«Դեմոկրատներն» Ու «Պետականամէտները» Թուրքիայում

ՏԻՐԱՆ ԼՈՔՄԱԳԵՕԶԵԱՆ

Ինչպէս համայն աշխարհում, այնպէս էլ Թուրքիայում հասարակական-քաղաքական առումով բաւականին աշխուժ անցած 2013 թուականը թուրք-հայկական յարաբերութիւնների տեսանկիւնից եւս ուշագրաւ եզրափակիչով է պատմութեան գիրկն անցնում:

Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան կազմակերպութեան նիստի կապակցութեամբ Հայաստանից «քամու պէս անցած» Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Ահմեթ Տաւութօղլուի կողմից իրականացուած այցը, երկու երկրների «յարաբերութիւնների բացակայութեան» պարունակում նոր զարգացում արձանագրելով հանդերձ, հաստատել է նաեւ, որ այն «նորոյթ չի եղել Արեւմուտքի ճակատում»: Այն յարաբերութիւնները, որ Թուրքիան ծրագրում է (չ)հաստատել Հայաստանի հետ, վերստին Ղարաբաղի հարցով յատկանշուելով` հանդիպել է այդ զզուեցրած «փլաւից» այլեւս անհանգստութիւն զգալ սկսող Հայաստանի սառը վերաբերմունքին: Ի վերջոյ Տաւութօղլուի «զրօ խնդիր հարեւանների հետ» քաղաքականութիւնը մեր առջեւ է յառնել «զրօ յարաբերութիւն հարեւանների հետի» վերածուած վիճակով: Քարտէսի վրայ հայեացք նետելով` տեսնում ենք, որ Թուրքիան ոչ մի հարեւանի հետ բարիդրացիական յարաբերութիւններ չունի: Հայաստանի, Իրանի, Իրաքի, Սուրիայի հետ ոչ միայն «զրօ խնդիր» չունի, այլ ընդհանուր առմամբ «միմիայն խնդիրներ» ունի: Այդ փաստը վերոնշեալ երկրների` Թուրքիայի հանդէպ ունեցած մօտեցումներից առաւել պայմանաւորուած է Թուրքիայի` այդ պետութիւնների նկատմամբ որդեգրած կեցուածքով: Երկկողմ յարաբերութիւնների առումով թերեւս միակ երկիրը, որ կարող է ընկալուել որպէս «խնդիրներից զուրկ» յարաբերութիւններ ունեցող պետութիւն, Վրաստանն է: Սակայն պէտք չէ աչքաթող անել այն փաստը, որ այս վիճակն էլ երկու երկրների միջեւ զարգացող բարիդրացիական յարաբերութիւններից առաւել պայմանաւորուած է սոյն երկու պետութիւնների` երրորդ երկրների հետ ունեցած խնդիրներով եւ միջազգային քաղաքականութեամբ: Ինչ վերաբերում է մնացած վերջին երկու պետութիւնների` Յունաստանի եւ Պուլկարիոյ հետ Թուրքիայի ունեցած խնդիրներին, ապա դրանք ներկայ պահին ընդամէնը ժամանակաւորապէս են սառեցուած: Այս ամէնի հետեւանքով կարելի է արձանագրել, որ «զրօ խնդրից» խօսելու համար առնուազն վառ երեւակայութիւն է անհրաժեշտ:

Տաւութօղլուի հայաստանեան այցը մէկ այլ առումով էլ է անգամ թուրքական մամուլի ուշադրութիւնը գրաւելու չափ ուշագրաւ եղել: Հայաստան կատարած այցի ժամանակ Տաւութօղլուին ուղեկցողների մէջ կային երեք հայեր: Տաւութօղլուի` այդ կերպ միջազգային հանրութեանը յղելիք ուղերձները, երկրի քաղաքականութեան մի մասը կազմելով հանդերձ, բաւականին կարեւոր են նաեւ այդ հրաւիրեալների «քաղաքականութեան» առումով:

Այդ անձանցից առաջինը դեռեւս Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի օրօք միջնորդի պարտականութիւն ստանձնած Սամսոն Օզարարատն էր: Այդ տեսանկիւնից կարելի է ընդունել, որ Օզարարատի` թուրք-հայկական յարաբերութիւններում կրկին աշխուժացնելը սպասելի եւ հերթական զարգացում է:

Երկրորդի` գրող, լրագրող, մինչ վերջերս «Թարաֆ» օրաթերթի առաջատար դէմքերից Մարգար Եսայեանի` քաղաքական բեմում աշխուժութիւնը` որպէս անհատ եւ անկախ լրագրող, միայն իրեն վերաբերող հարց է: Արդէն իսկ հանրայայտ փաստ է, որ «Թարաֆ» օրաթերթը, որին ժամանակին աշխատակցել է Եսայեանը, համակրանք է տածում Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան հանդէպ:

Սակայն Տաւութօղլուի հրաւէրին անսալով` այդ ուղեւորութեան ժամանակ նրան ուղեկցելու «պարտականութիւնն» ստանձնած «Ակօս» շաբաթաթերթի ներկայիս գլխաւոր խմբագիրը մեզ համար ամենաուշագրաւ անունն է յիշեալ երեք անձանց մէջ: Տաւութօղլուի հրաւէրին անսալով` այդ ուղեւորութեան ժամանակ նրան ուղեկցած միւս «հայերը», որպէս անհատ, լիովին ազատ են իրենց կողմնորոշումն ունենալու հարցում: Իսկ «Ակօս» շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագրի դէպքում սոյն խնդիրը լրիւ այլ բովանդակութիւն է ձեռք բերում:

Նկատի ունենալով այն փաստը, որ այն երկրում, որտեղ անցանկալի լրագրողները չեն հրաւիրւում անգամ մամլոյ ասուլիսներին, եւ յատկապէս արտերկիր ուղեւորութիւնների ժամանակ ընտրւում են միայն պետականամէտ պարբերականների ներկայացուցիչներ, արտաքին գործերի նախարարի այցին մասնակցելու հրաւէրը պէտք է, որ որեւէ իմաստ կրի: Այս դէպքում իմաստաւորուած է «Ակօս» շաբաթաթերթի այժմեան գլխաւոր խմբագրի` ԱԲԿ-ից կազմուած կառավարութեան նախարարի կողքին երեւալը, այն «Ակօս»-ի, որի ամենաուժեղ կողմն անկողմնակալութիւնն էր, եւ հէնց այդ պատճառով էին սոյն պարբերականը հիմնած Հրանդ Տինքի թաղմանը 100 հազարաւոր մարդիկ մասնակցել:

Որպէս ուշագրաւ մանրամասն` այն փաստից բացի, որ Հրանդի սպանութիւնից յետոյ «Ակօս»-ի առաջին գլխաւոր խմբագիրը եւս ԱԲԿ-ին մօտ կանգնած անձանցից մէկն էր, մի ժամանակաշրջանում, երբ նորաձեւ է համարւում դեմոկրատ եւ ձախակողմեան լինելու մասին ամէն պատեհ առիթով յայտարարելը (եթէ անգամ այդպէս չէ), եւ դա չնախընտրողներին «պետականամէտ» պիտակաւորելը, ապա պետութեան ինքնաթիռում նախարարի հետ պաշտօնական այցի մասնակցելը կարելի է առնուազն ուշագրաւ մօտեցում համարել:

Թարգմանեց` ՄԵԼԻՆԷ ԱՆՈՒՄԵԱՆ

«Ակունք»

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )