Հայրենի Կեանք

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ

Սփիւռքի Նախարարը Կարեւոր Կը Նկատէ Մայրենի Լեզուի
Երկու Ճիւղերու Պահպանման Հարցը

Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային մէջ «Արեւմտահայերէնի հարցեր եւ հեռանկարներ» խորագրով քննարկումը հանրապետութեան լեզուաբանները համախմբեց մայրենի լեզուի պահպանման հարցերը քննարկելու նիւթին շուրջ: Ողջունելով քննարկման մասնակիցները` սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեան նշեց, թէ մեծ խորհուրդ կայ այն բանին մէջ, որ Մայրենի լեզուի օրուան նուիրուած քննարկումը տեղի կ՛ունենայ գիտութեան մայր տաճարին մէջ:

«Մենք պէտք է քննարկենք այն հարցադրումները, որոնք կը թեւածեն լեզուական մթնոլորտի մէջ գտնել լուծումներ եւ կարենանք առաւել տարածել մայրենի լեզուն», յայտնեց Յակոբեան:

Անոր համաձայն, ընդամէնը որոշ ժամանակ առաջ արեւմտահայերէնի մասին խօսիլը լարուածութիւն կը յառաջացնէր, սակայն պէտք է յիշել, որ Հայաստանի Հանրապետութեան սահմանադրութեամբ, «Լեզուի մասին օրէնքով` մեր երկրի պետական լեզուն հայերէնն է իր բոլոր ճիւղերով, բարբառներով եւ ուղղութիւններով»:

Արեւմտահայերէնը ցեղասպաննուեց, մենք կորսնցուցինք հայրենիք, ոչ միայն հայրենակիցներ, մշակոյթ, այլեւ` լեզու: Մեր պապերը կրցան ուժ գտնել, աշխարհի տարբեր հատուածներու մէջ համախմբուիլ, միաւորուիլ եւ փորձեցին պահել-պահպանել լեզուն», ըսաւ սփիւռքի նախարարը:

Ըստ անոր, ի տարբերութիւն արեւելահայերէնի, արեւմտահայերէնը չունի պետական պաշտպանութիւն, փոխարէնը` այդ առաքելութիւնը իրենց ուսերուն վերցուցած են համահայկական կառոյցները, կուսակցութիւնները, հոգեւոր թեմերը եւ անհատները:

Ան շեշտեց, որ մօտաւորապէս վերջին 100 տարուան ընթացքին արեւմտահայերէնը դարձած է մարդոց, հայկական կառոյցներու մտահոգութեան առարկան:

«Լեզուին ուժ, ֆինանսներ տուողը բարերարներն են, նաեւ կառոյցները եւ կազմակերպութիւնները: Կը  ցանկամ պետականօրէն շնորհակալութիւն յայտնել բոլոր անոնց, որոնք իրենց ներդրումներով օգնեցին արեւմտահայերէնի պահպանմանը», ընդգծեց Հ.  Յակոբեան` աւելցնելով, որ վերջին տարիներուն կը  տպագրուին արեւմտահայերէն գիրքեր, ուսումնական ձեռնարկներ:

Հ. Յակոբեան դիտել տուաւ, որ պէտք է շնորհակալ ըլլալ նաեւ մամուլին, որ արեւմտահայերէնով լոյս տեսնելու շնորհիւ կը նպաստէ լեզուի պահպանման:

Նախարարը շնորհակալութիւն յայտնեց նաեւ Հայաստանի մէջ աշխատող այն քիչ թիւով լեզուի մասնագէտներուն, որոնք իրենց կեանքը նուիրած են արեւմտահայերէնի պահպանման:

«Մենք պարտաւոր ենք պետականօրէն վերաբերմունք ցուցաբերել ազգային մեծագոյն արժէքին` արեւմտահայերէնի պահպանմանը եւ տարածմանը: Արեւմտահայերէնը ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ դասուած է մեռնող լեզուներու շարքին, սակայն պէտք է քայլեր ձեռնարկենք այս վտանգէն հեռանալու համար», ըսաւ սփիւռքի նախարարը` աւելցնելով, որ լեզուի հարցերը պէտք է բարձրացուին Հայաստանի  կառավարութեան մակարդակով: Ան նաեւ ըսաւ, որ նախարարութիւնը իր կարելին կ՛ընէ արեւմտահայերէնի պաշտպանութեան ի խնդիր:

«Հայոց լեզուն ինքնութեան ամենավառ բաղադրիչն է, իւրաքանչիւր հայու էութիւնը», դիտել տուաւ Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի Հրաչեայ Աճառեանի անուան լեզուի հիմնարկի տնօրէն Վիքթոր Կատվալեանը` աւելցնելով, որ մայրենի լեզուի հարցերը պէտք է մնայուն կերպով արծարծուին:

«Լեզուն ազգը միաւորող ուժն է, մեր պետականութեան հիմնասիւներէն մէկն է: Պէտք է նկատի ունենալ, որ հայերէնը միայն արեւելահայերէնը չէ, այլ արեւմտահայերէնի հետ միասին երկուքը ուս-ուսի տուած պէտք է ընթանան առաջ», յայտնեց Վ. Կատվալեանը:

Անոր համաձայն, արեւելահայերէնին որեւէ վտանգ չի սպառնար Հայաստանի մէջ, մինչդեռ արեւմտահայերէնը վտանգուած է:

«Հարցերը բազմաթիւ են: Առաջինն այն է, որ արեւմտահայերէնը ոտքին տակ չունի սեփական հող, հայրենիքէն դուրս է եւ տարանջատուած` տարբեր երկիրներու մէջ», ըսաւ լեզուաբանը` աւելցնելով, որ չկայ լեզուի միասնական կանոնակարգման կարելիութիւն:

«Բազմաթիւ հարցեր կան, որոնք պէտք է լուծուին: Պէտք է կարենանք գնահատել մեր արժէքները: Աւանդական ուղղագրութիւնը արժէք մըն է, որ պէտք է գնահատենք», շեշտեց ան:

Քննարկման ընթացքին ցուցադրուեցան նաեւ մայրենիին նուիրուած տեսանիւթեր, որոնց յաջորդեցին սուրիահայ աշակերտներու, ինչպէս նաեւ հանրապետութեան լեզուաբաններու եւ գրականագէտներու ելոյթները:

Մայրենի լեզուի օրուան նուիրուած տօնակատարութիւններու ծիրին մէջ սփիւռքի նախարարը եւ շարք մը մտաւորականներ 21 փետրուարին այցելած են Օշական, ծաղիկներ զետեղած` Մեսրոպ Մաշտոցի շիրիմին վրայ, Օշականի դպրեվանքին մէջ ներկայ եղած են մայրենի լեզուին նուիրուած հանդիսաւոր ձեռնարկին` Օշական գիւղի դպրոցի աշակերտներու, սուրիահայ դպրոցականներու եւ սփիւռքահայ ուսանողներու մասնակցութեամբ:

Յայտնենք, նախաձեռնութիւններուն շարքը աւարտեցաւ «Առնօ Բաբաջանեան» համերգասրահին մէջ կայացած տօնական ելոյթով:

«Հայաստան» Հիմնադրամի Բրիտանիոյ Մարմինը
Կը Հովանաւորէ Սասունկի Մանկապարտէզի Կառուցումը

«Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը, Բրիտանիոյ տեղական մարմինի ֆինանսաւորումով, Արագածոտնի մարզի Սասունիկ գիւղին մէջ մանկապարտէզ կը կառուցէ: Ծրագիրի նիւթականին մէկ մասը կը հոգայ Սասունիկի գիւղապետարանը:

Երկյարկանի մանկապարտէզը իր երդիքին տակ կրնայ ընդունիլ մինչեւ 90 փոքրիկ: Ընթացքի մէջ են արդէն հիմերը փորելու աշխատանքները:

Գիւղի նախկին մանկապարտէզը 1998-էն ի վեր չի գործեր: Շրջանի հարցերուն մասին խօսելով` գիւղապետը կարեւոր նկատած է նաեւ ոռոգման ջուրի համակարգի հաստատումը եւ գիւղամիջեան ճամբաներու վերանորոգութիւնը: Իբրեւ ձեռքբերում` գիւղապետը յիշած է, որ տարեսկիզբէն գիւղին մէջ կնքուած է 23 ամուսնութիւն:

Սասունիկ շրջանին մէջ կը գտնուի նաեւ Պաքուի գաղթականներով վերաբնակեցուած Կարին գիւղը: Համայնքի մօտաւորապէս 4000 բնակիչները հիմնականին մէջ կը զբաղին խաղողագործութեամբ եւ անասնապահութեամբ: Աւելի քան 100 մարդ կ՛աշխատի Սասունիկի «Արմինիա ուայն» գինիի գործարանին մէջ:

Յիշեցնենք, որ վերջին տարիներուն Բրիտանիոյ մարմինին նուիրատուութիւններուն շնորհիւ նորոգուած է «Սուրբ Աստուածամայր» բժշկական կեդրոնի ծննդատան բաժինը, Կապանի բժշկական կեդրոնի մանկական բաժանմունքը, Շէնգաւիթի գիշերօթիկ մանկապարտէզը: Բրիտանահայ համայնքի շարունակական աջակցութեան շնորհիւ Հայաստանի շուրջ երկու տասնեակ սահմանամերձ դպրոցներ ստացած են դպրոցական գոյք:

Յովհաննէս Թումանեանի «Ծիտը» Հեքիաթը`
Շարժանկարի Տեսքով

Յովհաննէս Թումանեանի «Ծիտը» հեքիաթի հիման վրայ «HY Pictures»-ի գործադիր արտադրող` Արեւիկ Աւանէսեանը եւ բեմանկարիչ Մայտա Շանդեզ Աւագեանը նկարահանած են «Ծիտը» գծանկարային ժապաւէնը:

Այս մասին լրագրողներու հետ հանդիպման ժամանակ տեղեկացուցած է Արեւիկ Աւանէսեանը:

«Գաղափարը ծնաւ անցեալ տարի, երբ աշնան գացինք Շուշի եւ սկսանք փոքրիկներու հետ տիկնիկներ պատրաստել` օգտագործելով մանրանկարչութեան տարբեր նմուշներ: Այդ ժամանակ ալ մտածեցինք կարճ գծանկարային ժապաւէն նկարահանելու մասին: Որոշեցինք ընտրել Յովհաննէս Թումանեանի հեքիաթներէն որեւէ մէկը, որովհետեւ «Նարեկացի» արուեստի միութիւնը մեծ գրողին 145-ամեակին ընդառաջ` Թումանեանական տարի յայտարարած է», նշեց Արեւիկ Աւանէսեանը:

Գծանկարային ժապաւէնին տեւողութիւնը 8 վայրկեան է: Կը նախատեսուի նաեւ ստեղծել անոր ֆրանսերէն եւ անգլերէն տարբերակները:

«Շատ լաւ կ՛ըլլար, որ գծանկարային ժապաւէնը թարգամանուէր օտար լեզուներով, որովհետեւ այսպիսով անիկա հասանելի պիտի ըլլայ շատ մը փոքրիկներու: Երբ ժապաւէնին անգլերէն տարբերակը պատրաստ ըլլայ, թերեւս մասնակցինք արտերկրի մէջ կայացող փառատօներու», ըսաւ ժապաւէնը արտադրողը` աւելցնելով, որ մեր երկրին մէջ գծանկարային ժապաւէններու զարգացման հեռանկարներ կը տեսնուի:

«Ճիշդ է, որ դեռ շատ պէտք է աշխատինք, որպէսզի որակով համեմատուինք արտասահմանի գծանկարներուն հետ, բայց նշեմ, որ մեր գծանկարները խրատական, դաստիարակչական բնոյթի են, բան մը, որ արտասահմանի շատ մը գծանկարներու մէջ չենք գտներ: Միանշանակ չեմ կրնար ըսել, որ իրենցը վատ է: Մեր քով ալ կան լաւ եւ վատ գծանկարներ», նշեց Արեւիկը:

Գծանկարի հեքիաթասացը Կարէն Ջանգիրովն է, իսկ ծիտը մարմնաւորած է 5-ամեայ Աւետիս Իսկենեանը, որ նոյնպէս ներկայ էր ասուլիսին: Ան տպաւորութիւններ կը ներկայացնէր, կ՛երգէր ու կ՛արտասանէր: Փոքրիկ Աւետիսը շատ կը սիրէ գծանկար դիտել, իսկ անոր ամէնէն սիրելի հեքիաթը «Չախ-չախ թագաւոր»-ն է: Ան յայտնած է. «Պիտի շարունակեմ ձայնագրել գծանկարներ, Բայց երբ մեծնամ, բժիշկ պիտի դառնամ», ըսաւ Աւետիսը:

Նշենք, որ «Ծիտը» հեքիաթի հիման վրայ նկարահանուած գծանկարը համադրած է Գայեանէ Խաչատրեանը, հնչիւնային բեմադրիչը` ձայնի պատասխանատուն Արմէն Եգանեանն է, իսկ երաժշտութեան հեղինակը` Արտօ Թունճպոյաճեանը:

Հայաստանը Եւ Արցախը Իրար Կապող
Նոր Ճամբան Կը Կառուցուի

Հայաստանը եւ Արցախը շատ աշխատանք տարին եւ իրականացուցին երկու հանրապետութիւնները իրարու կապող ռազմավարական, ընկերային-տնտեսական կարեւորութիւն ունեցող ճամբու կառուցումը:

Այս նպատակին համար արդէն հանգանակութիւն կատարուած էր «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի 2013-ի տարեկան հեռուստամարաթոնին ընթացքին, իսկ 2014-ի սկիզբը արդէն սկսած էին եւ սահուն կերպով կ՛ընթանային Վարդենիս-Մարտակերտ ճամբու շինութեան աշխատանքները: «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի շինարարական բաժինէն լրագրողնեերուն յայտնած են, որ ներկայիս շինարարական աշխատանքներուն կը մասնակցի վեց շինարարակական կազմակերպութիւն: «Եղանակը բարենպաստ է, եւ արդէն 10-15 օր է, ինչ շինարարակական կազմակերպութիւնները կ՛իրականացնեն հողային աշխատանքները», յայտնած են հիմնադրամէն` աւելցնելով, որ աշխատանքները յատկապէս կը կատարուին Վարդենիս-Մարտակերտ ճամբու արցախեան հատուածին մէջ:

Յիշեցնենք, որ Վարդենիս-Մարտակերտ մայրուղին ունի 116 քիլոմեթր երկարութիւն, նոր ճամբուն տակ պիտի տեղադրուին ջրահեռացման համակարգեր` ճամբան անձրեւէն քայքայուելէ պաշտպանելու համար: Վաթսուն թոն բեռնատարողութեան համար նախատեսուած ճանապարհին մերձակայ լեռնալանջերը պիտի ամրացուին: Պիտի կառուցուին արտաքին եւ ներքին արգելապատնէշներ, մէկ կողմէ ժայռի մը եւ ճամբուն միջեւ` քարաթափումներէն պաշտպանելու համար, միւս կողմէ` ճամբուն եւ ձորերուն միջեւ: Ճամբու երկայնքին կը գտնուի 30 գիւղ, պիտի կառուցուի 16 կամուրջ:

Հայաստանաբնակ եւ աշխարհասփիւռ հայերը «Դէպի Արցախ» խորագրով 16-րդ տարեկան հեռուստամարաթոնին ընթացքին` 29 նոյեմբեր 2013-ին, հանգանակեցին աւելի քան 22 միլիոն 661 հազար 372 տոլար:

Արցախի Հադրութը Ֆրանսայի Վիեն Քաղաքի Հետ
Բարեկամութեան Հռչակագիր Կը Ստորագրէ

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Հադրութ եւ Ֆրանսայի Վիեն քաղաքներուն միջեւ 21 փետրուարին ստորագրուած է Բարեկամութեան հռչակագիր: Ստորագրութեան հանդիսաւոր արարողութիւնը տեղի ունեցած է Վիենի քաղաքապետարանին մէջ:

Լեռնային Ղարաբաղի արտաքին գործոց նախարարութեան տեղեկատուութեան եւ հասարակութեան հետ կապերու վարչութեան կողմէ փոխանցուած տեղեկութեան համաձայն, Հադրութ քաղաքին անունով հռչակագիրը ստորագրած է աշխատանքային այցելութեամբ Ֆրանսա գտնուող Լեռնային Ղարաբաղի մշակոյթի եւ երիտասարդութեան հարցերու նախարար Նարինէ Աղաբալեանը, Վիեն քաղաքին անունով` քաղաքապետ Ժաք Ռեմիլիէն:

Հռչակագիրը կ՛ողջունէ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդին եւ իշխանութիւններուն հետեւողական քայլերը` ազատ եւ ժողովրդավարական հասարակութիւն ստեղծելու եւ զարգացնելու առնչութեամբ եւ անընդունելի կը նկատէ Արցախի ժողովուրդին մեկուսացումը: Անոր նպատակն է զարգացնել երկու քաղաքներուն միջեւ բարեկամական կապերը եւ խրախուսել համագործակցութիւնը` կրթութեան, մշակոյթի, մարմնակրթութեան եւ շարք մը այլ բնագաւառներու մէջ:

Հայոց Ցեղասպանութեան Նիւթով Ժապաւէններու
Բեմագրութեան Մրցում

«Փիւնիկ» հիմնադրամը եւ «Ոսկէ ծիրան» շարժապատկերի զարգացման հիմնադրամը յայտարարած են Հայոց ցեղասպանութեան նիւթով 4-6 վայրկեան տեւողութեամբ խաղարկային եւ վաւերագրական ժապաւէններու բեմագրութեան մրցում` նուիրուած Մեծ եղեռնի հարիւրամեայ տարելիցին:

Մասնագէտներէ կազմուած դատական կազմը ընդունուած դիմումներէն պիտի ընտրէ 10 ներկայացում: Բեմագրութիւնները կրնան ունենալ գրական հիմք: Լաւագոյնը նկատուած երեք բեմագրութիւններ պիտի պարգեւատրուին 1000 տոլարի համարժէք հայաստանեան դրամով, իսկ միւսները` 500 տոլարի համարժէք դրամով: Ընտրուած 10 բեմագրութիւններով ժապաւէններ պիտի նկարահանուին:

Բեմագրութիւնները պէտք է ներկայացնել «Ոսկէ ծիրան»-ի զարգացման հիմնադրամին` Երեւան, Մոսկովեան 3 հասցէով կամ ուղարկել [email protected] ելեկտրոնային հասցէին, մինչեւ 30 յունիս 2014:

Գիրք Նուիրելու Օր. Ոստիկանները 12 Հազար
Գիրք Նուիրած Են, 2500-ը` Ծերանոցին

Հայ ոստիկանները 19 փետրուարին` գիրք նուիրելու օրը, հանրապետութեան մարզերու եւ մայրաքաղաքի դպրոցներու գրադարաններուն նուիրած են` 12 հազար գիրք, որուն  2500-ը`  ծերանոցին:

Ոստիկանութեան մամլոյ ծառայութենէն յայտնած են, որ այդ օրը ոստիկանները այցելած են Երեւանի թիւ 105 դպրոց: Ոստիկաններուն նուիրած գիրքերը տեղ գտած են նաեւ թիւ 29 աւագ դպրոցի գրադարանին մէջ: «Ոստիկանութեան հետ մեր սերտ համագործակցութիւնը նոր չէ, մեր համագործակցութենէն կը շահի եւ դպրոցը, եւ փոքրիկները», ըսած է կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան հանրակրթութեան վարչութեան նախագահ Նարինէ Յովհաննիսեանը: Իսկ դպրոցի տնօրէնը եւ աշակերտները հաստատած են, որ անչափահասները միշտ ալ յատուկ ուշադրութեան եւ գուրգուրանքի արժանացած են ոստիկանութեան կողմէ:

Ոստիկանութեան ուշադրութենէն չէ վրիպած նաեւ Նորքի ծերանոցը: Տարեցները իրենց հիւրերը լաւապէս կը ճանչնան եւ յաճախ կ՛արժանանան անոնց հոգատար վերաբերմունքին ու հաճելի անակնկալներուն: Այս այցելութենէն յուզուած են ծերերը. գիրք կարդալ անհրաժեշտ է բոլորին, բայց իրենց տարիքին եղողներուն համար ատիկա ամէնէն լաւ զբաղումն է: