Ո՞Վ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ԿԱՐԻՔՆ ՈՒՆԻ. ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԷՆ ՏԱՐԻ ՄԸ ԵՏՔ` ՊԵԼՃԻՔԱ ԱՌԱՆՑ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ

13 յունիս 2010-ին տեղի ունեցած ընդհանուր ընտրութիւններէն տարի մը ետք Պելճիքա տակաւին պաշտօնական կառավարութիւն չունի: Մինչ քոալիսիոնի բանակցութիւնները կը քաշքշուին, երկիրը պէտք է բաւարարուի, գոհանայ աշխատանքի ամբողջացման կառավարութեամբ եւ վարչապետի պաշտօնակատարով: Սակայն ասիկա որքա՞ն կրնայ տեւել:

Պելճիքայի վարչապետ Իվ Լեթերմ անցեալ տարուան ապրիլին հրաժարեցաւ, բայց ան տակաւին ամէն օր աշխատանքի կը ներկայանայ:

Փաստօրէն, օգոստոսի կէսերուն Լեթերմ աւելի երկար ժամանակով պաշտօնավարած պիտի ըլլայ իբրեւ գործավար վարչապետ, քան` իբրեւ ընտրուած վարչապետ:

«Գործնականօրէն այս կառավարութիւնը կրնայ տեւել մինչեւ յառաջիկայ ընդհանուր ընտրութիւն, որ տեղի պիտի ունենայ 2014-ին»:
Տէյվիտ Սինարտեթ
Քաղաքական մեկնաբան

Ասիկա կրնայ տարօրինակ հնչել: (Պելճիքա ի վերջոյ գերիրապաշտութեան հայրենիքն է), բայց ամէնէն տարօրինակ բանն այն է, որ տարի մը ետք հորիզոնին վրայ լուծում մը չ՛երեւիր:

Պելճիքացիները հպարտօրէն անցեալ փետրուարին նուաճեցին աշխարհի մրցանիշը. առանց կառավարութեան ամենաերկարատեւ երկիրը:

Կայքէջ մը հաշուեց օրերը, 17 փետրուար, երբ քիչ բան առնուեցաւ Իրաքէն, որ 289 օրերու պէտք ունեցաւ կառավարութիւն կազմելու համար 2009-ին: Կայքէջը այժմ կը յայտարարէ. «Այո՛, պելճիքացիներ, մենք ըրինք ատիկա»:

Այլ աղբիւրներ կը նշեն, թէ մրցանիշը իրականութեան մէջ կը պատկանի Քամպոտիոյ, որ 353 օրէն կազմեց կառավարութիւն մը, 2003 թուականին տեղի ունեցած ընտրութենէն ետք:

Պելճիքա այս ցուցանիշը գերազանցեց 1 յունիսին:

«Գործնականօրէն այս կառավարութիւնը կրնայ տեւել մինչեւ յառաջիկայ ընդհանուր ընտրութիւն, որ տեղի  պիտի ունենայ 2014-ին», ըսաւ քաղաքական վերլուծաբան Տէյվիտ Սինարտեթ:

«Ըսենք, թէ մենք 2014-ին ընտրութիւններ ունինք եւ որոշ դժուարութիւն, խնդիր ունինք քոալիսիոն մը կազմելու, այս գործավար կառավարութիւնը կրնայ տակաւին գոյատեւել ատկէ ետք: Մինչեւ այն ատեն որ խորհրդարանին մէջ մեծամասնութիւն է, շարունակելու, գոյատեւելու միակ խոչընդոտը կրնայ անհեթեթութեան վախը ըլլալ»:

ԱՆՀԱՄԲԵՐՈՒԹԻՒՆ

Պելճիքայի մէջ քիչ համոզուած են, որ նոր ընտրութիւններ այժմ կազմակերպելը կրնայ օգնել:

«Ասիկա այնպիսի մրցանիշ մը չէ, զոր մէկը կ՛ուզէ հաստատել: Եթէ ժողովուրդը ատկէ հաճոյք կ՛առնէ, իր շփոթը, դժուարութիւնը ծածկելու համար է»:
Մարք Ռէյնպօ «Սթանտարտ» օրաթերթ

Խնդիրը, տագնապը յառաջացած է հոլանտախօս (ֆլամանական) եւ ֆրանսախօս բնակչութեան երկու հատուածներու միջեւ գոյութիւն ունեցող խոր բաժանումներուն եւ իսկապէս ազգային կուսակցութեան մը բացակայութեան պատճառով:

Անցեալ տարուան ընթացքին համաձայնական դաշինքի մը շուրջ տեղի ունեցող ապարդիւն բանակցութիւնները կեդրոնացած էին ֆլամանական պահանջներու վրայ` յաւելեալ լիազօրութիւններու փոխանցում (ընդհանրապէս ապակեդրոնացում) կեդրոնական կառավարութենէն, որ շարքային քուէարկողներուն համար ե՛ւ ընդվզեցուցիչ, ե՛ւ ձանձրալի էր:

«Ինչ որ կը տեսնէք, անհամբերութիւն է, աւելի՛ն,  ընդհանուր հետաքրքրութեան պակաս: Մարդիկ այս բոլորէն յոգնած են, ցարդ մասնաւորաբար ինչ կը վերաբերի ատոր հաստատութենական բաժինին», կ՛ըսէ «Տը Սթանտարտ» թերթի յօդուածագիր Մարք Ռէյնպօ:

«Մարդիկ կրկին եւ կրկին նոյն նիւթին մասին կը խօսին` նոյն նախադասութիւնները, արտայայտութիւնները կրկնելով: Ատիկա ժողովուրդը շատ կը յոգնեցնէ: Ատիկա կ՛ամրացնէ քաղաքական ընտրանիէն ժողովուրդին օտարումը»:

Ընթացիկ աշխատանքները վարող կառավարութեան գործունէութիւնը

  • Յաջող նախագահութիւն`
  • Եւրոպական Միութեան, որուն մէջ յառաջընթաց արձանագրուեցաւ դէպի եւրոպական մենաշնորհի մը ստեղծումը:
  • Արտօնութեան շնորհումը պելճիքական օդուժին` մասնակցելու Լիպիոյ դէմ շղթայազերծուող զինուորական գործողութեան:
  • 2011 թուականի պիւտճէի վաւերացումը:
  • Գնացքները ճշդապահ կ՛աշխատին, թերեւս ալ` նախկինէն աւելի լաւ:
  • Մարզական յաջողութիւն. թենիսի աստղ Քիմ Քլիսթըրս եւ ֆութպոլի ազգային հաւաքականը, որուն մէջ ներառուած են ե՛ւ հոլանտերէն խօսողներ ե՛ւ ֆրանսախօսներ։

Մարք Ռէյնպօ կը պնդէ, որ նոր ընտրութիւն մը պիտի տայ նոյն արդիւնքը, ինչպէս` անցեալ տարի, կամ աւելի ժողովրդային կուսակցութիւններ կրնան նոյնիսկ գետին շահիլ: Հակառակ նոր մրցանիշին ի տես որոշ պելճիքացիներու խնդուքին, կը թուի, թէ շատեր անհանգիստ են:

«Ատիկա այնպիսի մրցանիշ մը չէ, զոր մէկը կ՛ուզէ հաստատել: Եթէ ժողովուրդը ատկէ հաճոյք կ՛առնէ, իր շփոթը, անհանգստութիւնը ծածկելու համար է», կ՛ըսէ Մարք Ռէյնպօ:

Յունուարին հազարաւոր անձեր մասնակցեցան ցոյցի մը` բողոքելու համար քոալիսիոն կազմելու ձախողութեան դէմ:

Ցոյցեր կազմակերպելու վերջին փորձերը ձախողեցան, թէեւ ոմանք այսպիսով եզրակացուցին, որ բարկութիւնը, զայրոյթը հրաժարականի վերածուած է: Բայց վերջերս տեղի ունեցած հարցախոյզի մը արդիւնքը կը հաստատէ, որ պելճիքացիներուն 57 առ հարիւրը նշած է, թէ քաղաքական կացութիւնն է զիրենք ամէնէն շատ անհանգստացնողը: Այս համեմատութիւնը (57%) շատ աւելի բարձր է եւրոպական այլ երկիրներու մէջ արձանագրուածէն:

«ՆՈՐ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆ»

Պելճիքայի սահմանադրութեան մէջ կայ իրաւաբանական ուժեղ շեշտադրում մը երկարատեւ աշխատանքի ամբողջացման կառավարութեան համար:

Ընդհանուր պատկերացումը, հասկացողութիւնը այն է, որ պաշտօնատարները կրնան նախաձեռնել հրատապ, անհրաժեշտ միջոցառումներու, քայլերու, կամ նախկին կառավարութեան քաղաքականութիւններու գործադրումը շարունակելու:

Մեծ հարցումը այն է, թէ արդեօ՞ք այս գործավար կառավարութիւնը պիտի նախաձեռնէ պետական, հանրային եկամուտներու երկարաժամկէտ բարեկարգումներու, որոնք, ըստ գրեթէ բոլոր կուսակցութիւններուն, կենսական են, որպէսզի կարելի ըլլայ սկսիլ նուազեցնելու հոլովոյթը Պելճիքայի հսկայ պարտքին (երրորդ ամէնէն բարձրը` Եւրոպական Միութեան մէջ):

ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹԻՒՆԸ` ՔԱՅԼ ԱՌ ՔԱՅԼ

  • Ալպերթ Բ. թագաւոր ֆլաման քաղաքական գործիչ Պարթ տը Վեւերին կը յանձնէ «տեղեկահաւաք»ի դերը` ուսումնասիրելու համար, թէ տեսականօրէն ինչպէ՛ս կարելի է քոալիսիոն մը կազմել:
  • Յաջորդ քայլով, ֆրանսախօս քաղաքական գործիչ Էլիօ Տի Ռուփօ նշանակուեցաւ «նախապատրաստող» (եզր մը, որ առաջին անգամ գործածուեցաւ)` տեսնելու համար, թէ կրնա՞յ ան քոալիսիոն կազմել։
  • Տենի Փիթըրզ եւ Անտրէ Ֆլահաութ (մէկը հոլանտերէն խօսող իսկ միւսը` ֆրանսախօս Տի Ռուփոյի հրաժարելէն ետք «միջնորդներ» նշանակուեցան:
  • Պարթ տը Վեւերը դարձեալ նշանակուեցաւ իբրեւ «յստակացնող» (այլ նոր եզր մը), որպէսզի կողմերը իրարու մերձեցնէ:
  • Ֆլաման ընկերվարական Եոհան Վանտէ Լանոթ միջնորդ նշանակուեցաւ… ապա հոլովոյթը վերսկսաւ, ելեւմուտքի նախարար Տիտիէ Ռէյնտըրզի «տեղեկահաւաք» նշանակումով:
  • Ֆլաման քրիստոնեայ-ժողովրդավար ղեկավար Վութեր Պեքէ «բանակցող» նշանակուեցաւ:
  • Էլիօ Ռուփօ` «պատրաստող» (ոչ այլեւս` նախապատրաստող), որպէսզի փորձէ քոալիսիոն կազմել:

Ամէն ինչ` օրը օրին, թէեւ Պելճիքա ժամացոյցի թիք-թաքին նման կ՛ընթանայ: Տնտեսութիւնը կը բարգաւաճի, արտադրութիւնը աւելցած է, օտար ներդրումները կը շարունակուին, երկրի նախագահութիւնը Եւրոպական Միութեան, 2010-ին, յաջողութիւն նկատուեցաւ եւ օգնեց Լիպիոյ դէմ շղթայազերծուած ՕԹԱՆ-ի օդային հարուածներուն:

Այս բոլոր յաջողութիւնները մասամբ շնորհիւ այն բանին, որ գործավարներն ու պետական պաշտօնեաները, հանրային սպասարկութեանց պաշտօնեաները ատակ տնօրինողներ են: Նաեւ, որովհետեւ Պելճիքայի շրջանային կառավարութիւններուն եւ լեզուական տարբերութիւններ ունեցող համայնքներուն բազմաթիւ լիազօրութիւններ փոխանցուած են` առանց նկատի առնելու համաձայնեցումը, միացումը գերիշխանութեան եւրոպական գօտիի եւ Եւրոպական Միութեան անդամ այլ երկիրներու հետ:

«Մենք կառավարութեան նոր ձեւ մը ունինք, ժողովրդավարութեան նոր ձեւ մը, ապացուցելով աշխարհին, որ այն խելագար գաղափարը, թէ ամբողջական իշխանութեամբ ամբողջական կառավարութեան մը պէտք ունիս, կրնայ ճիշդ չըլլալ», ծանր հեգնանքով կ՛ըսէ Տէյվիտ Սինարտեթ, որ Անթուերպ համալսարանի դասախօս է:

Մարք Ռէյնպօ կ՛ըսէ, որ նոր ընդհանուր ընտրութիւն կրնայ կազմակերպուիլ յառաջիկայ աշնան կամ յառաջիկայ տարի, միաժամանակ կրնան տեղի ունենալ տեղական ընտրութիւններ:

Բայց այլ հաւանականութիւն մը, ըստ անոր, այն է, որ խորհրդարանը սկսի իրականացնել յաւելեալ նախաձեռնութիւն, եւ աշխատանքի ամբողջացման կառավարութիւնը նոր լիազօրութիւններ ստանայ: Ռէյնպօ կը կարծէ, թէ այդ ձեւով գործավար կառավարութիւնը առնուազն տարի մը եւս կը դիմանայ:

«Դուք կրնաք գիտնալ, թէ ե՛րբ վարչապետ պիտի ըլլաք», կ՛ըսէ ան եւ կ՛աւելցնէ. «Բայց այս օրերուն բնաւ չես կրնար գիտնալ, թէ ե՛րբ կից մը կը ստանաս»:

ՍԹԻՖԸՆ ՄԸԼՎԻ

Share this Article
CATEGORIES