ԴԵՌ ՉԱՄԲՈՂՋԱՑԱԾ ՏԱՐԵԼԻՑԻ ՄԸ ԱՌԻԹՈՎ. ՍԿԱՈՒՏ ԽՄԲԱՊԵՏ ԵՂԲ. ՍԱՐԳԻՍ ԵՒ ԱՒԱԳ ՔԱՀԱՆԱՅ ՏԷՐ ԳԵՂԱՐԴ ՊԱՊՕՂԼԵԱՆ

Կրնայ զարմանալի թուիլ, որ արագ հաղորդակցութեան այս դարուն մահուան մը բօթը գրեթէ տարի մը ուշացումով հասաւ ինծի: Հասնիլ անգամ չէր:

Պէյրութ գտնուած օրերուս հոն էր նաեւ Աթէնքէն Միհրան Քիւրտօղլեան: Ալ աւանդական դարձած տեսակէտներու փոխանակութենէ ետք, հետաքրքրուեցայ քահանայ դարձած սկաուտ խմբապետիս առողջութեամբ: Կարճ. կտրուկ. «Տարի մը առաջ մահացաւ»: Աթէնք վերադարձին Միհրան Քիւրտօղլեան երկտողով մը կու տար մանրամասնութիւններ: «…հոգելոյս Գեղարդ Ա. քհն. Պապօղլեանի վախճանման թուականը. 19  մայիս  2010: Այնպէս որ, գրելիքդ  «յապաղած» չի նկատուիր, այլ` տարելիցին նուիրուած»:

Մեծանուն մը չէր եղբայր Սարգիս: Բայց մեծ մարդ էր, եթէ մեծութիւնը չափենք առանց քսակի կամ չեմ գիտեր` ո՞ր տեսակաւոր հանգամանքներով: Գիտէի, որ հիւանդ էր, որ կը գումարուէր տարիքին: Բայց գոյժը հեռու եւ մօտ անցեալի պատկերներ սահեցուց, պահ մը կենդանացուց: Ճիշդ է, որ սովորաբար կը գեղեցկացնենք անցեալը, եւ գեղեցիկն ու գեղեցկացուածը կ՛ուզեմ բաժնել բոլոր անոնց հետ, որոնք դեռ «Կաղանդ Պապա»ին կը հաւատան համաճարակ դարձած գործնապաշտութեան մերօրեայ աշխարհին մէջ:

Հալէպի Ճեմարանի աշակերտ էինք եւ` ՀՄԸՄ-ի սկաուտ: Եղբ. Սարգիս մեր խմբապետն էր, խանդավառ, սիրալիր, գուրգուրացող: Երբ բանակումի կ՛երթայինք, կը հսկէր եւ մեզմէ աւելի ինք կ՛ուրախանար: Համեստ երիտասարդ մըն էր, եւ իրմէ կը սորվէինք պարկեշտութիւն, ծառայասիրութիւն. ամէն օր բարի գործ մը ընել եւ ապա քակել փողկապին հանգոյցը: Խմբապետ էր, պետ էր` առանց պոռչտալու, առանց բրտութեան: Այդ օրերու մեր խումբի տղաքը կրնան վկայել:

Տարիներ ետք, Սուրիոյ Հոմս քաղաքին մէջ կրկին հանդիպեցայ եղբ. Սարգիսին: Եկած էր, ՄԱԿ-ի նախաձեռնութիւններու ծիրէն ներս, արհեստ սորվեցնելու պաղեստինեան գաղթակայաններու մէջ: Ծառայութիւն` նաեւ հայկական շրջանակէ դուրս: Չեմ գիտեր, թէ որքա՛ն տեւեց այդ ծառայական շրջանը:

Ես արդէն Պէյրութ էի: Ընտանիք կազմած էի: Ամառ էր: Գիւղն էինք: Տարին չեմ յիշեր: Օր մըն ալ յայտնուեցաւ եղբ. Սարգիս, փնտռած եւ գտած էր: Եկաւ «նշանած»ին հետ: Իր կրտսեր սկաուտ «եղբայրներ»ը արդէն տուն-տեղ եղած էին, զաւակներ ունէին: Ներկայ եղանք իր ամուսնութեան:

Յետոյ քահանայացաւ, ղրկուեցաւ Ուաշինկթըն: Բայց վերադարձաւ Աթէնք, քանի որ չէր կրցած պատշաճիլ ամերիկեան մթնոլորտին, մինչ ուրիշներ կ՛երազէին եւ կ՛երազեն երթալ այդ «Աւետեաց Երկիրը»:

Տարիները կ՛անցնին ապրշումի կծիկին պէս, երբեմն արագ, երբեմն դանդաղ: Պատահեցաւ, որ Աթէնք երթամ ապրիլ 24-ի մը առիթով խօսելու: Հոն էր քահանայ եղբայր Սարգիսը: Ողջագուրուեցանք: Իր յարկին տակ հաց կիսեցինք: Սքեմին տակ ալ նոյն եղբայր Սարգիսն էր, ժամանակավրէպ բարութեամբ, սիրելիի ուրախութեամբ երջանկացող: Այս անգամ հպարտ էր, նաեւ անոր համար, որ իր սկաուտը բեմէն լսած էր:

Ամէն անգամ որ Աթէնք երթայի, իրեն կը հանդիպէի, զինք տեսնելու, բայց նաեւ,  եսասիրաբար, անցեալէն պատառիկ մը փրցնելու:

Օր մըն ալ ինք եկաւ Փարիզ, երէցկինին հետ: Հաւաքուեցանք մեր տունը եւ մինչեւ ուշ գիշեր խօսեցանք: Տողանցեցին անուններ, դէմքեր, դէպքեր: Համեստներու պատմութիւնը, որ երբեք պիտի չգրուի:

Վերջին անգամ զինք տեսայ կրկին Աթէնք: Սրտի վիրահատութեան ենթարկուած էր: Բայց եկած էր կրկին լսելու իր կրտսերը, թէեւ այլեւս հասակակից կրնայինք համարուիլ: Անմեղ խոստովանութեամբ ըսաւ, որ գիշերները դուրս չէր ելլեր, բայց եկած էր ինծի համար:

Եկած էր կրկին հաղորդուելու համար իր յաւերժացած անցեալով, փաստելու համար կարծէք, որ սկաուտ խմբապետի սէրը եւ գուրգուրանքը վառ էին` հիւանդութենէն եւ տարիներու բեռէն անդին:

Չեմ գիտեր, թէ կը գտնուի՞ մէկը, որ ըսէ, թէ քահանայ դարձած այս յաւիտենական սկաուտը ցաւ պատճառած է իրեն:

Երբ կը խօսիմ այս տիպարներուն մասին, կը յիշեմ Ռուբէնի պատկերը, որ կ՛ըսէր, թէ անոնք կը նմանին Արտամետի խնձորին, որուն համը ուրիշ է, նոյնիսկ երբ մէջը որդ ինկած ըլլայ:

Նորերը պիտի պահե՞ն, կը պահե՞ն Արտամետի խնձորին համը` զանազան տենչերէ անդին եւ վեր:

Երէցկին Արաքսին յիշած է իր վերջին խօսքը. «Մէյ մը Հայաստանը բանանք, նայինք ինչ կայ»… Եւ այդպէս ննջած է բազկաթոռին վրայ` յաւիտենութեան համար:

Սփիւռքի հայուն անանձնական եւ անանց վառ կարօտով, զոր շատեր երբեք պիտի չհասկնան: Եթէ հասկնային…

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

4 ապրիլ, 2011
Նուազի – լը – Կրան

Share this Article
CATEGORIES