարեցինք տօնը «սրբոց հրեշտակապետացն՝ Գաբրիէլի, Միքայէլի, Ռաֆայէլի, Սերովբէի, Քերովբէի եւ ամենայն երկնային զօրացն»:
Յուզական ներաշխարհիս մէջ կը յածէիր: Առկայութիւնն ես արշալուսային հորիզոնիս վրայ: Թէեւ յոյսի-անյոյսի հակամարտութեան մէջ անվարան-վարան թեքումներէն ծփծփուն՝ ապաւինեցայ հետագայ խոհերուն եւ տուեալներուն:
Բայց նախ շնորհաւորելով անունդ՝ համառօտ խօսք մը գրեմ հրեշտակներուն մասին առաջնահերթ երեք հարցումներուն տրուած պատասխաններով, որոնց ճշմարտութիւնները զոհեր դառնալու սկսած են մեր մոռացումին:
«Ի՞նչ են հրեշտակները»: Սուրբ ոգիներն են: Անմարմին էակներն են: Ունին յոյժ զարգացած միտք ու շատ զօրաւոր կամք: Օժտուած են հզօրութեամբ եւ իշխանութեամբ: Անոնց իւրայատուկ է գեղեցկութիւնը, արագութիւնը: Այսպէս, կրնամ եզրակացնել, թէ Աստուած իր փառաւորութեան մէկ մասնիկով օժտած է զանոնք:
«Ի՞նչ կ՛ընեն կամ կը գործեն հրեշտակները»: Աստուծոյ կը ծառայեն: Իրենց Արարիչը կը փառաբանեն: Իրենց Տիրոջ պատգամաբերներն են: Մեզմէ իւրաքանչիւրիս տրուած է «պահապան հրեշտակ» մը, որ իբրեւ խորհրդատու եւ ընկերակից՝ պարտաւոր է իր պաշտպանեալն առաջնորդել յաւիտենական փրկութեան:
«Ի՞նչ պարտական ենք հրեշտակներուն»: Յատկապէս «պահապան հրեշտակ»-ներուն պարտական ենք մեր սէրը, յարգանքը, բարեկամութիւնը, ունկնդրութիւնն ու բարեխօսութիւնը: Պիտի սիրես ու յարգես «պահապան հրեշտակդ», որուն պիտի բարեկամանաս եւ ունկնդրես, ինչպէս ալ պիտի խնդրես անոր բարեխօս օգնութիւնը:
«Հրեշտակ» օտարամուտ բառը, որ կու գայ իրաներէն-պարսկերէն-պահլաւերէն լեզուախումբէն, ոսկեդարեան գրաբար է: Առաջին նշանակութիւնը կը բովանդակէ այս երեք իմաստները. «Պատգամաւոր երկնային, դեսպան Աստուծոյ, զուարթուն երկնքի»:
«Միքայէլ», որուն եբրայերէն անունը կը նշանակէ՝ «ո՞վ է որպէս Աստուած» (Դն. 10,13), Ս. Գիրքին վերջին մատեանին մէջ յաղթական կը ներկայանայ «վիշապին դէմ», որ մեզ «կ՛ամբաստանէր Աստուծոյ առջեւ» ու «պարտուեցաւ» (Յյտ. 12,7 եւ 10):
«Ո՞վ է որպէս Աստուած» կամ « հզօրը» Միքայէլ հրեշտակապետն է հայերուս քով, որոնք այս անունով քանի մը նահատակներ տուած են դարերու ընթացքին: Օրինակի համար՝ տրուպիս ծանօթ է բրգնիկցի Միքայէլ վարդապետը, որ անմեղօրէն դատապարտուեցաւ կախաղանի. դաւանափոխ ու հաւատուրաց ըլլալ չուզելով՝ 1707-ին նահատակուեցաւ Սեբաստիոյ մէջ:
Այս մարտիրոսները «նոր վկաներ» կամ «նոր նահատակներ» կը յորջորջուին հայկական վկայաբանութեան ու վարքագրային հայկաբանութեան մէջ: Այո՛, հայակնիք մարտիրոսագրութեան մէջ յա՜ր շարադրուեցան ու մի՛շտ պիտի շարադրուին բոսորագիր էջեր, քանի Եկեղեցին մի՛շտ ունեցաւ եւ յա՜ր պիտի ունենայ իր կտրիճները հաւատքին ու հաւատարմութեան:
Քեզի եւ «սիրելի՛ ընթերցող»-ին կը փափաքիմ յիշեցնել 1915-ի «Հայոց ցեղասպանութեան միջազգայնացած դէմքը» նկատուած երանելի Իգնատիոս Մալոյեանի (1869-1915) կեանքէն մանրամասնութիւն մը, որ օծուած է այժմէականութեան կնիքով:
Հռոմ, 10 դեկտեմբեր 1911-ին, Պիոս Ժ. քահանայապետը (1835-1914), որ 1954-ին սրբադասուեցաւ, հայ կաթողիկէ նուիրապետներուն հետ հանդիպումին խօսած իր ճառին մէջ շեշտեց. «Մի, Սուրբ, Կաթողիկէ եւ Առաքելական յատկանիշերուն կը կցեմ Հալածուած: Արդարեւ, եթէ Եկեղեցին հալածուած չըլլար, պիտի չըլլար Յիսուս Քրիստոսի Եկեղեցին եւ անոր պիտի պակսէր փաստը իր ճշմարտութեան»:
Պատմութեան թիւ մէկ հալածուած ու ճշմարտացած Անձնաւորութիւնն է Գողգոթայի Խաչեալը, որուն մասին երրորդ աւետարանիչին պատմածը մոռնալու չենք: Ձիթենեաց պարտէզին մէջ տագնապող Յիսուսին երեւցաւ երկինքէն հրեշտակ մը եւ կը զօրացնէր զայն (Ղկ. 22,43): Աւանդութեան համաձայն, Միքայէլ հրեշտակապետն էր ան, որ միջազգային երաժշտութեան ու գեղանկարչութեան մէջ կը ներկայացուի իբրեւ առաթուր կոխած վիշապասպանը՝ նիզակով, սուրով եւ վահանով:
Այս խոհերուն եւ տուեալներուն դիմաց, ինչպէս ալ Յիսուսի անյետսկոչելի խօսքին ամրօրէն հաւատացած, թէ մեր «հրեշտակները արքայութեան մէջ միշտ կը տեսնեն իմ երկնաւոր Հօրս դէմքը» (Ղկ. 18,11), գիտակցօրէն կ՛արտայայտենք մեր վկայութիւնը:
Մենք չենք ցեխոտեր մեզ ատողները, որովհետեւ մենք բարիք կ՛ընենք անոնց՝ ատուելէն առաջ եւ յետոյ:
Մենք չենք նզովեր մեզ անիծողները, որովհետեւ մենք կ՛օրհնենք զանոնք՝ անիծուելէն առաջ եւ յետոյ:
Մենք չենք վախնար մեզ հալածողներէն, որովհետեւ մենք կ՛աղօթենք անոնց համար՝ հալածուելէն առաջ եւ յետոյ:
Մենք չենք խորշիր մեզ թշնամանողներէն, որովհետեւ մենք կը սիրենք զանոնք՝ թշնամանուելէն առաջ եւ յետոյ:
Մենք չենք սարսափիր մեզ սպաննողներէն, որովհետեւ մենք կը ներենք անոնց՝ սպաննուելէն առաջ եւ յետոյ:
Ուշադրութի՛ւն: Ս. Միքայէլ, որ, մօտաւորապէս ԺԳ. դարուն կը գեղանկարուի իբրեւ առընթերական գահակալ Տիրամայր Դշխոյին, ու «Յովհաննէս Առաքեալի Յայտնութիւն» մատեանին 12-րդ գլխակարգութեան մէջ իբրեւ օգնահասը «տասներկու աստղերով պսակադիր Կնոջ», կը հանդիսանայ թէ՛ դրօշակիրն ու թէ՛ փողահարը Քրիստոսի արքայական զօրքին վախճանախօսական յաղթականներուն եւ փառաւորեալներուն…
Այնճար, 10 նոյեմբեր 2013