ԱՆՈՒՇԱՀՈՏԵՐՈՒ ՃԱՐՏԱՐԱՐՈՒԵՍՏ. ԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ ԲՈՅՐԸ

ԱՆ ԱՍՊԱՐԷԶ ՄԸ ԿԵՐՏԱԾ Է` ՍՏԵՂԾԵԼՈՎ «ՈՒԵԹ ՄԻԹԹԸՆ»Ի ԵՒ «ՔԼԻՆ ՊԷՅՊԻ ՊԱԹ»Ի ՆՄԱՆ ԻՒՐԱՅԱՏՈՒԿ ԱՆՈՒՇԱՀՈՏԵՐ: ԱՅԺՄ ՔՐԻՍԹԱՖԸՐ ՊՐՈՍԻՈՒՍ ԿԸ ԿԱՏԱՐԷ ՆՈՐ ՓՈՐՁԱՐԿՈՒԹԻՒՆ ՄԸ. ԱՆ Կ՛ԱՇԽԱՏԻ ՊԱՏՐԱՍՏԵԼ ԱՆՈՒՇԱՀՈՏ ՄԸ, ՈՐՈՒՆ ԲՈՅՐԸ ՆՈՅՆԻՍԿ ԿԱՐԵԼԻ ՉԷ ԱՌՆԵԼ: «ՆԻՒ ԵՈՐՔ ՄԱԿԸԶԻՆ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ԱՅՍ ՆՈՐԱՐԱՐ ՄԱՍՆԱԳԷՏԻՆ ՏԱՐՕՐԻՆԱԿ ՁՏՈՒՄՆԵՐԸ:

Գիշեր մը Քրիսթաֆըր Պրոսիուս իր տան մէջ կը դիտէր ժապաւէն մը: Ան փոխ առած էր Ժան Քոքթոյի վերջին ժապաւէնը` «Լը թեսթըման տ՛օրֆէ»ն: Պատմութեան մէջ բանաստեղծ-երաժիշտը ի՛նք յարութիւն կ՛առնէր մեռելներէն եւ կը վերապրէր իր անցեալէն վերացական պահեր: Ժապաւէնը կը խօսէր Պրոսիուսի սրտին: Շուրջ երկու տասնամեակ իբրեւ անուշահոտերու աշխարհին Ուիլի Ուոնկան (քաղցրաւենիքներ պատրաստող երեւակայական հերոս մը: «Ա.») հռչակ վայելելէ ետք`  իր ստեղծած բազմաթիւ եւ տարօրինակ անուշահոտերուն համար, ինչպէս` «Պլեք լետըր ճաքեթ», «Տոլի՛զ հետ» եւ «Ճինճըր Էյլ 2006», ան կը մտածէր, թէ արդեօք անուշահոտերու աշխարհին մէջ ի՞նչ նոր փորձեր կրնար կատարել: Արդեօք հասած էր տեղ մը, ուր այլեւս ընելիք չունէ՞ր:

Ապա յաջորդած էր ժապաւէնին գերիրական մէկ պահը, ուր տիպարներէն մէկը հետեւեալը կ՛ըսէր միւսին. «Ո՞ւր ենք մենք, այստեղ գոյութիւն չունի՞»:

«Այստեղ, այնտեղ, ո՞ւր…» վերացապաշտ տողը Պրոսիուսի յիշեցուցած էր այն ուսումնասիրութիւնները, զորս ինք կարդացած էր մարդկային քիթին խորհրդաւոր մանրամասնութիւններուն վերաբերեալ, ինչպէս նաեւ` այն իրողութեան, թէ ինչո՛ւ ոմանք կրնան առնել որոշ հոտեր, իսկ ուրիշներ չեն կրնար կամ նոյնիսկ ամբողջութեամբ կը կորսնցնեն իրենց հոտառութիւնը: Ասիկա կը կոչուի անոսմիա: Պրոսիուսի մտային լարերը սկսած են շարժիլ: Ան մտածած է. արդեօք ճարպիկ գործ մը կատարած պիտի չըլլա՞ր, եթէ ստեղծէր անուշահոտ մը, որուն բոյրը կրնային առնել միայն որոշ անձեր: Այլ խօսքով` անտեսանելի բոյր մը: Ասիկա գոյութենական իրագործում մը պիտի ըլլար. ստեղծել այնպիսի հաճելի բոյրով անուշահոտ մը, որ նոյնիսկ կարելի չէ առնել անոր հոտը:

Այսուհանդերձ, բոյրէ զուրկ այս անուշահոտը շատ աւելին պիտի պարունակէր: Մարդիկ յաճախ կը մտածեն, թէ անուշահոտերը ցանկայարոյց նիւթեր են, որոնք կը ծառայեն գրաւչութեան: Սակայն իրականութեան մէջ մեր գնած անուշահոտերը մեզ գրաւիչ կը դարձնեն մեզի համար: Կաթիլ մը անուշահոտը կրնայ ուրախացնել մեզ, այլ անուշահոտ մը սրսկելով` կը զգանք տեսակ մը ինքնավստահութիւն, որ համազօր է մեր սիրած շապիկը կամ կօշիկը կրելու: Այս ներքին ուրախութեան եւ ինքանվստահութեան լուսարձակումն է, որ իրականութեան մէջ գրաւիչ կը դարձնէ մեզ ուրիշներուն: Հետեւաբար, Պրոսիուսի դիտանկիւնէն, անտեսանելի անուշահոտը պիտի խաղար հոգեբանական խաղ մը: Պրոսիուս կ՛երեւակայէր երկու հոգի, որոնք առաջին անգամ պիտի հանդիպէին իրարու. երկուքն ալ երանութեան զգացումներով պիտի լուսաւորուէին մէկզմէկու բոյրով եւ պիտի չգիտնային, թէ ինչո՛ւ:

ՅԵՂԱՇՐՋՈՂ ՆԵՐՇՆՉՈՒՄՆԵՐ

Այս յեղաշրջող անուշահոտը ստեղծելու գործընթացը պիտի նմանէր որեւէ այլ անուշահոտ ստեղծելու: Անուշահոտերը երաժշտութեան նման ունին ծալքեր, որոնք կը բացուին: Շատերը ունին տիրական խազ մը, զոր կը շնչենք առաջին անգամ, ապա մեղմօրէն կը յաջորդեն նուազ տիրական խազերը: Անուշահոտին բաղկացուցիչ տարրերը կ՛ունենան զիրենք միացնող հիմնական խազ մը, որ ամէնէն աւելի յարատեւող բոյրն է: Ամէնէն տարրական մակարդակին վրայ իւրաքանչիւր խազ կը բաղկանայ մոլեքիւլներէ: Հետեւաբար անուշահոտ ստեղծող արուեստագէտ մը պէտք է ունենայ գիտաշխատանոցի մը մէջ աշխատող քիմիագէտի մը հանրագիտարանային պաշարը, ինչպէս նաեւ` գիւտարարի մը հնարամտութիւնը, որպէսզի արտադրէ ճիշդ բաղադրութիւնը: Այս գործողութիւնը ինքնին ժամանակ կը խլէ: Որեւէ անուշահոտ կրնայ ունենալ աւելի քան տասնեակ խազեր. առանձին բոյրեր, որոնք իրարու կը խառնուին, եւ իւրաքանչիւրը` իր սեփական տարաչափութիւններով:

Արդեօք կարելի՞ էր ստեղծել անտեսանելի անուշահոտ մը: Պրոսիուս իր աշխատանքին սկսած է` ընտրելով ծաղիկ մը, անոր շուրջ հիւսելու համար անուշահոտը: Ընտրանքը բացայայտ էր. բաղրջուկը (հիպիսքըս) տիրական ներկայութիւն էր «Լը թեսթըման» անուշահոտին մէջ: Հետեւաբար ինչո՞ւ դարձեալ չօգտագործել զայն, մտածած էր ան: Անոր բոյրը միաժամանակ քաղցր է եւ գրաւիչ, թէեւ ոչ նոյնքան զօրաւոր, որքան` այլ ծաղիկներուն բոյրը: Հետեւաբար Պրոսիուս սկսած է պակսեցնել անոր բոյրը, մինչեւ որ ամէնէն նուաղ եւ գրեթէ անճանաչելի հետք մը մնացած է անկէ, ապա շնչած է զայն:

«Ահաւոր էր հոտը», կ՛ըսէ ան:

Աշխարհի ամէնէն առաջնակարգ անուշահոտ արտադրողները իրենց քիթին զօրութիւնը կը յայտնաբերեն հարաւային Ֆրանսայի ծաղիկներու կեդրոն Կրասի մէջ, որ 18-րդ դարէն ի վեր անուշահոտերու ճարտարարուեստին մայրաքաղաքն է: Անոնք կը տքնին այս գիւղաւանին գիտաշխատանոցներուն մէջ, կը ստանան քիմիագիտութեան տիտղոսներ եւ վկայականներ` տեղւոյն անուշահոտի դպրոցներէն, որպէսզի կարենան ստեղծել «Շանել թիւ 5» ի նման անուշահոտերէ մինչեւ մաքրութիւն բուրող լուացքի օճառներ: Սակայն Պրոսիուս իր ներշնչումը ստացած է Նիւ Եորքի տարածքին դեղին թաքսիի մը մէջ շրջելով:

Պրոսիուս 1980-ին 18 տարեկանին քաղաք փոխադրուած է Փենսիլվանիոյ Տալմէյշա գեղջկական գիւղաւանէն, ուր հասակ նետած էր: Ան կը փափաքէր ճարտարապետ դառնալ եւ ի վերջոյ գացած էր Փարսընզ, ուր ցերեկը ուսանող էր, իսկ գիշերը թաքսի կը քշէր` յաւելեալ դրամ շահելու համար: Շաբաթ գիշերները յաճախ խումբ մը կիներ կը տեղափոխէր իր ինքնաշարժով: Ինքնաշարժին մէջ անոնց անուշահոտերը այնքա՛ն զօրաւոր կը բուրէին, որ սիրտը կը խառնուէր: «Ճիորճիոյի օրերն էին, թշուառ օրեր էին», կը յիշէ ան:

Յաջորդ գործը ան աշխատած է Պառնի հաստատութեան գեղեցկագիտական բաժնին մէջ, ուրկէ անցած է գեղեցկագիտական արտադրութիւններու Քիհլ հաստատութիւնը: Այստեղ Պրոսիուսի պարտականութիւնն էր հետեւիլ ընկերութեան վաճառած 128 անուշահոտերուն ցուցակին: Իր ազատ ժամերուն ան անուշահոտերը կը դասաւորէր ծաղկավաճառի մը պէս` կազմելով արտասովոր ծաղկեփունջեր: Անուշահոտեր իրարու կը խառնէր Սինտի Քրաուֆորտի նման աստղերու համար, անոնց նախասիրած բոյրերով պատրաստելով իւրայատուկ խառնուրդներ, որպէսզի այս աստղերուն փոքր պայուսակները չծանրաբեռնուէին բազմաթիւ շիշերով:

Նիւ Եորքի մէջ սպառած` Պրոսիուս 1990-ական տարիներու սկիզբը տեղափոխուած է իր ընտանիքին ագարակը      Տալմաշիայի մէջ, ուր ուսումնասիրած է  բոյրերու պատմութիւնը: Ան կը սորվի, թէ քուրմեր խունկի ծրարներ կ՛այրէին` ծածկելու համար աստուածներուն զոհաբերուած անասուններուն դիակներուն գարշահոտը: Լատիներէնով անուշահոտ բառին տառացի թարգմանութիւնն է «մուխին ընդմէջէն»: Եգիպտացիք ստեղծած են սիրաբանելէ առաջ գործածելու յատուկ բոյրեր: Բաղկացուցիչ տարրեր կը հաւաքուէին վայրի կատուներու կամ եղնիկներու գեղձերէն, ինչպէս նաեւ` արու կէտերու արտադրած եւ ծովափ հասած հեղուկներէն, ուր անոնք կը կարծրանային ծովու ջուրին, արեւուն եւ ժամանակի ազդեցութեան տակ:

Պրոսիուս կատարած է յաւելեալ ուսումնասիրութիւններ: Ան կարդացած է Տայան Աքերմանի «Է նեչըրըլ հիսթըրի աֆ տը սենսըզ» գիրքը եւ անդրադարձած է, թէ որքա՛ն հզօր էր մարդկային քիթը: Ան կարդացած էր, թէ միլիառաւոր տարիներ առաջ, երբ մարդկային նախնական կերպարները կը բնակէին ովկիանոսներու մէջ, բոյրը կ՛օգտագործուէր ճանչնալու համար թշնամին կամ գտնելու կողակից մը: Այս զգայարանը ի վերջոյ այնքա՛ն հզօրացած էր, որ ուղեղին ջղային կապին եղափոխութեան իբրեւ արդիւնք `կազմուած էր նեարդներու կոյտ մը: «Մեր ուղեղին կիսագունդերը սկիզբը ծիլեր էին բոյրերու եւ հոտերու ցօղուններուն վրայ,- կը գրէ Աքերման:- Կը մտածենք, որովհետեւ հոտառութիւն ունեցած ենք»:

Պրոսիուսի առաքելութիւնը յստակ էր. Աքերման զայն ուրուագծած էր իրեն համար. «Հոտերը մեր յիշողութեան մէջ կը պայթին մեղմօրէն, դիպուկ ականներու պէս, թաքնուած` բազմաթիւ տարիներու եւ փորձառութիւններու մացառուտին մէջ:  Հոտի թելի մը վրայ իյնալը բաւարար է, որ անմիջապէս յիշողութիւններ պայթին: Բարդ տեսիլք մը կը յայտնուի ընդերքէն»:

ՀՈՂԻՆ ԲՈՅՐԸ

Ան նման ընդերքներ պիտի յայտնաբերէր ամէն տեղ: Փոշիին հոտը կ՛ուրախացնէր զինք եւ կը ներշնչէր պատանեկութեան անհոգ օրերը: Ինչո՞ւ. որովհետեւ մարդիկ իրենց մանկութեան օրերուն յաճախ կը փորեն իրենց տնամերձ տարածքներուն հողը: Մանուկներ հասակ կը նետեն` փոշի շնչելով: Պրոսիուս քիչ մը հող փորած է իր ագարակէն, զայն լեցուցած է տոպրակի մը մէջ եւ իրեն հետ տարած է Նիւ Եորք: Ապա  գործակիցի մը հետ հիմնած է ընկերութիւն մը` Տիմիթըր անունով: Պրոսիուս կը յիշէ այն օրը, երբ տոպրակ մը լեցուն հողը նետած էր սեղանին վրայ եւ սենեակին մէջ բոլորին ըսած էր. «Ա՛յս մէկը կ՛ուզեմ»:

Ընկերութիւնը օգտագործած էր ծախսալից արհեստագիտութիւն մը` քննելու համար տոպրակին մէջի օդին բաղկացուցիչ մոլեքիւլները: Երբ բնորոշուած էր իւրաքանչիւր մոլեքիւլը, Պրոսիուս աւելցուցած էր նաեւ քանի մը սեփական երանգներ: Արդի՞ւնքը. ան վերագտած էր այն հաճոյքը, զոր զգացած էր, երբ առած էր հոտը իր տնամերձ տարածքին մէջ փորած հողին: Այս անուշահոտը կոչած էր «Սոքտ ըրթ»:

Երբ շնչեցի զայն, սովորական հողի հոտ չունէր: Կախարդական տեսակի հող մըն էր: Անմիջապէս ճանաչելի: Յիշողութիւններ սկսան յորդիլ. զգացական զօրեղ հոսանքներ, իսկական ժայթքումներ: Կը տեսնէի վառելանիւթի խարխուլ կայարանը մանկութեանս բնակարանին մօտ, Նիւ Եորքի հիւսիսային թաղամասերուն մէջ: Զայն յիշեցի` դիտելով մեծ հօրս փոխադրակառքին նստարանէն, որ միշտ ծածկուած էր շան մազերով: Ձկնորսութեան կ՛երթայինք, եւ վառելանիւթի կայարանէն դուրս կարմիր ներկով արձանագրուած նշան մը կ՛ըսէր. «Որդեր»: Ձեռքիս մէջ ունէի ճերմակ թիթեղէ տուփ մը. երբ բացի կափարիչը, տեսայ որդեր, որոնք կը գալարուէին սրճագոյն հողին մէջ: Քսան տարիէ ի վեր չէի մտածած այդ օրուան մասին:

«Պրոսիուս աւելի հետախոյզ է, քան` յայտնագործող,- կ՛ըսէ Ֆիլատելֆիայի մէջ հոտի եւ համի նուիրուած Մոնել Սենթըր հիմնարկէն աւագ ուսումնասիրող Փամելա Տալթըն:- Ան կը հետազօտէ, թէ ո՛ր հոտերը ամէնէն աւելի յիշողութիւններ կ՛արթնցնեն մարդոց մէջ, եւ ոչ թէ կը սորվեցնէ, թէ ի՛նչ նոր անուշահոտով պէտք է օծուիլ: Օրինակ` «Սի. Պի մասք»ը: Պրոսիուս երբեք չէր առած մուշկ արտադրող եղնիկի մը հոտը, սակայն պատրաստած էր անուշահոտ մը` միայն պատկերացնելով, թէ անիկա ինչպիսի՛ բոյր պէտք էր ունենար: «Կարծէք սիրոյ եւ ատելութեան հակազդեցութիւն մը ըլլար», կ՛ըսէ ան:

Անուշահոտը գործածեցի` «Թայմզ» թերթի բոյրերու նախկին քննադատ Շանտլըպ Պըրի ցոյց տալու համար: Ան դաստակս բռնեց, քիթը մօտեցուց եւ սկսաւ մորթս խտղեցնել ինքնագործ զէնքի մը արագութեամբ հոտոտալով, շնչելով, հոտոտալով: Տեսայ, թէ Պըրի դէմքին մկանները սկսան պրկուիլ, ջղաձիգ շարժումներով արտայայտել զուտ պժգանք, կարծէք բռնի ստիպուած էր ծամել քանի մը տասնեակ նեխած հաւկիթներ:

«Առա՞ծ ես ասոր հոտը», հարց տուաւ ան:

Անշո՛ւշտ առած էի:

«Կը սիրե՞ս»:

«Քիչ մը, այո՛»:

«Միասեռական չե՞ս»:

«Ո՛չ, ինչո՞ւ»:

«Որովհետեւ այս հոտը մուշկի հոտ չէ, նոյնիսկ մուշկի մօտ հոտ մը չէ»:

«Ճիշդ այդ է ինքնին մուշկին նպատակը, արթնցնել սեռային ցանկութիւններ», պիտի պատասխանէր Պրոսիուս:

ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏԻ ԽԱՌՆՈՒԱԾՔ

Անուշահոտեր ստեղծող այլ մասնագէտներու հետ բաղդատած` Պրոսիուս «անուշահոտի արուեստագէտ մըն է», ինչպէս կ՛ըսէ Պըր: «Անոր հանճարը կը կայանայ ոչ միայն իրերու, այլ նաեւ վայրերու եւ մտային վիճակներու, սառած եւ յաւիտենական պահերու բոյրը վերստեղծելու մէջ», կ՛աւելցնէ ան: Միշլին Քամեն` համացանցի վրայ անուշահոտի սիրահարներու պլոկի մը հեղինակը, Պրոսիուսը կը նկարագրէ իբրեւ «Մոցարթ մը եւ ոչ` Սալիերի մը»: Անոր ստեղծած հոտերը իրեն կը յիշեցնեն «Ինսեփշըն» ժապաւէնը, որուն մէջ ապագայ աշխարհի մը վարձկան զինուորները կը մղեն ընդյատակեայ պատերազմ մը` թաքուն մտածումներ ցանելով մարդոց ենթագիտակիցին մէջ:

Երբ բաղրջուկը արդիւնք չէ տուած, Պրոսիուս փնտռած է այլ ծաղիկ մը` ստեղծելու համար իր անտեսանելի բոյրը: Մանիշակները կը պարունակեն այոնոն կոչուած քիմիական բաղադրութիւնը, որ միշտ կը գործածուի անուշահոտերու պատրաստութեան մէջ, ինչպէս կ՛ըսէ Պրոսիուս: Ան ի վերջոյ կեդրոնացած է յասմիկի վրայ: «Յասմիկի պարագային, հրաշալին անոր հիփնոսացնող յատկութիւնն է. եթէ զայն բաւական երկար շնչես, տեսակ մը զգայազուրկ, սակայն երանելի վիճակ մը կ՛ապրիս», կը բացատրէ ան:

Ապա ան պարտաւոր էր ընտրել յասմիկի որոշ տեսակ մը, ինչ որ ինքնին կը ստեղծէր նոր հարցեր: Յասմիկը կը ծաղկի ցերեկը: Որոշ տեսակներ կը բացուին գիշերը: Պրոսիուս ունէր յասմիկներ` բերուած Հնդկաստանէն, Մարոքէն, Եգիպտոսէն եւ Թունուզէն: Ո՞ր մէկը լաւագոյնն էր, եւ ի՞նչ չափերով: Զոյգեր ընտրելով` ան յասմիկը խառնած է քիմիական քանի մը նիւթերու հետ:

«Գիտէք, թէ յասմիկի վրայ հիմնուած  կարգ մը անուշահոտեր որքա՛ն տիրական են, քաղցր եւ հզօր,- կը բացատրէ Պրոսիուս:- Սակայն այս մէկը ճիշդ հակառակն է: Ամբողջութեամբ մեղմացած է, նուագող գործիքի մը ձայնին պէս: գիտակից ուղեղը երբեք պիտի չկարենայ զգալ զայն: Ա՛յս է նպատակը»:

Յաջորդ ընտրութիւնը աւելի դիւրին պիտի ըլլար, մտածած էր ան: Ուսումնասիրութիւններ ցոյց տուած են, թէ մարդիկ ամէնէն աւելի դժուար կը ճանչնան Ճանդանի (սանտալվուտ) հոտը: Ոչ թէ արուեստական վերարտադրութիւններուն, այլ բիւրեղ ճանդանի բոյրը, որ կը զտուի Հնդկաստանի մէջ աճող ծառերէն: Բնական ճանդանը սուղ է եւ զայն գործածելը մարտահրաւէր մըն է: Պրոսիուս քիմիական բուրումնաւէտ նիւթեր խառնած է ճանդանի քանի մը տեսակներու, սակայն անդրադարձած է, թէ զանոնք միաձուլելով` ստեղծած էր ճիշդ հակառակ ազդեցութիւնը եւ արտադրած է բոյր մը: Ան ամիսներ աշխատած է իր գիտաշխատանոցին մէջ` աշխատելով անհետացնել բոյրը, սակայն չէ յաջողած: Հետեւաբար ամբողջութեամբ մեղմացուցած է բոյրին զօրութիւնը եւ զայն վերածած` գրեթէ մրմունջի: «Կարծէք` ճանդանի ուրուականը ըլլար», կը նկարագրէ Պրոսիուս:

Աստիճանաբար սկսած է կազմուիլ անուշահոտի մը ուրուագիծը: «Իրականին եւ գերիրականին հակասութիւնն ու միացումը կը կազմեն անոր հիմնական տարրերը»,- կը բացատրէ ան: Անուշահոտերու պատրաստութեան իրական եւ երեւակայական փորձառութեան մը միջեւ հաւասարակշռութիւն մը գտնելը կը պահանջէ բազմաթիւ փորձեր: «Կարելի չէ հապճեպով անուշահոտ մը ստեղծել», կ՛ըսէ ան:

Ի վերջոյ, 5 տարի տեւած է, մինչեւ որ ան ստեղծած է «Սնօ»ն: «Կ՛ուզէի ստեղծել ձիւնին հոտը, երբ զայն կը շնչենք գիւղական շրջանի մը մէջ, դաշտի մը դիմաց կանգնած, ուր տեղատարափ կը ձիւնէ եւ ճերմակ մեծ փաթիլներ կ՛իջնեն վար»: Վերջապէս, իր ունեցած նիւթերուն պահեստը մաքրագործելու ընթացքին ան գտած է քիմիական նիւթ մը, որ արդիւնք տուած է: Քանի մը թեթեւ հոտեր աւելցուցած է անոր վրայ եւ 2000-ին արժանացած է Ֆրեկրընս ֆաունտէյշընի 2 մրցանակներու` իր «Սնօ» անուշահոտին համար: Հիմնարկին փոխնախագահը` Էլեն Լափանսքի կ՛ըսէ, թէ Պրոսիուսի ստացած այս մրցանակները, ինչպէս նաեւ 2 այլ մրցանակներ, զորս շահած է յաջորդ տարի, կը հաստատէին անոր յառաջապահական տեսլականը եւ արհեստագիտական կարողութիւնները, որոնք շատ բարձրորակ իրագործում մը կ՛արձանագրէին ինքնուս անուշահոտ պատրաստողի համար:

Մինչ գովասանքը կը մեծնար, Պրոսիուս կը հաստատէր իր սեփական ընկերութիւնը` «Սի. Պի. Այ Հէյթ փըրֆիում» անունով: Այժմ ան իր անուշահոտերը կը վաճառէ աշխարհի տարածքին աւելի քան 75 անուանի վաճառատուներու: Անոնց գիները կը տարուբերին 75- 325 տոլարի միջեւ: Կարգ մը անուշահոտերու կ՛ընկերակցի Պրոսիուսի «բանաձեւը», որ կ՛ըսէ.

«Անուշահոտը յաճախ իրանը սեղմող եթերային հանդերձանք մըն է, որ ամէն ոք կը թակարդէ նոյն անբնական կաղապարին մէջ: Մանկական դիմակ մը, որուն ետին կը թաքնուին ամչկոտներն ու երեւակայութենէ զուրկ անձերը: Ամբարտաւան ապտակ մը, որ յանկարծ կը շաչէ սենեակին մէկ անկիւնէն: Զզուանք կը պատճառեն ինծի այն անձերը, որոնց հոտը կը նմանի ուրիշներու հոտին»:

ԸՄԲՈՍՏ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ

Պրոսիուս ինքզինք կը նկատէ ըմբոստ մը: Իր գիտաշխատանոցին մէջ ան կը հագնի մինչեւ ծունկ բարձրացող սեւ մոյկեր, տոպրակի նման սեւ շապիկ մը եւ սեւ փէշ մը: Անոր յաճախորդներէն շատերը չեն տեսներ զինք, սակայն ան ամէն տեղ է: Իր կարգ մը անուշահոտերուն շիշին վրայ ան իբրեւ խորհրդանիշ եւ վաճառանիշ դրոշմած է իր կապոյտ աչքը, կարծէք կը լրտեսէ իր յաճախորդները եւ անոնց կը յիշեցնէ, թէ պէտք չէ մոռնան իրենց գնած անուշահոտին ետին գտնուող հանճարը, քիթին ետին գտնուող ուղեղը: Եւ ինչպէ՞ս կարելի է մոռնալ զայն: Դարաններու վրայ Պրոսիուսի անուշահոտերուն անունները կը կարդանք անոր մանկութեան վերաբերող գիրքի մը գլուխներուն պէս. «Կետըրինկ էփըլզ», «Պէյպի ասփիրին», «Քլին պէյպի պաթ», «Քափըրսթոն 1967», «Կրին պին», «Քրէյոն», «Ուեթ միթըն», «Հէյ», «Պէյսպոլ կլով» եւ «Մայ պըրթտէյ քէյք»:

Պայքարելով այնպիսի ընկերութիւններու դէմ, որոնք կ՛օգտագործեն Տերեք Ճեթըրի եւ Ճ. Լոյի նման անուանի աստղեր` վաճառելու համար իրենց անուշահոտերը, Պրոսիուս ստեղծած է իր սեփական հակաստեղային անուշահոտը: Ան ստեղծած է Ալեն Քամինկի անունով անուշահոտ մը, որ կը պարունակէ սեւ պղպեղի, հողածուխի, սկովտիական կոնաբեր ծառերու, ճերմակ գետնասունկի եւ նարինջի բոյրեր: «Ես այսպէս չեմ բուրեր,- կը կատակէ Քամինկ,- սակայն Պրոսիուս արտասովոր տիպար մըն է, կարծէք` 19-րդ դարէն կու գայ»:

Պրոսիուս մենակեաց մըն է: Ան չի ներկայանար անուշահոտի ճարտարարուեստի ձեռնարկներուն, չի ծանուցեր, թաքուն կը պահէ իր գործածած միջոցները: Անոր գիտաշխատանոցը փակ է դրսեցիներու դիմաց եւ կը գտնուի Ուիլիըմսպըրկի 93 Ուայթ Էվընիուի վերջին յարկին վրայ, ջուրին եզրին: Թաղը կը յիշեցնէ ճարտարարուեստական լքուած զբօսայգի մը: Անիկա շատ հեռու է վերջին տարիներուն նահանջող անուշահոտերու ճարտարարուեստի հսկաներուն պերճաշուք կառոյցներէն: Անուշահոտերու վաճառքին նահանջին պատճառներէն մէկը ահազանգն է անոնց մէջ գործածուող քիմիական նիւթերուն դէմ, որոնք ենթադրաբար կը սահմանափակեն սերմի արտադրութիւնը: Սակայն անուշահոտերու ճարտարարուեստին մէջ յայտնուած է խոստմնալից այլ մարզ մը. իւրաքանչիւր անձի յարմար անուշահոտերու արտադութիւնը թէեւ այժմ կը կազմէ անուշահոտերու շուկային մէջ արձանագրուած վաճառքին 4 առ հարիւրը, սակայն հետզհետէ աճ կ՛արձանագրէ: Ասիկա կարելի է վերագրել սպառողական տնտեսութեան, որ հետզհետէ աւելի կեդրոնացած է անհատին կարիքիներուն վրայ: Մարդիկ կը փափաքին կրել հոտ մը, որ կը կարծեն, թէ միայն իրե՛նց հոտն է:

Միաժամանակ անուշահոտերու սովորական աշխարհին մէջ  դասական անուշահոտերը կը շարունակեն լաւ վաճառք արձանագրել: Անցեալ տարի ամէնէն աւելի լաւ վաճառուած է Շանելի «Քօքօ մատըմուազել»ը, որ շուրջ տասը տարի առաջ շուկայ իջած էր, ապա` Արմանիի «Աքուա տի Ճիօ»ն, որ այժմ արդէն 15 տարուան է: Պրոսիուսի համաձայն, վաճառանիշերու հաւատարմութիւնը այլ պատճառ մըն է, որ անուշահոտեր արտադրող մեծ ընկերութիւններ կարիքը չզգան նոր եւ նորարարութեամբ յատկանշուած բոյրերու:

«Այս մարզին մէջ բազմաթիւ բարձրաստիճան պաշտօնեաներու ուղեղը Հոլանտայի չափ տափակ է,- կ՛ըսէ Պրոսիուս:- Նկատի չունիմ կակաչի դաշտերը, այլ` մռայլ եւ անկենդան ճահճահուտները: Անոնց կը հետաքրքրէ միայն դրամը: Անոնք կը մտածեն` գտնենք տիեզերական բան մը, ինչ որ գլխաւոր մտահոգութիւնն է անուշահոտերու աշխարհին մէջ: Շատ ձանձրացուցիչ է այս: Երեւակայեցէ՛ք. պատրաստել անուշահոտ մը, որ երկրագունդի վրայ հաճելի թուի բոլորին, եւ բոլորը պիտի սկսին կրել զայն: Խնդրե՛մ, պիտի ուզէի ուրիշ տեղ երթալ»:

«Անտեսանելի անուշահոտը գրեթէ կատարելագործուած է արդէն: Երկու տարի ետք Պրոսիուս աւելցուցած է սեռային յիշողութիւններ արթնցնող տարր մը` սաթը, «Աստուած գիտէ, թէ անոր քիմական բաղադրութեան մէջ քանի՛ մոլեքիւլներ կը նմանին մարդկային սեռային գեղձերուն արտադրութեան,- կ՛ըսէ ան:- Կը հաւատամ, թէ այս պատճառով է, որ պատմութեան ամբողջ ընթացքին սաթը այսքան մեծ ժողովրդականութիւն վայելած է անուշահոտերու պատրաստութեան մէջ: Անիկա կը բուրէ մեզի պէս, մարդկային բոյր մը ունի, իսկ մարդկային բոյրերը գրաւիչ կը դարձնեն մեզ:

Պրոսիուս յասմիկի եւ ճանդանի պէս ջուր խառնած է սաթին, որպէսզի երբ գոլորշիները դուրս գան շիշէն եւ խառնուին մորթին բնական իւղերուն, գրեթէ կորսնցնեն իրենց ազդեցութիւնը: «Այս անուշահոտը շատ անձնականացած է: Անիկա նոյն ձեւով պիտի չբուրէ իւրաքանչիւրին վրայ, այլ պարզապէս պիտի շեշտաւորէ իւրաքանչիւր անձի հոտը, այսինքն` քո՛ւ հոտդ», կը բացատրէ Պրոսիուս:

Ան արդէն որոշած է իր անտեսանելի գլուխ գործոցին անունը. «Ուեր ուի ար տեր իզ նօ հիր»: Անիկա պիտի դառնայ գաղտնի հաճոյք մը: «Ի՞նչ անուշահոտ կը կրես» հարցումը երբեք պիտի չլսենք:

Մինչ այդ, Պրոսիուս այժմ կեդրոնացած է իր յաջորդ գլուխ գործոցին վրայ. «ճիշդ այն անուշահոտն է, որ պիտի փափաքէի ստեղծել, որովհետեւ մարդիկ պիտի ըսեն. «Ո՜հ, կարելի չէ կրել զայն»: Անիկա շատ գրաւիչ բոյր մը ունի, սակայն նաեւ երբեք չի նման որեւէ բանի, զոր մարդիկ անուշահոտ պիտի կարծէին», կը նկարագրէ ան:

Իսկ ի՞նչ է այս մէկը:

«Կովու միս», կը պատասխանէ Պրոսիուս:

«Եփած,- կ՛աւելցնէ ան:- Կիրակի օրուան ճաշը, իր թացանով, ճզմուած գետնախնձորով, խորոված ստեպղինով, զայն պատրաստելու աշխատանքով»:

(Յապաւուած)

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES