ՄԻՋԱԿՈՒԹԵԱՆ ԳՈՐԾՕՆԸ ԵՒ ՎՆԱՍՆԵՐԸ…

Արուեստը թշնամի ունի, այդ մէկը` տգիտութիւնն է:
ՊԻՍՄԱՐՔ

Նկատի ունենալով արուեստի ընձեռած գեղագիտական հաճոյքն ու անոր ունեցած կենսական նշանակութիւնը առհասարակ կեանքին մէջ, սկզբունքով ու նաեւ տրամաբանութեամբ արուեստը պէտք չէ թշնամի ունենայ: Մանաւա՛նդ որակաւոր արուեստի դիմաց ո՛չ միայն աշխարհի բոլոր դռները (նոյնի՛սկ արքայական պալատներու) կը բացուին, այլ նաեւ գրկաբաց կ՛ընդունուի անիկա: Սակայն տակաւին նախանցեալ դարուն Պիսմարք կը պնդէր, թէ «Արուեստը թշնամի ունի՛, այդ մէկը` տգիտութիւնն է»:

Նորին մեծութիւն տգիտութիւնը, հիմա ալ աւեր կը գործէ արուեստի աշխարհին մէջ, թէ՛ ստեղծագործողին, թէ՛ գնահատողին, եւ թէ՛ արուեստասէրին հաւասարապէս: Սակայն միշտ չէ, որ անհատը պատասխանատու է իր տգիտութեան ու անոր հետեւանքով գործած սխալին: Այս իմաստով կարելի է կարեկցիլ, նոյնի՛սկ խղճալ տգէտին ու փորձել ուղղել զայն:

Սակայն,

Նորին վսեմութիւն միջակութեան պարագան բոլորովին տարբեր է ու շատ աւելի վտանգաւոր…: Տգէտը եթէ անգիտակցաբար չի նպաստեր արուեստի զարգացման, ապա գիտակցաբար չի վնասեր նաեւ: Իսկ միջակութիւնը, շահադիտական նկատառումներով, գիտակցաբար, ծրագրուած ձեւով եւ հետեւականօրէն կը գործէ ու կը վնասէ…: Ան տգէտ մը չէ, այլ կրնայ զգալ արուեստի նիւթաբարոյական ուժն ու գեղագիտական արժէքը, ըլլայ ընկերային, տնտեսական թէ քաղաքական գետնի վրայ: Իր դժբախտութիւնն այն է, որ ան գիտէ ստեղծագործական կարողականութեամբ իր թոյլ ու ապիկար ըլլալու մասին: Եւ որովհետեւ չի կրնար մրցիլ ի վերուստ օժտուածներու հետ, ուժ կու տայ իր դաւադրական «տաղանդին», մէկ կողմէ նուաստացնելու համար իր մրցակիցները եւ միւս կողմէ հռչակ ձեռք ձգելու:

Յետամնաց ծնողներու իբրեւ հետեւանք բազմաթիւ երեխաներ կը շեղին իրենց կոչումէն ու կ՛ընտրեն իրենց խառնուածքին անյարիր մասնագիտութիւն: Այսպիսով ոչ միայն իրենք` ծնողներն ու երեխաները կը տուժեն, այլ նաեւ կը տուժէ արուեստն ու առհասարակ ազգային մշակոյթը:

Արհեստական եւ զարտուղի միջոցներով որոշ դիրքերու տիրացած միջակութիւնները, ապագայի մրցակցութենէն խուսափելու եւ իրենց «աթոռ»ները չվտանգելու համար, ի սկզբանէ ոչ միայն չեն քաջալերեր նորածիլ տաղանդները, այլեւ ծրագրուած ձեւով ու դաւադրաբար կը փորձեն յօտել զանոնք: Աւելի խորամանկները, քաջալերելու անուան տակ իրենց խնամքին տակ կ՛առնեն տաղանդաւորները (յատկապէս բացառիկները) կը հսկեն անոնց, մէկ կողմէ թոյլ չեն տար, որ աճին ու հանրայայտ դառնան, եւ միւս կողմէ ալ կ՛օգտագործեն, կ՛աշխատցնեն զանոնք` ի նպաստ իրենց փառքին ու գործին:

Այդպէս կ՛ընէր Սալիէրին Մոցարթի պարագային եւ կամ Տանները` Այվազովսկիի:

Դժուար չէ օրինակներ բերել նաեւ ժամանակակից հայ իրականութենէն, ըլլան անոնք կերպարուեստագէտներ, գրողներ եւ կամ երաժիշտներ, սակայն մեր նպատակը անուններ խծբծել չէ, այլ պարզապէս յոռի երեւոյթը մատնանշել:

Միջակութիւնը միշտ չէ, որ կապ ունի մասնագիտական կրթութիւն ստացած չըլլալու հետ: Կը պատահի, որ ոմանք ինքնազարգացման միջոցով համալսարանաւարտէ մը աւելի բան սորվին: Սակայն կան նաեւ այս երեւոյթը չարաշահողներ, որոնք թէեւ աշխատասիրութեամբ որոշ մակարդակի կը հասնին, սակայն ի՞նչ որ տեղ անոնց ուսումը թերի կը մնայ: Անոնց մէջէն դուրս կու գան այնպիսի բացառիկներ, որոնք մասնագիտական կրթութիւն ստացած չըլլալու բարդոյթէ տառապելէ ետք կը փորձեն առհասարակ նսեմացնել վկայականներու դերն ու արժէքը: Անոնք թէեւ որոշ հռչակի կը հասնին, սակայն անոնց դատումներն ու վերլուծումները կը մնան ծանծաղ, մակերեսային եւ ոչ մասնագիտական մակարդակի վրայ: Երբեմն նաեւ չհասկցուած ու չգնահատուած ըլլալու պիտակին տակ կը տարուին ինքնամեծարմամբ ու կը մղուին դէպի սին ամբարտաւանութիւն: Մինչդեռ իսկական տաղանդները կը գիտակցին, թէ արուեստը շատ խորն է եւ շատ բարձր, ու իրենք շատ փոքր են անոր դիմաց: Արուեստագէտի համեստութիւնը ոչ միայն ազնուութիւն կ՛ենթադրէ, այլ նաեւ մեծութեան ինքնավստահութիւն: Մեր մեծագոյններէն մէկը Փոլ Կիրակոսեան կ՛ըսէր. «Ես տակաւին երեխայ եմ արուեստի մէջ»: Այս խոստովանութեամբ Փօլ Կիրակոսեան ոչ թէ կը նսեմանար մեր աչքին, այլ արուեստի մեծութեան զուգահեռ ինքն ալ կը մեծնար իբրեւ ինքնագիտակից ու կայացած արուեստագէտ:

Դաւադրութեամբ եւ կամ իսկական մեծութեան չգոյութեան հետեւանքով, երբեմն արուեստագէտներ թէեւ կը հասնին բարձրագոյն դիրքերու, սակայն իրենց ամբարտաւան յայտարարութիւններով կ՛արգելակեն նաեւ իսկական տաղանդներու վերելքը:

Ժամանակին Անգլիոյ պալատական նկարիչ Քոնսթապըլ երիտասարդ Ուիլիըմ Թրնըրին խորհուրդ տուաւ, որ երթայ եւ ներկարարութեամբ զբաղի: Այսօր թէեւ Քոնսթապլը Անգլիոյ յայտնի գեղանկարիչներէն մէկը կը համարուի, սակայն Ուիլիըմ Թրնըրը, ոչ միայն Անգլիոյ ամէնէն նշանաւոր գեղանկարիչներէն է, ոչ միայն ծովանկարչութեան բացառիկ երեւոյթներէն մէկը, այլ նաեւ տպաւորապաշտ դպրոցին քանի մը նախակարապետներէն մէկը կը հանդիսանայ:

Ի վերջոյ ժամանակի մաշումին կը դիմանայ ու միջազգայնօրէն կը գնահատուի այն արուեստագէտը, որ քայլ մը առաջ կը տանի եւ կամ աստիճան մը վեր կը բարձրացնէ արուեստը:

* * *

Որպէսզի տգիտութիւնն ու միջակութիւնը չխոչընդոտեն ու չվնասեն արուեստի զարգացման ու ճի՛շդ տարածման. ամէնէն առաջ ու ամէնէն շատ մեզի պէտք են արուեստի գիտակ մտաւորականներ, ինչպէս` արուեստաբաններ, արուեստի փիլիսոփաներ, արուեստի լրագրողներ, մշակութաբաններ, արուեստի ուսուցիչներ եւ այլն:

Սխալ չհասկցուինք սակայն:

Իրաքանչիւր անհատ ունի իր արուեստի չափանիշը, ընկալման ու ըմբռնողութեան կարողականութիւնն ու ճաշակը, ըլլան անոնք տնտեսագէտներ, լրագրողներ, շրջանակի կազմարարներ եւ կամ ոեւէ տեսակի արհեստաւորներ ու պաշտօնեաներ: Ոեւէ մէկը իրաւունք ունի թէ՛ կարծիք յայտնելու, եւ թէ արուեստի առեւտուրով զբաղելու: Բոլոր պարագաներուն արուեստի շուկան կ՛աշխուժանայ եւ ուղղակի կամ անուղղակիօրէն արուեստի առեւտուրը կը նպաստէ արուեստի զարգացման ու տարածման:

Սակայն երբ հարցը կը վերաբերի միջազգայնականօրէն մրցունակ ըլլալու բարձորակ արուեստին, հարցը կը փոխուի եւ անհրաժեշտաբար կարիքը կը զգացուի մասնագիտացման:

Հայ կերպարուեստի որակին ու քանակին համապատասխան բաւարար մասանագէտներ չունենալնուս գլխաւոր պատճառը տնտեսական աննպաստ պայմաններէն առաջ նորին մեծութիւն տգիտութիւնն է, իսկ տգիտութենէն ետք նորին վսեմութիւն միջակութիւնը…:

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ

Share this Article
CATEGORIES