Հարցազրոյց` Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի 10-րդ Համաժողովին Մասնակցած Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Չորս Պատգամաւորներուն Հետ

Nora Bayrakdarian- WCCԹԵՆԻ ՓԻՐԻ ՍԻՄՈՆԵԱՆ

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Ինչպէ՞ս կը գնահատէք մեր Ս. Աթոռին մասնակցութիւնը համաժողովին:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Որպէս իգական սեռի ներկայացուցիչ` նախ կ՛ուզեմ երախտագիտութիւն յայտնել Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան գահակալ Արամ Ա. վեհափառ հայրապետին` իմ անձիս հանդէպ ունեցած վստահութեան համար: Այդ վստահութեան արդիւնքն էր իմ մասնակցութիւնը ԵՀԽ-ի 10-րդ համաժողովին, եւ այդ մասնակցութիւնը առիթ մը եղաւ ինծի համար, միջեկեղեցական կեանքէն ներս երկար տարիներու իմ քաղած փորձառութիւնս բաժնելու մեր պատուիրակութեան երիտասարդ անդամուհիներուն հետ: Ուրախ եմ յայտնելու, որ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան պատուիրակութիւնը կը բաղկանար նախկին փորձառու անդամներէ եւ նոր ու երիտասարդ անդամներէ: Հակառակ երէց անդամներուս ունեցած կարեւոր պատասխանատուութիւններուն` մեր պատուիրակութիւնը հերթական հանդիպումներ ունեցաւ, ինչ որ առիթ եղաւ զիրար լսելու, կազմակերպելու մեր հաւաքական աշխատանքը եւ միասնական կեցուածք որդեգրելու արծարծուած կարեւոր հարցերուն նկատմամբ: Այս առիթով հպարտութեամբ կու գամ վկայելու, թէ համաժողովին մեր պատուիրակութեան անդամներուն մասնակցութիւնը ձեւական ու կրաւորական չեղաւ, այլ` գործօն: Անոնք գիտակից մօտեցումով, պարտաճանաչութեամբ ու լրջութեամբ մասնակից դարձան համաժողովի աշխատանքներուն:

Հ.- Դուք աւելի քան 30 տարիներ զանազան պատասխանատուութիւններ ստանձնած էք թէ՛ Միջին Արեւելքի եկեղեցիներու խորհուրդին եւ թէ՛ ԵՀԽ-ին մէջ: Այս համաժողովին ընթացքին ընտրուեցաք անդամ Կեդրոնական վարչութեան:  Ի՞նչ ունիք ըսելիք այս մասին:

Պ.- Կեդրոնական վարչութեան անդամ ընտրուիլս պատահականութիւն չէր: Ան եկաւ ցոյց տալու ԵՀԽ-ի անդամ եկեղեցիներուն, թէ մեր Ս. Աթոռը անտարբեր չէ էքիւմենիք շարժումին նկատմամբ, այլ ծրագրուած ու գործօն մասնակցութեամբ մենք կ՛ուզենք մեր էքիւմենիք տեսլականը մեր ժողովուրդին պահանջատիրական կեցուածքը, մեր արժէքները փոխանցել ուրիշներուն: Թոյլ տուէք այստեղ փոխ առնելու Արամ Ա. վեհափառ հայրապետին տեսակէտը, թէ հարկ է դուրս գալ եկեղեցւոյ պատերէն ու մօտենալ այլ եկեղեցիներու ու նոյնիսկ կրօններու, ծանօթանալ ու երկխօսութիւն ունենալ անոնց հետ: Տեսլական մը, որ կը պահանջէ հաշուետուութիւն, պատասխանատուութիւն ու մասնակցութիւն: Որպէս անդամ Կեդրոնական վարչութեան` պարտաւորութիւնը կը զգամ էքիւմենիք մարզէն ներս իմ ձեռք բերած փորձառութիւնս փոխանցել մեր եկեղեցւոյ երիտասարդ տարրերուն, յուսալով, որ անոնք դառնան թթխմորը մեր եկեղեցւոյ յառաջիկայ գործունէութեան առաւել աճման:

 

ՏՈՔԹ. ՆՈՐԱ ՊԱՅՐԱԳՏԱՐԵԱՆ-ԳԱՊԱՔԵԱՆ

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Որպէս տոքթոր քաղաքական գիտութեանց եւ միջազգային հարցերու մասնագէտ` նախորդ 8 տարիներու ընթացքին գործօն մասնակցութիւն բերած էք ԵՀԽ-ի Կեդրոնական վարչութեան եւ ընկերա-քաղաքական յանձնախումբերու աշխատանքներուն: Ուրախութեամբ վերահասու դարձանք, թէ գտնուած էք նաեւ ԵՀԽ-ի 10-րդ համաժողովի ընկերա-քաղաքական յանձնախումբին մէջ եւ վարած` Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին առիթով համաժողովի բանաձեւին խմբագրման խմբակին ատենապետութիւնը: Ի՞նչ փուլերէ անցաւ այս բանաձեւը մինչեւ համաժողովին կողմէ որդեգրուիլը:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Հարկ է առաջին հերթին հաստատել, թէ առաջին անգամը չէ, որ ԵՀԽ-ը կ՛արձագանգէ Հայոց ցեղասպանութեան: Արամ Ա. վեհափառի` ԵՀԽ-ի ատենապետութեան 15 երկար տարիներու շրջանին Հայոց ցեղասպանութիւնը միշտ ներկայ եղած է ԵՀԽ-ի օրակարգին վրայ եւ հարցը այդ ճամբով զանազան առիթներով ու տարբեր շրջանակներու մէջ կարելի եղած է ներկայացնել միջազգային բեմերու առջեւ: ԵՀԽ-ի միջազգային հարցերու յանձնախումբը Ցեղասպանութեան հարցը արծարծած է այլազան առիթներով, ՄԱԿ-ի մարդկային իրաւանց յանձնախումբի նիստերուն: Նոյնպէս, Վանքուվըրի` Քանատայի մէջ գումարուած (1983) ԵՀԽ-ի 6-րդ համաժողովը կարեւորութեամբ ընդգծած է Հայոց ցեղասպանութեան հետեւանքները քննարկելու անհրաժեշտութիւնը եւ հաստատած է, թէ` «միջազգային հանրային կարծիքին ցուցաբերած լռութիւնը եւ պատմական իրողութեանց հանդէպ ժխտողականութիւնը հիմնական պատճառներն են հայ ժողովուրդի, Հայ եկեղեցւոյ թէ այլոց զայրոյթին եւ աճող յուսալքութեան»: Մէկ խօսքով, ԵՀԽ-ը դարձած է այն բեմը, որուն ճամբով Հայ եկեղեցին կրցած է իր ձայնը բարձրացնել 20-րդ դարու առաջին ցեղասպանութեան ճանաչման գծով:

10-րդ համաժողովին որդեգրած բանաձեւին յատուկ կարեւորութիւնը կու գար այն իրողութենէն, որ կ՛որդեգրուէր Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի նախօրեակին եւ կը բանաձեւէր ԵՀԽ-ի յանձնառութիւնը 100-րդ տարելիցին նկատմամբ: Յայտնեմ, որ յիշեալ բանաձեւը խմբագրուած էր Արամ Ա. վեհափառ հայրապետին կողմէ:

Խորհուրդի սահմանադրական կարգը կ՛ենթադրէ, որ որեւէ բանաձեւի առաջարկ նախ ներկայացուի համաժողովի լիագումար նիստին, ապա որդեգրուի ընկերա-քաղաքական յանձնախումբին կողմէ: Ապա ընկերա-քաղաքական յանձնախումբը կ՛անցնի աշխատանքի` ինքնիր մէջ բաժնուելով ենթայանձնախումբերու, մանրամասնութեամբ սերտելու առաջարկուած բանաձեւերը: Ընդհանրապէս ատենապետած եմ Միջին Արեւելքի կապուած բանաձեւերու խմբագրման աշխատանքին: Այս անգամ, սակայն, բնականաբար առաջնահերթութիւնը կ՛երթար Ցեղասպանութեան բանաձեւի ենթայանձնախումբին: Ենթայանձնախումբը իր աշխատանքը կատարեց, ապա բանաձեւը իր վերջնական ձեւին մէջ ներկայացուցի ընկերա-քաղաքական յանձնախումբին, ուր կրկին քննարկումներէ ետք, որդեգրուեցաւ  ամբողջութեամբ: Կը մնար վերջին հանգրուանը` բանաձեւը ներկայացնել համաժողովի լիագումար նիստին: Բնականաբար ունեցանք որոշ դժուարութիւններ, մանաւանդ երբ կարգ մը պատուիրակութեանց ներկայացուցիչներ ուզեցին բանաձեւին մէջ յիշատակել Օսմանեան կայսրութեան զոհ գացած այլ ժողովուրդներու պարագան, եւ այդ ուղղութեամբ շեշտակի պնդումներ կատարեցին: Մեր նպատակն էր բանաձեւը պահել իր ամբողջական ձեւին մէջ` միայն շեշտելով Հայոց ցեղասպանութիւնը:

Ուրբաթ, 8 նոյեմբերի առաւօտուն, լիագումար նիստին, բեմ հրաւիրուեցայ բանաձեւը ներկայացնելու: Հակառակ որ կարելի եղած էր կողմնակի յարաբերական աշխատանքով կանխել որոշ միջամտութիւններ, սակայն մօտ 8 պատգամաւորներ այլազան առաջարկներով խօսք առին: Որպէս բանաձեւի յանձնախումբի ատենապետ` իրաւասութիւնը ունէի դուրս պահելու որեւէ փոփոխութեան առաջարկ, որ կրնար վնասել մեր բանաձեւի ամրակուռ կառոյցին եւ քարոզչական հզօրութեան: Այդպէս ալ եղաւ: Բանաձեւը պահուեցաւ այնպէս, ինչպէս որ էր եւ քուէարկութեան դրուելով` ստացաւ քուէներուն մեծամասնութիւնը: Քուէարկութեան պահը, իր առթած զգացումներով եւ թելադրականութեամբ, յիշատակելի պահ մըն էր Հայ եկեղեցւոյ բոլոր պատգամաւորներուն համար: Բանաձեւը կը պահանջէ ճանաչում` Հայոց ցեղասպանութեան եւ հատուցում` հայ ժողովուրդին, ու կ՛առաջադրէ Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին առիթով, 24 ապրիլ 2015-ին, Ժընեւի մէջ կազմակերպել միջազգային խորհրդաժողով մը, Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման եւ հատուցման թեմայով, մասնակցութեամբ միջազգային կազմակերպութիւններու, դատաւորներու եւ պատմագէտներու: Նոյնպէս, խորհրդաժողովին զուգահեռ, Ժընեւի տաճարին մէջ, միջեկեղեցական հոգեհանգստեան արարողութիւն մը կազմակերպել, եւ հրաւիրել ԵՀԽ-ի անդամ եկեղեցիները, Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին պատարագներ մատուցելու ամէնուրեք, Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման քարոզչական նպատակներով:

Հ.- ԵՀԽ-ի 10-րդ համաժողովը կը կրէր «դէպի արդարութիւն եւ խաղաղութիւն» թեման: Համաժողովի առաջին լիագումար նիստին դուք ելոյթ ունեցաք եւ առաջարկեցիք, որ համաժողովը որդեգրէ «արդար խաղաղութեան» իւրայատուկ բանաձեւում մը: Կրնա՞ք մեզի բացատրել ձեր ելոյթին մեկնակէտն ու բովանդակութիւնը:

Պ.- 2010-ին ԵՀԽ-ը Ժամայքայի մէջ կազմակերպեց խաղաղութեան թեմայով միջազգային խորհրդաժողով մը: Այդ խորհրդաժողովը մեկնակէտը հանդիսացաւ յատուկ գործընթացի մը, որ շարունակուեցաւ 2010-էն ետք, կը շարունակուի այսօր ու պիտի շարունակուի յառաջիկային ալ:

Սահմանադրական կարգը կ՛ենթադրէր, որ 10-րդ համաժողովը բանաձեւով մը վաւերացնէր ԵՀԽ-ի աշխատանքի վերոնշեալ մարզը: Օրին ես ընտրուած էի 5 անդամներէ բաղկացած մասնագիտական խորհրդատու մարմինի մը անդամ, որուն պարտականութիւնն էր հսկել յիշեալ գործընթացին: Ամիս մը առաջ սոյն մարմինը ժողով մը գումարեց Ժընեւի մէջ` քննարկելու համար համաժողովին որդեգրելիք բանաձեւին նախադրեալները: Սոյն ժողովին ես առաջարկեցի որդեգրել «արդար խաղաղութիւն» բանաձեւումը` այլազան նկատառումներով, յատկապէս որովհետեւ «արդարութիւն» եւ «խաղաղութիւն» թեմաներու անջատ նկատառումը զանոնք կը պահէր իրենց ընդհանրական եւ տեսական շրջագիծէն ներս: Աւելի՛ն. «արդար խաղաղութիւն» բանաձեւումը աւելի իմաստալից եւ գործունէութիւն ենթադրող մօտեցում մըն է եւ կրնայ ծառայել իբրեւ պատգամ բովանդակող լոզունգ, որ իր քարոզչական թէ վաւերական դրական անդրադարձը կրնայ ունենալ խորհուրդի յառաջիկայ աշխատանքներուն մէջ:

Ինչպէս գիտէք, լոզունգներով առաջնորդուիլը յաջող գործելաոճ մըն է. այսպէս, ՄԱԿ-ը երբ գործընթաց մը ճշդէ, նախապէս կ՛որդեգրէ այդ գործընթացին համապատասխանող լոզունգները: Այդ լոզունգները ընդհանրապէս մաս կը կազմեն օրուան ակադեմական, լրատուական թէ քաղաքական գրականութեանց, եւ, առ այդ, գործածութեան առարկայ դառնալով, կը սատարեն քաղաքականութեանց որդեգրումի ընթացքին: Այս իմաստով, «արդար խաղաղութիւն» լոզունգը սատար կը հանդիսանայ ԵՀԽ-ի կատարած քարոզչական աշխատանքին, որոշ բնագաւառներէ ներս:

Լիագումար նիստին ընթացքին իմ ունեցած առաջին ելոյթիս մէջ առաջարկեցի բանաձեւել եւ որդեգրել «արդար խաղաղութեան»` ԵՀԽ-ի առանձնայատուկ ըմբռնում մը, որ հիմնուած պէտք է ըլլայ հետեւեալ մեկնակէտերուն վրայ. գերադասում Մարդկային իրաւանց ուխտին` միջազգային բոլոր ուխտերէն: Գերադասում` ընդհանրապէս օրէնքի եւ յատկապէս միջազգային օրէնքի: Գերադասում` մարդկային ապահովութեան բոլոր նախադրեալներուն: Աւելի՛ն. հարկ է շեշտել անհրաժեշտութիւնը, որ մարդկութեան հետ առնչուած բոլոր թղթածրարներուն քննարկումը կատարուի միջազգային ընդհանրական եւ թափանցիկ կառոյցներու ճամբով (multilateral) եւ ո՛չ փոքրաթիւ եւ անկառոյց (non-institutionalized) համախմբումներու մէջ: Ինչպէս նաեւ սատարել` «պաշտպանելու պատասխանատուութիւն» (Responsibility to Protect) քաղաքականութեան ճշգրիտ մատուցման եւ մերժել, որ ան միջոց հանդիսանայ միջամտութեան իրաւունքի (Droit D՛ingérence) արդարացման: Եւ վերջապէս, տնտեսական բնագաւառէն ներս յիշեցի, թէ հարկ է «ժողովրդականացնել աշխարհայնացումը, եւ ո՛չ միայն աշխարհայնացնել (տարածել) ժողովրդավարութիւնը» (la démocratization de la mondialisation et non seulement la mondialisation de la démocratie): Ժողովականներու արձագանգը դրական էր եւ առաջարկուածը գրեթէ իր ամբողջութեամբ տեղ գտաւ «դէպի արդար խաղաղութիւն» բանաձեւին մէջ:

Վերջապէս, այս առիթով ես կ՛ուզեմ բարի երթ մաղթել ԵՀԽ-ին, իր նոր ատենապետով` տոքթ. Ագնէս Ապոիում, որուն հետ առիթը ունեցած եմ մօտէն գործակցելու Կեդրոնական վարչութեան ընկերա-քաղաքական յանձնախումբին մէջ, եւ շնորհաւորութեան եւ յաջողութեան մաղթանքներս ուղղել իրեն: Ինչպէս տոքթ. Ապոիում եւ զինք նախորդող տոքթ. Ուոլթըր Ալթմըն եւ ԵՀԽ-ի նախկին Կեդրոնական վարչութեան ակնառու անձնաւորութիւններ յաճախ արտայայտած են ինծի` «շատ դժուար է յաջորդել Արամ Ա. վեհափառին…»: Վարձքը կատար մեր վեհափառին, որ այսքան աւանդ ու մեծարանք ձգած է միջեկեղեցական շարժումին մէջ ու դպրոց մը հանդիսացած` իր ներկայութեամբ, հեղինակութեամբ, փորձառութեամբ, միտքով եւ հեղինակած գործերով, մեզի` Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան ներկայացուցիչներուս միշտ առթելով հպարտութիւն եւ պատիւ օտարներուն դիմաց:

(Շար. 2 եւ վերջ)

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )