Սփիւռք(ներ)-ի Վերապրումին Համար Կը Մշակուի՞ Համապարփակ Ռազմավարութիւն Մը

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

Սփիւռք(ներ)ի հոլովոյթը եւ յարափոփոխ դիմագծութիւնը կը թելադրեն ունենալ կացութեան ճիշդ պատկերացումը` խուսափելով հաճոյակատարական, զգացական, մարդորսական եւ մակերեսային «հայրենասիրութենէ»:

Մշակոյթը եթէ ՈՐԱԿ-ով չիրականացուի, շաբաթավերջի զուարճութիւն կ’ըլլայ, կրկնութիւն եւ աղմուկ: ՈՐԱԿ-ն է ենթահողը, որուն վրայ կրնայ ծաղկիլ եւ զարգանալ իրաւ մշակոյթը եւ կը պահուի ազգային ինքնութիւնը:

ՈՐԱԿ-ը կ’առաջնորդէ՞ մշակութային նախաձեռնութիւնը:

Աւուր պատշաճի, յիշատակի, ապսպրուած «մշակութային» ձեռնարկը կառուցողական չէ, կը տեւէ ձեռնարկին տեւողութեամբ, համեմի կը նմանի, հազիւ աւարտած… կ’աւարտի թղթակցութեան մը կեանքով:

Գիրքի մը շնորհահանդէսը միշտ ալ տեղի չունեցող «պարտականութիւն» է: Շատեր արդէն գիրքը նուէր ստացած կ’ըլլան: Կը նպաստե՞ն գրականութեան տարածման եւ արժեւորման` հեռանալով հաճոյակատարական խօսքէ, որ չ’առնչուիր լուրջ արժեւորման, որ օգտակար ըլլայ ընթերցողին եւ գրողին:

Նոյնը` երգին, պարին, գեղանկարչութեան, թատրոնին: Ցուցահանդէսի առաջին օրը, վերնիսաժ-ը, ժամադրավայրն է «էսթէպլիշմընթ»-ին` լսելու համար գովք, որ արժեւորում չէ, յաջորդող օրերուն ցուցասրահը դատարկ կը մնայ:

«Յաջող» կը համարուին անորակ եկամտաբեր (չ)երգահանդէսները, Ճարակ` ամբոխին, զայն վեր չեն քաշեր, մշակոյթի զարգացման չեն ծառայեր, ան ամբոխին կողմէ վար կը քաշուի, «ժողովուրդը այդ կ’ուզէ»-ի (չ)իմաստութեամբ:

Ի՞նչ ընել եւ ինչպէ՞ս, ապագայակերտ եւ ինքնութիւն ամրացնող, տեւելու կոչուած ստեղծագործ մշակոյթ եւ մշակուած հանրութիւն ունենալու համար: Հարցումը անպատասխան թողուլ` անպատասխանատուութիւն է :

Ձեռնարկ մը միութեան մը գոյութիւնը չ’արդարացներ: Հարկ է մանրուքով չբաւարարուելով, որակ եւ արժէք սեւեռել, կրկնել խորքի հարցը, տարբեր մակերեսայինէ եւ օտարը եւ օտարացածը տպաւորելու միտումէ:

Յարդի բոցը այդքան է:

Մշակութային աշխատանքի համար պէտք է խօսիլ պարզ հարցերու մասին: Ո՞ր մշակութային աշխատանքը տանիլ եւ ինչո՞ւ:

Երբ պատահմամբ մեր քաղաքը կու գայ «ասմունքող» մը, ձեռնարկ կը կազմակերպուի: Ինչո՞ւ: Ո՞ր հանրութեան համար: Ներկան ի՞նչ պիտի տանի իրեն հետ:

Դեռ կայ տխրութիւնը «կողմ»-ի մարդիկը «քաջալերելու» փոխան ստեղծագործականի: Պաղ պատերազմը չկայ եւ իմաստութիւն է ըստ այնմ գործել:

Կը ծրագրե՞նք անմիջականէն անդինը` հարց տալով, թէ ի՞նչ բանի կը ծառայեն նախաձեռնութիւնները, ինչպիսի՞ մշակութային ինքնութիւն կը ստեղծեն, նպատակ մը կ’արդարացնե՞ն: Այսինքն կ’երթա՞նք դէպի ժողովուրդը, զայն մասնակից կը դարձնե՞նք, որպէսզի ըլլայ ժառանգորդ, ցուցական-ցուցադրականէ եւ անվաղորդայնէ տարբեր հարստացման ձեռքբերումով, որ վարչական-ելեւմտային մտմտուքէ վեր է, այսինքն` ինքնութեամբ տոկալու եւ տեւելու կամք, թաղայինէ, աշխարհագրականէ եւ կողմնապաշտականէ անդին:

Ի՞նչ բան կ’արգիլէ, որ ծրագրում կատարուի, «աւուր պատշաճի»-ները եւ ամբոխային հաճոյակատարութիւնը մերժելով, լուսաբանելով ժողովուրդը, որպէսզի ան չդառնայ ամբոխ:

Ինչպիսի մշակութային ազգաշէն ծրագրուած աշխատանք կատարել, աստ եւ անդ, իրագործելի ամէնուրեք, նպատակ ունենալով բարձրացնել ինքնութիւն կերտող ազգային-մշակութային որակը, որ դրամական-ցուցադրականէ աւելի կարեւոր է: Պիտի հասկնանք, որ մակերեսայինը եւ մասնակին կը տանին որակի պակասի: Ինքնարդարացման փորձը աղէտ է:

Մշակութային ռազմավարութեան առանցքին պէտք է որ գտնուի (գտնուէր) հայերէնի էականութեան ըմբռնումը: Մեր պատմահայրերը ամենայն իրաւութեամբ ըսած են, որ Հայաստանի սահմանները կը տարածուին մինչեւ հոն, ուր հայերէն կը խօսուի: Այսօր այս «սահմանում»-ին պէտք է ընկերացնել երկրորդը. «Ո՞ւր է հայութեան, հայ ըլլալու սահմանը (սահմանումը): Առանց ազգային լեզուի` ինչպէ՞ս կը սահմանուի հայութիւնը, կարելի՞ է նման սահմանում: Մի՞թէ յաճախ պէտք չէ կրկնել, Ռ. Իշխանեանի հետեւութեամբ, թէ «առանց լեզուի ի՞նչ ազգ»…

Ազգային լեզուէն տարբեր հասարակ յայտարար չունի ազգը:

Հայերէնով գրականութիւնը մշակութային ռազմավարութեան առանցքին է: Ցաւցնող է ըսել, որ հայածնունդի օտարալեզու գրականութիւնը հայ գրականութիւն չէ, նոյնիսկ եթէ տիպարները եւ աշխարհագրութիւնը «հայկական» են: Կրնայ ծառայել քարոզչութեան (ամբոխավարութեան):

Հայերէնի որակը դպրոցներու եւ գործունէութեան բոլոր մարզերուն մէջ, ռազմավարական նշանակութիւն ունի հայ մշակոյթին համար, հետեւաբար` ինքնութեան պահպանման համար:

Աւելի կարեւորութիւն կը տրուի հայածնունդի օտարալեզու խօսքին եւ գիրին, որ ժառանգութիւն պիտի չըլլայ: Հայատառ-հայալեզու գրականութեան պէտք է զարկ տալ, աջակցիլ, ծանօթացնել, հասցնել բոլորին:

Հայերէնը ուսման եւ հաղորդակցութեան բոլոր աստիճաններուն պէտք է ջամբել, դարձնել կենդանի միջոց, օրինակ, դասերէն անդին, խաղի, մարզանքի, զբօսանքի, ճաշի ընթացքին, երթալ դէպի զանգուածը, ծնողները, մամուլով եւ հանդիպումներով:

Ինչպէ՞ս, հայերէն գիրը, թերթը, գիրքը, ձայնը պիտի հասնի իւրաքանչիւրին, օգտագործելով արդի արհեստագիտութիւնը, այն խոր ըմբռնումով, որ մոլորակի հայութեան հասարակ յայտարարը հայերէնը եւ խորքային մշակոյթն են:

Տեղականի պատշաճեցումը ռազմավարական ուղի չէ, մասնակին ընդհանրական նպատակ չէ: Դեդեւումները ազգը յիշատակ կրկնող համայնք կը դարձնեն:

Ամպագորգոռ կարգախօսներէ անդին` վերհամայնքային, վերկուսակցական, վերյարանուանական խորհրդաժողով մը ինչպէ՞ս կարելի կ’ըլլայ:

9 ապրիլ 2014, Լոս Անճելըս   

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )