Բնութիւն Եւ Մարդ. Աշխարհի Ամէնէն Վտանգուած Ուտելիքը

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

985FOODՊՏՈՒՂԻ, ԲԱՆՋԱՐԵՂԷՆԻ ԵՒ ՄՍԵՂԷՆԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ ՀԵՏԶՀԵՏԷ Կ՛ԱՆՀԵՏԱՆԱՆ ՄԵՐ ՍԵՂԱՆԷՆ: ԱՐԴԵՕՔ Ի՞ՆՉ ԿԸ ՊԱՏԱՀԻ ԵՒ ԿԱՐԵԼԻ՞ Է ԿԱՆԽԱՐԳԻԼԵԼ ԿԱՄ ՇՐՋԵԼ ԸՆԹԱՑՔԸ: ՄԻՆՉ «ՎԵՐՋԻՆ ԴԱՏԱՍՏԱՆԻ ՄԱՌԱՆ»-ԻՆ ՄԷՋ ՄԹԵՐՈՒԱԾ ՀՈՒՆՏԵՐ ԿԸ ԽՈՍՏԱՆԱՆ ԱՊԱՀՈՎԵԼ ՄԱՐԴԿՈՒԹԵԱՆ ԳՈՅԱՏԵՒՈՒՄԸ ՀԻՒԼԷԱԿԱՆ ԿԱՄ ԿԼԻՄԱՅԱԿԱՆ ԱՂԷՏԻ ՊԱՐԱԳԱՅԻՆ, ԱՆԴԻՆ` ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ՍԿՍԱԾ ԵՆ ԼԾՈՒԻԼ ԱՆՀԵՏԱՑՈՂ ԲՈՒՍԱՏԵՍԱԿՆԵՐ ԵՒ ԱՆԱՍՆԱՏԵՍԱԿՆԵՐ ՊԱՀՊԱՆԵԼՈՒ ԳՈՐԾԻՆ: ՍԱԿԱՅՆ ԻՆՉՈ՞Ւ ԿԱՐԵՒՈՐ Է ԱՅՍ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄԸ ԵՒ ԱՅԼԱԶԱՆՈՒԹԵԱՆ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆԸ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ.

Սվալպարտի մէջ Հունտերու համաշխարհային մառանը կարելի է շփոթել Սթենլի Քիւպրիքի ապագայապաշտ մէկ ժապաւէնէն տեսարանի մը հետ: Նորվեկիոյ արշիպեղագոսին հեռաւոր ծայրամասին, Սվալպարտ լերան լանջէն դուրս ցցուած այս կառոյցը կը պսպղայ գերբնական եւ խորհրդաւոր կապոյտի դալուկ երանգով` հիւսիսային բեւեռի ձմրան յաւիտենական մթութեան մէջ: Այս ցուրտ ամիսներուն է, որ գիտնականներ կը նախընտրեն իրենց թանկագին մթերքը տեղաւորել մառանին մէջ, ուր կը պահուին աւելի քան 825 հազար հունտեր, որոնց թիւը կ՛աւելնայ յարաճուն թափով:

Անիկա նաեւ ծանօթ է իբրեւ «Վերջին դատաստանի մառանը», որ կառուցուած է` մեծ մասամբ մարդկային սննդականոնին մաս կազմող բուսատեսակները պաշտպանելու համար անհետացումի դէմ: Սկզբունքով` պահ դրուած հունտերը պիտի կանխարգիլեն մարդկութեան վախճանը` համաշխարհային անակնկալ աղէտի մը պարագային:

Նոյնինքն լերան ցուրտ ջերմաստիճանին շնորհիւ հունտերը տասնամեակներ շարունակ կրնան դիմանալ մառանին մէջ, նոյնիսկ երբ ելեկտրականութիւնը ընդհատուի: Անոնք բերուած են աշխարհի տարբեր կողմերէն, Միացեալ Նահանգներէն, Ռուսիայէն, Հարաւային Քորէայէն եւ այլ շրջաններէ, անկախ քաղաքական սահմանագիծերէ: «Հունտերը շատ հաշտ կ՛ապրին իրարու հետ, տակաւին չեն սկսած կռուիլ իրարու դէմ», կը կատակէ Քերի Ֆաուլըր, երկրագործ մը, որ ձեւագծած է հունտերու մառանը եւ այժմ կը գլխաւորէ անոր խորհրդատու մարմինը: Ան նաեւ գլխաւոր խորհրդատու է Համաշխարհային բերքի այլազանութեան հիմնարկին:

«Կը կարծեմ, թէ դժուար է պատմել մարդկային ցեղին պատմութիւնը` առանց ակնարկելու այն բոլորին, որ պահպանուած է այս մառանին մէջ,- կը շարունակէ ան: – Հունտի այս տեսակները գոյատեւողներ են. այն հունտերն են, զորս մեր նախահայրերը արժանի դասած են պահպանելու»:

Ինչպէ՞ս Կ՛անհետանայ Ուտելիք Մը

Այսուհանդերձ, մեր ճաշակած բոլոր ուտելիքները նոյնքան լաւ չեն պահպանուած: Պատմութեան ամբողջ տեւողութեան ուտելիքներու տեսակներու ժողովրդականութիւնը եւ առատութիւնը պակսած է կամ` աւելցած, իսկ կարգ մը ուտելիքներ նոյնիսկ անհետացած են: Պատմական արձանագրութիւններու համաձայն, միայն Միացեալ Նահանգներու մէջ խնձորի տեսակներու 86 առ հարիւրը անհետացած է: Քոռնուոլի (Բրիտանիա) երբեմնի ծաղկակաղամբները այլեւս գոյութիւն չունին, նոյնպէս ալ` Անսոյի տանձերը, զորս տանձի մասնագէտներ 19-րդ դարուն կը նկարագրէին իբրեւ կարագի նման համեղ:

Ինչպէ՞ս բացառիկ համեղ ուտելիք մը կը սկսի անհետանալ: Ի՞նչ միջոցառումներու կը դիմուի` դիմակալելու համար հարցը:

Շուրջ 825 հազար հունտեր պաշտպանուած են աղէտի դէմ եւ պահ դրուած` Սվալպարտի Հունտերու համաշխարհային մառանին մէջ:

Շուրջ 825 հազար հունտեր պաշտպանուած են աղէտի դէմ եւ պահ դրուած` Սվալպարտի Հունտերու համաշխարհային մառանին մէջ:

Հակամէտ ենք մտածելու, թէ լոլիկը ի վերջոյ լոլիկ է, ստեպղինը` ստեպղին: Սակայն տարիներու ընթացքին մշակներ կիրարկած են ծինական իրերայաջորդ փորձարկութիւններ` երկրագործութեան եւ անասնաբուծութեան մէջ: Օրինակ` այսօր հացի պատրաստութեան մէջ գործածուած ալիւրը տարբեր է 20 տարի առաջ գործածուած ալիւրէն` նոյն խոհագիրին մէջ: Աւելի՛ն. ինչպէս շուներու տեսակներ բուծանելու պարագային, նոյնպէս ալ` տուեալ բուսատեսակէ մը տարբեր տեսակի բերքեր կարելի է աճեցնել:

Սակայն երկրագործութեան մէջ զանգուածային արտադրութիւնը պատճառ դարձած է, որ որոշ ուտելիքներ միատեսակ դառնան: «Մարդիկ սկսան օգտագործել միայն քանի մը տեսակ աղբիւրներ` միսի, կաթի, հաւկիթի եւ բնաթելերու արտադրութեան համար, որպէսզի կարելի ըլլայ նոյն չափի անասուններ համախմբել եւ տեղաւորել մէկ շարքի վրայ` դիւրացնելու համար անոնց արտադրողականութիւնը եւ տեղափոխութիւնը, եւ մանաւանդ` արագացնելու անոնց աճը,- կը բացատրէ Միացեալ Նահանգներու մէջ հաստատուած Մսացու անասնատեսակներու պահպանումի կազմակերպութեան պատասխանատուներէն` Ռայըն Ուոքըր:- Այսօր երկրագործութիւնը թիւերու խաղ մըն է»:

Օրինակ, Հիւսիսային Ամերիկայի տարածքին արջառի անհամար տեսակներ կը բուծանուէին անցեալին: Այսօր միայն մէկ տեսակի արջառ, հիւսիսային Հոլանտայի յատուկ հոլսթայն ֆրիժըն կոչուած կաթնտու արջառը կը կազմէ Միացեալ Նահանգներու տարածքին բուծանուած կաթնտու արջառի տեսակներուն 90% առ հարիւրը, 4 առ հարիւրը կը կազմէ Ճըրզի արջարը, որ կը բուծանուի համանուն շրջանին մէջ, իսկ մնացեալ 6 առ հարիւրի փոքր համեմատութիւնը կը կազմեն այլ տեսակի արջառներ:

Այս փոփոխութիւնը մասնաւորաբար շեշտուած է Միացեալ Նահանգներու մէջ, սակայն նաեւ տեղի ունեցած է եւ տեղի կ՛ունենայ աշխարհի տարածքին: Այսօր աշխարհի շուրջ 8 հազար տեսակի մսացու եւ կաթնտու անասուններուն (ինչպէս` կով, ոչխար, սագ, նապաստակ եւ այլն) 20 առ հարիւրը մատնուած է անհետացումի վտանգին:

Հոլանտայի յատուկ հոլսթայն ֆրիժըն կոչուած կաթնտու արջառը կը կազմէ Միացեալ Նահանգներու տարածքին բուծանուած կաթնտու արջառի տեսակներուն 90% առ հարիւրը:

Հոլանտայի յատուկ հոլսթայն ֆրիժըն կոչուած կաթնտու արջառը կը կազմէ Միացեալ Նահանգներու տարածքին բուծանուած կաթնտու արջառի տեսակներուն 90% առ հարիւրը:

Ամէնէն Հազուագիւտ Սննդեղէնը

Իսկ սննդեղէնի ո՞ր աղբիւրը ամէնէն աւելի հազուագիւտ է: Պատասխանը դժուար է պարզապէս այն պատճառով, որ անոնք բազմաթիւ են: Սակայն ոմանք իրապէ՛ս վտանգուած են: Միացեալ Նահանգներու մէջ հնադարեան խնձորենիներու կարգ մը տեսակներէ միայն մէկ ծառ կը գոյատեւէ: Շագանակի կարգ մը տեսակներ, որոնք ժամանակին ամէնօրեայ սնունդ էին, այժմ այնքա՛ն հազուագիւտ են, որ կարելի չէ շուկայ իջեցնել անոնց բերքը: Ինչ կը վերաբերի մսացու եւ կաթնտու անասուններուն, այժմ Նոր Զելանտայի Արափաուա կղզիին յատուկ այծերէն կը գոյատեւեն միայն 150-ը, իսկ մանրակազմ ճերմակ հնդկահաւերէն` 90-ը. նախապէս կը կարծուէր, թէ անոնք անհետացած են, սակայն վերջերս վերայայտնուած են Ալապամայի մէջ: Անդին` քերի կոչուած արջառի տեսակը ամէնէն հազուագիւտն է. անիկա կը հաշուէ միայն 93 անասուն:

Վտանգուած անասնատեսակներէն եւ բուսատեսակներէն շատերը իւրայատուկ են եւ կը պատկանին յատուկ շրջանի մը, ուրկէ բնաւ դուրս չեն տարածուած: Երբ փոքր ագարակներու կամ շրջափակերու մէջ կը դադրի որոշ տեսակի անասուններու բուծանումը եւ բոյսերու մշակումը, եւ փոխարէնը` կ՛որոշուի աճեցնել սովորական տեսակներ, տեղական տեսակները կը սկսին անհետանալ: Իբրեւ արդիւնք` բաղդատած 1900-էն առաջ գոյութիւն ունեցած տեսակներու, աշխարհի տարածքին մշակուած բուսատեսակներուն 75 առ հարիւրը անհետացած է: Թէեւ Հունտերու մառանին մէջ մթերուած են այլազան տեսակներ, սակայն շատ աւելի մեծ թիւով տեսակներ անհետացած են եւ շատեր կը գտնուին անհետանալու սեմին: «Եթէ չմշակենք որոշ բուսատեսակ մը, կը կորսնցնենք զայն,- կ՛ըսէ Սլօ Ֆուտ Եու. Էս. Էյ. ընկերութեան տնօրէն Ռիչըրտ ՄքՔարթի:- Բազմաթիւ բուսատեսակներ կորսնցուցած ենք արդէն»:

Սակայն ինչո՞ւ այնքան մեծ հարց է վայրի կաղամբի կամ խոզերու քանի մը անծանօթ տեսակներու անհետացումը:

Ուտեստեղէնի այլազանութիւնը պահպանելու վէճերը յար եւ նման են վայրի բնաշխարհի բուսական եւ անասնական այլազանութիւնը պահպանելու վէճերուն: Երկրագունդը կը գտնուի տեւական հոսքի մէջ, իսկ այսօր` որեւէ ժամանակէ աւելի: Կլիման կը ջերմանայ եւ օդերեւոյթի պարբերաշրջանները կը փոխուին: Բոյսերը եւս պարտաւոր են փոխուիլ, որպէսզի կարենան քայլ պահել: Սակայն, մասնաւորաբար ընտելացուած բոյսերը խոցելի են: Անոնց եղափոխութիւնը մեծ մասամբ կախեալ է մեր կատարած ընտրանքներէն, իսկ մենք անոնց կը մօտենանք շահ ապահովելու դիտանկիւնէն. այսինքն` կ՛ընտրենք ամէնէն աւելի բերք տուող եւ ամէնէն աւելի դիմացկուն տեսակներ եւ ոչ թէ` յարմարելու կարելիութիւն ունեցող տեսակներ: «Երբ նոր տեսակի միջատներու, հիւանդութիւններու կամ երաշտի հաւանականութիւնը առկայ է, պիտի ուզէինք աճեցնել միջատներու, հիւանդութիւններու եւ երաշտի տոկացո՞ղ տեսակներ, թէ՞ քիմիական յաւելեալ միջատասպան դեղեր սրսկել եւ ոռոգումի նոր աղբիւրներ փնտռել,- հարց կու տայ Քաուլըր:- Ընտրութիւնը բաւական յստակ է ինծի համար»:

Այլազանութիւնը`
«
Ապահովագրութեան Պէս Բան Մը»

«Այլազանութիւնը ամէնէն արդիւնաւէտ, ամէնէն դիւրին, ամէնէն աժան եւ ամէնէն յարատեւ միջոցն է` փոփոխութեան յարմարելու կարելիութիւնը ընձեռելու երկրագործութեան», կ՛աւելցնէ ան:

Կարգ մը բուսատեսակներ վտանգուած են, որովհետեւ արդի երկրագործութիւնը մշակները կը քաջալերէ որդեգրել միայն արագ աճող տեսակներ:

Կարգ մը բուսատեսակներ վտանգուած են, որովհետեւ արդի երկրագործութիւնը մշակները կը քաջալերէ որդեգրել միայն արագ աճող տեսակներ:

Երբ բոլոր հաւկիթները, հունտերը կամ անասունները կը զետեղենք մէկ սակառի մէջ, անասնական եւ բուսական համակարգը կը դառնայ խոցելի: Հաւանաբար Իրլանտայի գետնախնձորի սովը ամէնէն հռչակաւոր օրինակն է: 1845-ին Իրլանտայի բնակչութեան մեծ մասը գրեթէ ամբողջութեամբ կախեալ էր միայն մէկ տեսակի գետնախնձորի բերքէ: Երբ գետնախնձորը շատ արագ փճացնող ժահր մը հարուածեց բերքերը, մշակներ այլ ընտրանք չունէին: Աւելի քան մէկ միլիոն իրլանտացի մեռաւ եւ մէկ միլիոն իրլանտացի ստիպուեցաւ հեռանալ երկրէն, մինչեւ որ հիւանդութիւնը մեղմացաւ: Ֆաուլըրի համաձայն, եթէ նմանօրինակ աղէտ մը պատահի այսօր, «առանձնաշնորհեալներ պիտի վճարեն նիւթական գինը ծրագրումի բացակայութեան, աւելի սուղ պիտի վճարեն` ուտելիք գնելու համար, սակայն աղքատները իրենց կեանքով պիտի վճարեն գինը»:

«Այլազանութիւնը կը նկատենք ապահովագրութեան քաղաքականութեան պէս բան մը», կ՛աւելցնէ Ուոքըր:

Մարդկութեան սնունդի ապագայի աղբիւրները ապահովելէ անդին, եւ անկախ` թէ կլիմայական ի՛նչ փոփոխութիւններ կը պատահին, սննդեղէնի այլազանութիւնը պահպանելու վէճը նաեւ ունի մշակութային կողմ մը: Երբ 19-րդ դարու սկիզբը Ամերիկայի բնիկ չոքթաու հնդիկները դուրս քշուեցան Միացեալ Նահանգներու հարաւային շրջաններու իրենց պատմական բնակավայրերէն, անոնք իրենց հետ չոքթաու խոզեր տարին Օքլահոմա, ուր հաստատուեցան: «Ընտելացուած խոզերը սնունդ հայթայթեցին բնիկներուն` անոնց երկար ուղեւորութեան ընթացքին, եւ երբ անոնք Օքլահոմա հասան, շարունակեցին զանոնք բուծանել, այնպէս` ինչպէս իրենց բնիկ հողին վրայ,- կը բացատրէ Ուոքըր:- Նոյնիսկ Ամերիկայի տնտեսական մեծ անկումի օրերուն շատեր սովամահ պիտի ըլլային, եթէ գոյութիւն չունենային չոքթաու խոզերը»:

Սակայն այս տեսակի խոզերը չեն կրնար մրցիլ ճարտարարարուեստականացած տեսակներու հետ: Այժմ միայն երեք անասնապահներ կը բուծանեն շուրջ 100 չոքթաու խոզեր: Պատմութեան այս ապրող էջը մատնուած է կորսուելու վտանգին:

Որա՞կ, Թէ՞ Քանակ

Գիւղաւանի մը կամ շրջանի մը յատուկ երանգը եւս կը զոհուի, երբ տեղական արտադրութիւններ կը փոխարինուին հանրախանութներու մէջ վաճառուած տեսակներով: Ժամանակին բռնցկամարտեր կը ծագէին, երբ մարդիկ կը վիճէին, թէ լոլիկի ո՛ր տեսակները աւելի լաւ էին. Միսիսիփիի կարմիր ցեխի՞ն մէջ աճած լոլիկները, թէ՞ Նիւ Օրլիընզի հարուստ հողին մէջ քրիոլներու աճեցուցած տեսակները, կ՛ըսէ ՄքՔարթի: Այժմ միայն նրբաճաշակ խոհարարներ եւ քիմքի սիրահարներ ծանօթ են «Ճենա Լի կոլտըն կըրլ» կամ «Ռէյտիէյթըր Չարլի մորթկէյճ լիֆթըր» անունով ճանչուած լոլիկի տեսակներուն, իսկ քիչեր ծանօթ են անոնց միջեւ տարբերութիւններուն:

Պատմական արձանագրութիւններու հետ բաղդատութիւն մը կատարելով` կարելի է ըսել, թէ Միացեալ Նահանգներու տարածքին աճեցուած խնձորի տեսակներուն 86 առ հարիւրը անհետացած է:

Պատմական արձանագրութիւններու հետ բաղդատութիւն մը կատարելով` կարելի է ըսել, թէ Միացեալ Նահանգներու տարածքին աճեցուած խնձորի տեսակներուն 86 առ հարիւրը անհետացած է:

ՄքՔարթի նաեւ կը նշէ Լուիզիանայի ելակի «քաղցր, համեղ եւ մեծապէս գնահատուած» քլոնտայք եւ թանկիս տեսակները, որոնց մշակումը տասնամեակներ առաջ արգիլուեցաւ, որովհետեւ անոնք չէին դիմանար երկար ուղեւորութեան եւ շատ փոքր էին: «Այժմ ամբողջ տարին կարելի է ելակ գտնել. անոնք գեղեցիկ տեսք ունին, սակայն համ չունին», կ՛ըսէ ան: Երէց սերունդը կը նկատէ տարբերութիւնը: «Կեանքը շատ աւելի հաճելի էր, որովհետեւ ելակը ելակի համ ունէր: Տարուան մէջ միայն որոշ եղանակի կարելի էր գտնել զանոնք, սակայն սպասելը կ՛արժէր, կ՛ըսեն շատեր», կ՛աւելցնէ ՄքՔարթի:

Կարգ մը կազմակերպութիւններ սկսած են հակազդել. Օրինակ` Մսացու անասնատեսակներու պահպանութեան կազմակերպութիւնը կը շարունակէ Միացեալ Նահանգներու տարածքին վտանգուած 200 անասնատեսակներու իր ցանկին վրայ նոր տեսակ մը աւելցնել ամէն տարի: Վտանգուած այս տեսակները այժմ կը կոչուին «Վտանգուած ժառանգութիւն»: Կազմակերպութիւնը ծինական քննութիւններ կը կատարէ` վստահ ըլլալու համար, թէ անասունները զտարիւն են, կը կազմակերպէ զանոնք բուծանելու դասընթացքներ` անասնապահներու համար եւ կ՛օգնէ անոնց տէրերուն, որպէսզի խուսափին տարբեր տեսակներու միջեւ սերնդագործութենէ, ինչ որ լուրջ վտանգ է փոքրաթիւ անասնատեսակներու համար: Ցարդ կազմակերպութիւնը ի սպառ չէ կորսնցուցած իր ցանկագրած եւ պահպանած անասնատեսակներէն որեւէ մէկը, թէեւ Ուոքըր կը նշէ, թէ աշխարհի տարածքին 2001 – 2007–ի միջեւ 62 անասնատեսակներ ի սպառ անհետացած են, ինչպէս ի յայտ բերած է Միացեալ Նահանգներու Սննդեղէնի եւ երկրագործութեան կազմակերպութիւնը:

Միւս կողմէ` Սլօ Ֆուտ Եու. էս. Էյ. կը ցանկագրէ եւ կը քարտէսագրէ աւանդական վտանգուած ուտելիքներ եւ խոհագիրներ ոչ միայն Միացեալ Նահանգներու, այլ նաեւ` ամբողջ աշխարհի տարածքին: Օրինակ` Շուէտ ունի այծեղջիւրի միսով պատրաստուած ճաշ մը, Եթովպիա` երկրին կեդրոնական հարաւային Ռիրա շրջանին յատուկ մեղրը, Իտալիա` նարինջի ծաղիկէ պատրաստուած դառն հիւթը: Սլօ Ֆուտ կը զօրակցի տեղական մշակներու եւ արտադրութեան չափանիշներ կը սահմանէ, նաեւ կը ստեղծէ որոշ շրջաններու դրոշմը կրող ուտելիքներ, որոնք ձեւով մը կը դառնան երկրի մը կամ շրջանի մը այլազանութեան յատուկ, սակայն վտանգուած տեսակներ: Հնդկաստանի վագրերուն եւ Չինաստանի արջակատուներուն (փանտա) պէս, զորս կը պաշտպանեն վայրի բնաշխարհի պահապաններ, այս ուտելիքները աշխարհին ուշադրութիւնը կը հրաւիրեն խոհանոցային ժառանգութեան եւ պահպանումի գաղափարին վրայ:

Նաւահօ-Չուրօ ոչխարի միսը նուրբ եւ քաղցր համ մը ունի: Ժամանակին ոչխարի այս տեսակը գրեթէ անհետացած էր: Այժմ անիկա կը նկատուի համեղ այլընտրանք մը` աւելի սովորական ոչխարի տեսակներուն:

Նաւահօ-Չուրօ ոչխարի միսը նուրբ եւ քաղցր համ մը ունի: Ժամանակին ոչխարի այս տեսակը գրեթէ անհետացած էր: Այժմ անիկա կը նկատուի համեղ այլընտրանք մը` աւելի սովորական ոչխարի տեսակներուն:

Մարդիկ հետզհետէ աւելի կը գիտակցին նման հարցերու կարեւորութեան, գէթ` բարգաւաճող երկիրներու տարածքին, ուր տեղական տեսակներ սկսած են յայտնուիլ մշակներու, առաջնակարգ ճաշարաններու, ինչպէս նաեւ` սովորական խոհանոցներու սեղաններուն վրայ: «Յստակ է, որ հետաքրքրութիւնը կը սրի: Մարդիկ սկսած են աւելի արժէք տալ որակի, քան` քանակի», կ՛ըսէ Ուոքըր:

Ինչ կը վերաբերի Ֆաուլըրի, Սվալպարտի մառանին մէջ հունտեր մթերելէ ետք ան իր ազատ ժամերուն Նիւ Եորքի  Ռայնպէք շրջանին մէջ կը բուծանէ վտանգուած հաւու երբեմնի տեսակ մը, որ կը կոչուի պաքայ չիքըն: Անիկա Միացեալ Նահանգներու տարածքին միակն է, որ բուծանուած է կնոջ մը կողմէ եւ այժմ մաս կը կազմէ Մսացու անասնատեսակներու պահպանութեան կազմակերպութեան վտանգուած անասնատեսակներու ցանկին: «Հաւու շատ լաւ տեսակ մըն է այս, շատ ընկերային, շատ համակրելի եւ հնազանդ, պարզապէս գեղեցիկ է», կ՛ըսէ Ֆաուլըր:

Անշուշտ Ֆաուլըր եւ իր պաշտօնակիցները մարդկութիւնը կը պաշտպանեն երկար ժամանակի համար: Հիւլէական կամ կլիմայական աղէտի մը պարագային Սվալպարտի մառանը պատրաստ է դարձեալ սերմնաւորելու աշխարհը` զայն սնուցող բերքեր ապահովելով: Թէեւ տակաւին երկար ճամբայ պէտք է կտրենք, մինչեւ որ մեր սննդականոնը դառնայ նոյնքան այլազան, որքան` դար մը առաջ, սակայն պարզապէս ապահովութիւն կը ներշնչէ այն մտածումը, թէ հիւսիսային բեւեռի մէջ տեղ մը ապահով պահպանուած են հիմնական ուտելիքներ:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )