ԱՆՈՒՆԴ Ի՞ՆՉ Է

Դպրոցական տարեվերջի եղանակն է կրկին: Հանդէսներ, վկայականներու բաշխում, պետական քննութիւններու փայլուն արդիւնքներ… ծնողներ եւ ուսուցիչներ ուրախ կը թուին ըլլալ:

«Ազդակ»ի էջերուն մէջ յաջորդաբար լոյս կը տեսնեն հայկական վարժարաններու ամավերջի հանդէսները ամփոփող, ինչպէս նաեւ պրըվէի քննութեանց արդիւնքները յայտարարող հաղորդագրութիւններ:

Կրթական հաստատութիւններուն համար իրօք լաւագոյն պահն է մամուլի միջոցով հայ դպրոցին քարոզչութիւնը ընելու, յուսալով, որ վերամուտին մանկապարտէզի աշակերտութեան կը միանան մեծ թիւով հայ երեխաներ… ի հարկ է` գրաւականը դնելով հայ ծնողքին գիտակցութեան վրայ:

Դժբախտաբար եւ ցաւ ի սիրտ, ո՛չ միայն ծնողներուն, այլ մեր բոլորիս դատողութեան ոգիին մէջ ալ գիտակցութիւնը բացակայութիւններ կ՛արձանագրէ, եւ խորին համոզումով հոս կամ հոն կ՛արտայայտուինք, թէ զաւակը հայկական վարժարան ուղարկող ծնողքը անպայման գիտակից եւ օրինակելի հայ է: Արդեօ՞ք…

Եկէ՛ք` պահ մը այցելենք մեր հայկական վարժարանները… Տնօրէնը ուրախութեամբ կու գայ յայտարարելու, թէ մանկապարտէզի Ծաղիկ դասարանը յաջողութեամբ ամբողջացնելէ ետք Վիոլեթթան, Ճիովանին, Մելիսան, Անժելինան, Շանելը, Էնճըլոն եւ Թամին կը ստանան վկայականներ: Ժողովուրդը բուռն կը ծափահարէ… բարեբախտաբար Զուլալը, Ցոլակը, Նժդեհը, Վարանդը, Լոռին, Նարեկը եւ Սեւակն ալ բեմին վրայ կը գտնուին: Վերոյիշեալ անունները կեղծ չեն, այլ զանոնք կը կրեն մանկապարտէզի վկայական ստացող հայ աշակերտներ:

Յարգելի ծնողք,

Կասկած չունիմ որ ձեզմէ իւրաքանչիւրը ոչ մէկ ճիգ կը խնայէ, որպէսզի իր զաւակը ստանայ լաւագոյն կրթութիւն ու դաստիարակութիւն եւ հետագային դառնայ փայլուն ապագայի տէր յաջող անձ մը: Ձեզմէ իւրաքանչիւրը կ՛ուզէ, որ իր զաւակը ըլլայ տարբեր եւ իւրայատուկ: Բայց մեղք չէ՞ այդ հայ փոքրիկին, որ յաւիտեանս պիտի կրէ իր ծնողքին օտարամոլութեան ծարաւին պտուղը իր ինքնութեան վրայ: Հայազգի Վիոլեթթան, Ճիովանին, Մելիսան, Անժելինան, Շանելը, Էնճըլոն եւ Թամին հազար անգամ պիտի այպանեն իրենց ծնողները, երբ իբրեւ խելահաս եւ գիտակից հայ երիտասարդներ` պիտի աւարտեն այդ նոյն կրթօճախները:

Եթէ անպայման կ՛ուզէք, որ ձեր զաւակը ըլլայ «նորոյթէն», ապա կան շատ մը հայկական գեղեցիկ անուններ, որոնք «նորոյթէն» են, ինչպէս` Վարագ, Կալի, Բալենի, Սէրլի, Ալիք, Հրակ եւ այլն…

Եթէ անպայման կ՛ուզէք իւրայատուկ ըլլալ, ապա հայկակա՛ն անուններով ըրէք այդ մէկը… ընտրեցէ՛ք հայկական քաղաքներու անուններ, ըլլան անոնք պատմական կամ ներկայ Հայաստանի մէջ… թող երեխան իր ծնած օրէն գիտնայ, թէ ան զաւակն է ժողովուրդի մը, որ ունի դարերու պատմութիւն եւ եզակի մշակոյթ: Թող մեր դպրոցներուն մէջ հասակ առնեն Կարսը, Տարօնը, Դուինը, Վանը, Կարինը, Մուշը, Վարանդան եւ ուրիշներ, որպէսզի մեր ալ յիշողութեան մէջ վառ մնայ, թէ այդ հողերը հայկական են:

Եթէ վերոյիշեալ անունները ձեր ճաշակին չեն, ապա յիշեցէ՛ք, որ հայոց աշխարհը ջրաբաշխ է, եւ թէ որքա՛ն անուշ կը հնչեն Սեւան, Արփա, Վանայ, Հրազդան, Արազ եւ Բիւրակ անունները:

Աւելի՛ն. եթէ կ՛ուզէք, որ ձեր զաւակը ըլլայ երանելի անձ մը, ապա զայն կոչեցէք մեր քաջ հերոսներուն անուններով, ծնո՛ւնդ տուէք քսաներորդ դարու վիգէններու, մհերներու, կարօտներու, բեկորներու եւ շահէններու:

Արթնցէ՛ք ալ… եթէ օտարամոլութիւնը այսօր ձեր ազգային գիտակցութիւնը կը կուրցնէ, վա՜յ եկեր է ձեզի, եթէ գայ այն օրը, երբ այս ախտը դառնայ վարակիչ ու մահացու` ամբողջ ազգին համար:

Եւ տակաւին կը խօսինք այն ծնողներուն մասին, որոնք գիտակցութիւնը ունին իրենց զաւակները հայկական վարժարան ուղարկելու: Հապա՞ միւսները…

ՓԱԹԻԼ ԵՍԱՅԵԱՆ

 

ԱՆՀԱՅՐԵՆԻՔ

Շրջապատիս, օրերուս մէջ կը յայտնուին խօսքեր, դէպքեր, դէմքեր, որոնցմէ ոմանք կ՛անցնին միայն յայտնուելու սահմանէն անդին եւ տեղ կը գրաւեն մէջս, որոշ ժամանակի մը համար գոնէ, ու մտածել կու տան: Կան վայրկեաններ, որոնք նեղութիւն, նոյնիսկ ցաւ պատճառելով` կը փակչին ինծի: Զանոնք բաժնելը ուրիշներուն հետ, առաւել կամ նուազ չափով, փափաք ըլլալէ բացի, պարտականութիւն է նաեւ, որովհետեւ, ինչպէս կ՛ըսէ ընկերաբան Միլզը, անհատական եւ հաւաքական հարցերը ընկերութեան մէջ միշտ ալ ձեւով մը կ՛առնչուին իրարու, եւ մէկը կարելի է բացատրել միւսով:

Ահաւասիկ, ուրեմն, քանի մը հատը այն վայրկեաններէն, որոնք պատահեցան ինծի վերջերս, եւ որ կը փափաքիմ ու պարտք կը զգամ բաժնեկցելու: Այստեղ անհատը «հայ»ն է, աւելի ճշգրիտ` «սփիւռքահայ»ը: Հաւաքականութիւնը` «հայութիւն», «սփիւռքահայութիւն». մէկուն հարցը կամ ցաւը միւսինն է, ինչպէս ըսինք:

1.- Անհատը նստած` կը հետեւի ՀՄԸՄ-ի մէկ հանդէսին, որ պիտի փակուի հայ կամաւորական գունդերու քայլերգով: Ետեւի շարքերուն մէջ շուրջ 30 տարեկան մարդը, որ ըստ երեւոյթին, գայլիկի կամ մոկլիի մը հայրն է, կը դառնայ ու կնոջը բացատրութիւն կու տայ` «նաշի՛թ, նաշի՛թ» ըսելով:

2.- Անհատը Ֆէյսպուքի էջերուն վրայ կը կարդայ հետեւեալը` իր բարեկամներէն մէկուն կողմէ գրուած. կը մէջբերեմ. «Mer (lipananahayerous) yev lipanantsi deghatsineroun (arapnere) darperoutyoune ayn e, Hayasdani hayerou michev (ըսել կ՛ուզէ «բաղդատած»)… vor menk (lipananahayeres) hayeren ge hasgenank… te voch voch meg darperoutyoun (լիբանանցիին եւ լիբանանահայուն միջեւ)… VOCH meg panov nman enk irarou (սփիւռքահայեր եւ Հայաստանի քաղաքացիներ)… amen inchernis darper e… MADI YEDEV CHIBAMEDINK…»:

Երկու դէպքեր ներկայացնելէ ետք, այստեղ կանգ առնենք եւ հարցը քննարկենք անոնց լոյսին տակ` երրորդ դէպքի ներկայացումը յետաձգելով: Հարցը պարզ է եւ յայտնի` մարդ անհատին հայրենիքէ հեռու ըլլալը, մարդ անհատէ աւելի` հաւաքականութեան մը, քանի մը սերունդ ընդգրկող շղթայի մը հայրենիքէ հեռու մնալը, մնալը, մնալը…

Սփիւռքի մէջ ենք եւ կը կռուինք (եթէ կարելի է լաւատեսօրէն այդպէս ըսել) հայ մնալու համար: Հայ մնալ` պահպանել այն գեղեցիկ արժէքները, սովորութիւնները, մշակոյթը, կարճ` նկարագիրը, որ կու գայ հինէն` իբրեւ ժառանգ: (Այո՛, ոչ ոք կրնայ ստիպել, որ մշակութային ժառանգը պահենք անոր վրայ նորը կերտենք, բայց անոնք, որոնք վերջնականապէս չեն կտրուած հոգեւոր-զգացական աշխարհէն, կը սիրեն այդ ձեւի ժառանգը, կը գուրգուրան անոր վրայ եւ հաճոյք կ՛առնեն անկէ):

Այո՛, սփիւռքի մէջ ենք եւ կը կռուինք: Բայց արդեօք կը մոռնա՞նք, թէ ո՛րն է այս կռիւին ծագումը, պատճառը, ո՛րն է անոր գոյութեան նախապայմանը:

Հայրենիքէ դուրս ըլլալ:

Հայրենիքէ դուրս, այո՛, պէտք է հասկնալ եւ ընդունիլ, թէ ամէն ինչ մեր ձեռքը չէ:  Շրջապատի բնական պայմանները կու գան պարտադրաբար միջամտելու «մեր գործին»: «Յառաջ նահատակ»ը կնոջդ համար կը դառնայ «նաշիթ, նաշիթ», երբ ան արաբ է. զաւկիդ շրջապատին կէսը կ՛ըլլայ արաբ, ապագայ կինը` յիսուն առ հարիւր համեմատութեամբ արաբ: Եթէ կեանքի դիպաշարը այնպէս մը բերէ, որ «արաբ» յիսուն տոկոսը շահի… ուրեմն յաջորդ սերունդին քով «քայլերգ»ին «երգ»ն իսկ չի մնար:

Օտարութիւնը բառ չէ միայն: Օտարութիւնը շօշափելի իրականութիւն է…: Երբ քու շուրջդ է, չես կրնար իր օղակէն ներս չըլլալ: Խաբկանք է այդ մէկը:

Ներկայացուած երկրորդ դէպքը այլ մտահոգութիւն մը կը յառաջացնէ, այլ գրեթէ անդարմանելի հետեւանք մը` հեռատես քաղաքականութեան չգոյութեան:

Հարցը այդ տողերը գրող անհատին գաղափարը չէ: Հաւանաբար ինքն ալ չի հաւատար իր ըսածին, թէ լիբանանահայը միայն իր լեզուով տարբեր է լիբանանցիէն եւ միայն լեզուով նման` հայաստանաբնակ հայուն: Հարցը կը գտնենք, երբ ուսումնասիրենք խօսքին տակ պահուած հոգեբանութիւնը: Արդարեւ, այն իրականութիւնը, որ իր ըսածը տրամաբանութեան վրայ չէ հիմնուած, ենթադրել կու տայ, որ ուրեմն հիմնուած է զգացական պոռթկումի մը վրայ: Իսկ ի՞նչ կրնայ ըլլալ ատիկա, եթէ ոչ` «հայաստանցի»ին հանդէպ որոշ թշնամանքը, կամ մեղմացուած ըսելով` հակակրանքը:

Օրինակ մըն է այս մէկը: Անհատականը կարելի չէ բաժնել հաւաքականէն: Արդարեւ, ո՛չ ոք կրնայ ժխտել, թէ մեր գաղութի կամ ընդհանրապէս սփիւռքահայութեան մէջ հայաստանցին իբրեւ օտար դիտող եւ անոր հանդէպ որոշ լարուածութիւն ունեցող խաւ մը չկայ: Չեմ ուզեր յուշել մեր շուրջ գործածուող  «հայաստանցի»ներուն վերաբերեալ կարգ մը չափազանցուած, ընդհանրացուած եւ անիրաւ որակումները:

Այս մէկուն պատճառները քննելը չէ մեր նիւթը: Սակայն յստակ է, որ այս մէկը հայրենիքէն դուրս եւ հեռու ըլլալուն վրայ կ՛աւելցնէ հայրենիքէն հեռացումը, հեռացում` իբրեւ գործողութիւն նախ զգացական մակարդակի վրայ, անշուշտ, հետեւաբար, գործնականին վրայ:

Ահա երկու դէպքեր, որոնք անհատական հարց չեն միայն: Զայն կը նեղացնեն անձնապէս, բայց միեւնոյն ժամանակ կը պատկանին (պէտք է որ այդպէս ըլլայ) աւելի մեծ խումբի մը, հաւաքականութեան մը:

Առաջինը օրինակ մըն է ձուլման, երկրորդը` հեռացման: Երկուքին ալ պատճառը պարզ է, բայց դժբախտաբար անհասկնալի` հայրենադարձութեան գաղափարախօսութեան եւ գործադրման բացակայութիւն:

Հայրենադարձութիւնը, այո՛, մէկ-երկու օրուան մէջ կատարուելիք գործողութիւն չէ: Սակայն անոր ենթահող պատրաստելը մի՛շտ ալ կարելի է եւ պայմա՛ն: Առնուազն հոգիները պէտք է պատրաստել: Թերեւս այսօր Հայաստանը իր պայմաններով այնքան ալ գրաւիչ չէ, բայց ատիկա երբեք պատճառաբանութիւն չի կրնար ըլլալ հայրենադարձութեան սերմերը չցանելու.  ընդհակառակը, հոս այլ հարց կը դրուի` սփիւռքը փորձել մասնակի՛ց դարձնել Հայաստանի վիճակի բարելաւման գործընթացին` առնուազն, առնուա՛զն` զգացական իմաստով: Հայրենադարձութեան գաղափարը պէտք է սերմանել դպրոցներէն սկսեալ, նախ կանխելու համար հայրենիքէն աւելիով հեռացման ախտը, որուն անդրադարձանք, եւ ապա, նշեալ գաղափարին գործադրութեան պարագային, ազատելու համար ձուլման վտանգէն, որուն դէմ կը պայքարինք գրեթէ մոռցած անոր ծագումը` հայրենիքէն հեռու ըլլալը:

Այսպէս, երկու դէպքերուն ստեղծած մտահոգութիւնները իրենց բացատրութիւնը կը գտնեն տուեալ ռազմավարութեան բացակայութեան մէջ:

Անցնինք վերջապէս երրորդ դէպքին:

3.- Անհատը Ռ. Արամեանի էջերուն մէջ կը հանդիպի դրուագի մը, որուն մէջ նկարագրուած է հայ պանդուխտին հանդիպումը Կոմիտաս վարդապետի հետ: Պանդուխտը Կոմիտասին շրթներէն կը լսէ «Կռունկ»ը եւ կու լայ:

Տողեր, որոնք կ՛արթնցնեն մտածում մը, որ կ՛արժէ դարձեալ բաժնել:

Մի՛ զարմանաք հարցումէն. այսօր օտարութեան մէջ մեզմէ քանի՞ն կու լայ կամ կը յուզուի, երբ հայրենիքը յիշէ: Այսօր օտարութեան մէջ մենք պանդո՞ւխտ ենք: Վերջապէս, այսօր մեր «օտարութիւն» կոչածը որքանո՞վ իրապէս օտարութիւն է:

Այո՛, վախ կը յառաջացնէ մտածումը, թէ որքա՛ն օտար ենք սփիւռքի մէջ:

Մարդ արարածը կը վարժուի, կ՛ընտելանայ: Հայրենիքի հանդէպ սէրը ինքնին տարիներու վարժութեան, ընտելացման հետեւանք չէ՞ առաջին հերթին: Մեր մեծ հայրերուն համար սփիւռքի կեանքը անբնական էր, որովհետեւ զիրենք կը բաժնէր իրենց վարժութենէն, առօրեայէն եւ անոնցմէ ծնող զգացումներէն: Սակայն սերունդէ սերունդ, տարուէ տարի, օրէ օր սփիւռքահայ ժողովուրդին կացութիւնը կը դառնայ ԲՆԱԿԱՆ: Մենք` սփիւռքահայերս, սերունդէ սերունդ կ՛ընտելանանք մեր կեանքին, այն հողին, որուն վրայ կ՛ապրինք, այն սովորոյթներուն եւ այն լեզուին, որոնք մեր շուրջը կը վխտան: Սերունդէ սերունդ կը կտրուինք հինէն:

Հայրենիքէ հեռու ըլլալու հարցը աստիճանաբար կը վերածուի հայրենիքը հոգեպէս կորսնցնելու հարցին, ԱՆՀԱՅՐԵՆԻՔ ըլլալու հարցին:

Փակագիծ մը բանալով` նշեմ, թէ «հայրենիք» բառով հոս կը հասկնամ Հայաստան հայրենիք: Չեմ քններ նոր հայրենիքներ ունենալու հարցը, որ շատ աւելի բարդ է եւ աւելի մասնագիտական վերլուծութեան կը կարօտի…

Ուստի, երբ օրէ օր մեր հայրենիքէ դուրս գոյութիւնը կը դառնայ բնական, զուգահեռաբար օրէ օր հայրենիքի համար մեր պայքարը կը սկսի դառնալ անբնակա՛ն:

«Ո՛Չ, չի՛ կրնար ըլլալ», կ՛ըսէ ձայնը նաեւ իմ մէջս, ինչպէս` ձեր մէջ:

Սակայն պէտք է իրատես ըլլալ:

Պէտք է դուրս ելլել հեքիաթային վարդագոյն աշխարհէն: Պէտք է հարցին նայիլ գիտականօրէն եւ չմոռնալ բնական տուեալներն ու անոնց ազդեցութիւնը` որեւէ հաւաքականութեան վրայ, որեւէ ժամանակի մէջ, որեւէ տեղ: Յիշել, որ հայը մա՛րդ է նաեւ, ուստի ենթարկուած` բնութեան օրէնքներուն…

Վերջապէս, այս բոլորը պէտք չէ տանին յուսահատութեան, այլ` սթափումի: Երկու հիմք ունեցող իսկական հեռատես ռազմավարութիւն պէտք է մշակել:

Առաջին` լաւագոյնս փոխանցել ազգային պատմական եւ մշակութային արժէքները` փորձելով լաւագոյնս պահպանել ազգային նկարագիրը. բայց այս մէկը չի կրնար ըլլալ ինքնանպատակ, որովհետեւ վերջ չունի, ընդհակառակը, հետզհետէ աւելի դժուար է իրականութեան հասցուցած հարուածներուն տոկալ: Այս մէկը կապուած է երկրորդին, կը գործէ մինչեւ երկրորդին վերջնական իրագործումը:

Եւ երկրորդը` պատրաստել եւ պատրաստուիլ հայրենադարձութեան` սկսելով հոգիներէն, հոգեկան կապէն. դաստիարակչական հիմնարկներու հիմնական նպատակներէն պէտք է ըլլայ այս մէկը:

Ռազմավարութեան նպատակ. փրկել տակաւին մնացածը` անհայրենիք դառնալու վտանգէն: Մնացա՛ծը…

Ամէն օր, որ կ՛անցնի հայրենի հողէն դուրս, հարուած է ազգային ինքնութեան: Չընդունիլը դիւրին ելք է, բայց ոչ` լուծում:

Կ՛ընդունին եւ կը ցաւին որոշ մարդիկ, անհատներ, կարգ մը բարեկամներս… Կը զգան, որ առայժմ անհորիզոն անհեթեթութեան մէջ կը տապլտկինք բոլորս, կը ցաւիմ նաեւ ես…

Ո՞վ ղեկը ձեռք պիտի առնէ: Յոյսով կը սպասենք բոլորս:

ԶԱՒԱՐԵԱՆԱԿԱՆ

 

ԻՆՉՈ՞Ւ ՄԻԱՑԵԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ ՉԵՆ ԸՆԴՈՒՆԻՐ
ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ

Ամէն տարի ապրիլ ամսուն համայն հայութիւնը, բայց յատկապէս Ցեղասպանութենէն վերապրող սփիւռքահայութիւնը հին ու նոր յոյսեր կը փայփայէ` հաւատալով, թէ այս տարի աստուածային արդարութիւնը մուտք պիտի գործէ հայոց աշխարհ: Մոռնալով, թէ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Պարաք Օպամայի եւ անոր նախորդներուն տուած խոստումները միշտ ալ եղած են ապարդիւն, եւ թէ այդ խոստումները չյարգելով` անոնք շարունակած են բռնաբարել հայոց արդար իրաւունքները, սփիւռքահայութեան կեդրոնացումը դարձեալ կը կանգնի նախագահին յայտարարութեան վրայ:  Միացեալ Նահանգներու այս ժխտումը եւ լարախաղացութիւնը հիմնուած են քաղաքական եւ ռազմավարական շահերու վրայ:

Պատմական գետնի վրայ, ամէն ամերիկացի քաղաքագէտ կը գիտակցի, թէ Օսմանեան կայսրութեան արարքները հայերու հանդէպ ցեղասպանութիւն են եւ աւելի, սակայն ամերիկեան եւ յատկապէս հրէական շահերը կը պահանջեն ժխտել այդ իրականութիւնը:

Առաջին հերթին հարկ է ընդունիլ, թէ Միացեալ Նահանգներու Միջին Արեւելքի քաղաքականութիւնը հիմնուած է Իսրայէլի անվտանգութեան վրայ: Հրէական լոպին ըլլալով Միացեալ Նահանգներու մէջ հզօրագոյնը` անոր կը պարտադրէ ապահովել Իսրայէլի պետութեան անվտանգութիւնը եւ այդ հիման վրայ կերտել արտաքին քաղաքականութիւնը:

Քաղաքական գետնի վրայ, Թուրքիա բաւական կարեւոր եւ ճակատագրական դեր կը խաղայ Միջին Արեւելքի մէջ: Նեցուկ կանգնելով Իսրայէլին եւ Միացեալ Նահանգներուն` Թուրքիա յաջողած է ինքզինք իբրեւ կարեւոր դաշնակից պարտադրել այս երկուքին: Միացեալ Նահանգները շրջանին մէջ քաղաքական ուժերը կշռուած պահելու համար կը դիմեն Թուրքիոյ: Փաստօրէն, երբ Սատտամ Հիւսէյնի Իրաքը բաւական հզօր պետութիւն դարձած էր շրջանին մէջ եւ լուրջ վտանգ կը սպառնար Իսրայէլի, Միացեալ Նահանգներ եւ Իսրայէլ Թուրքիոյ աջակցութեամբ պատերազմ յայտարարած էին Իրաքի դէմ: Հետեւաբար Միացեալ Նահանգներուն հաշուոյն չի ծառայեր Իսրայէլէն զատ հզօր երկրի մը գոյութիւնը շրջանին մէջ, այդ պատճառով ալ ան պէտք ունի Թուրքիոյ նման դաշնակիցի մը` ապահովելու համար Իսրայէլի անվտանգութիւնն ու իր ռազմավարական, քաղաքական եւ տնտեսական շահերը…

Թուրքիա նոյնպէս ունի իր ազդեցութիւնը Եւրոպական Միութեան վրայ: Աւելի քան 70 միլիոն բնակչութիւն ունեցող Թուրքիան տարիներէ ի վեր կ՛աշխատի այս միութեան անդամ դառնալ, սակայն` ապարդիւն: Եւրոպական կարգ մը պետութիւններ կը գիտակցին, թէ Թուրքիա Եւրոպական Միութեան անդամ դառնալով` իրաւասութիւնը պիտի ունենայ այս միութեան որոշումներուն վրայ ազդելու, ինչ որ վտանգ կը սպառնայ միութեան եւ եւրոպական պետութիւններու համար: Այսուհանդերձ, Միացեալ Նահանգները կ՛աջակցին Թուրքիոյ անդամակցութեան. արդեօք ինչո՞ւ: Միացեալ Նահանգները չեն մարսեր միացեալ ու միաձայն Եւրոպական Միութիւնը, հետեւաբար կ՛աշխատին զայն անմիաբան պահել, եւ ինչո՞ւ չէ, այս միութեան մէջ ունենալ իրենց հաւատարիմ դաշնակիցը` Թուրքիան:

Միւս կողմէ, Կովկասի մէջ Միացեալ Նահանգներ Պաղ պատերազմի ժամանակ Թուրքիան օգտագործած էին հակազդելու Խորհրդային Միութեան թափանցումին: Նոյնպէս ալ այսօր Թուրքիան կը մնայ Միացեալ Նահանգներու լաւագոյն դաշնակիցը` Կովկասի մէջ ռուսական թափանցումը կասեցնելու:

Այս բոլորին կողքին կան հազար ու մէկ շարժառիթներ (Թուրքիա կարեւոր եւ ազդեցիկ անդամ է ՕԹԱՆ-ի, Թուրքիա կը գտնուի Միջերկրական եւ Սեւ ծովերու վրայ եւ այլն…), որոնց պատճառով Պարաք Օպամա, իր նախորդներուն եւ հաւանաբար յաջորդներուն նման, պիտի չընդունի Հայոց ցեղասպանութիւնը, ինչ որ շատ տրամաբանական կը թուի ըլլալ:

Միացեալ Նահանգները ընդունելով Հայոց ցեղասպանութիւնը` կրնան կորսնցնել տասնեակ տարիներու իրենց հաւատարիմ դաշնակիցը, ինչ որ բաւական բացասական հետեւանքներ կրնայ ունենալ ե՛ւ ամերիկեան, ե՛ւ հրէական շահերուն վրայ: Հարցը հետեւեալն է. արդեօք Միացեալ Նահանգները պատրա՞ստ են զիջելու իրենց կարեւոր դաշնակիցներէն մէկէն, որ մեծ դեր կը խաղայ ամերիկեան եւ հրէական քաղաքական եւ ռազմավարական շահերու պահպանման` երեք տարբեր շրջաններու մէջ: Արդեօք Միացեալ Նահանգները պատրա՞ստ են կորսնցնելու ՕԹԱՆ-ի մէջ իրենց լաւագոյն դաշնակիցներէն մէկը: Արդեօք Միացեալ Նահանգները կրնա՞ն 70-80 միլիոն իսլամ բնակչութիւն ունեցող Թուրքիա մը իբրեւ թշնամի ունենալ Միջին Արեւելքի մէջ… Եւ այս բոլորը` հայոց սեւ աչքերուն համար…

Պարզ է, թէ ինչո՛ւ նախագահ Օպամա եւ իր նախորդները չեն յարգեր իրենց խոստումները: Ամերիկեան եւ հրէական շահերը չեն ներեր կորսնցնել Թուրքիոյ նման դաշնակից մը: Որքան ալ որ ամերիկացիք համոզուած են, թէ Ցեղասպանութիւնը իրապէս տեղի ունեցած է, եւ թէ` արեւելեան Թուրքիան իրականութեան մէջ Արեւմտահայաստանն է, սակայն այդպիսի բան մը ընդունիլը կրնայ Միացեալ Նահանգներու շահերուն վնաս հասցնել, եւ ոչ մէկ ամերիկացի նախագահ կ՛ուզէ այդ իրաւաբանի եւ մարդկային իրաւանց պաշտպանի դերը խաղալ, երբ իր երկրին կամ իր ազգին (հրէական ծագում ունեցող ամերիկացի նախագահներու պարագային) շահերն ու ապահովութիւնը կրնան վտանգուիլ:

Ճիշդ է, թէ Միացեալ Նահանգները ունեցած են «հայասէր» եւ իրաւաբան նախագահ մը` Վուտրօ Ուիլսընը, որ իր Սեւրի դաշնագրով ընդունած է ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի 160 հազար քառակուսի քիլոմեթր տարածութեամբ ամբողջականութիւնը, սակայն այդ մէկը չէ իրագործուած եւ մինչեւ օրս կը մնայ տէ ժիւրէ:

Այս հարիւրաւոր պատճառներով է, որ սփիւռքահայութիւնը ամէն տարի յուսախաբ կ՛ըլլայ, երբ «մարդկային իրաւանց պաշտպան» նախագահը չի գործածեր «Ցեղասպանութիւն» բառը, որմէ ցարդ կախեալ կը մնան մէկուկէս միլիոն հայ անմեղ զոհերու արդար իրաւունքները…

Պահը շատոնց հասած է, որ հայը այլեւս չվստահի օտար նախագահներու եւ անոնց խոստումներուն, այլ աշխատի հզօրացնել իր իսկ բազուկները եւ այդ բազուկներով է միա՛յն, որ մեր նահատակներուն իրաւունքները կրնանք պաշտպանել:

Ժամը արդէն շատոնց հասած է, որ մեր բոլոր ուժերը ի գործ դնենք վերականգնելու սփիւռքը, ինչպէս նաեւ` վերակազմակերպելու Հայ դատի աշխատանքները, առանց մոռնալու մեզմէ սպասուած կարեւոր դերը Հայաստանի պետականութեան հզօրացման գործին:

ԱՐԻ

Share this Article
CATEGORIES