Ինչո՞ւ Է Նախիջեւանը Վերածւում Հակամարտութեան Նոր Օճախի

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ

Նախորդ օրուայ ընթացքում ազրպէյճանական լրատուամիջոցները չէին դադարում տեղեկատուութիւն հրապարակել այն մասին, որ Նախիջեւանի Ջուլֆայի շրջանի Լաքաթաղ գիւղին յարակից սահմանային շփման հատուածում տաք մարտեր են ընթանում հայկական եւ ազրպէյճանական զինուած ուժերի միջեւ, ինչի պատճառով գիւղի բնակիչները հարկադրուած են եղել լքել բնակավայրը: Ռուսական «Ռեկնում» գործակալութիւնը, յղում կատարելով ազրպէյճանական աղբիւրներին, նոյնիսկ գրեց, թէ մարտերն սկսուել են այն պատճառով, որ հայկական ուժերը յարձակուել են Լաքաթաղ գիւղի վրայ: Խօսւում էր նաեւ ազրպէյճանական կողմից մարդկային կորուստների մասին: Ըստ ազրպէյճանական «haqqin.az» լրատուամիջոցի, յարձակողական գործողութիւնների դիմած հայկական ուժերը, իբր, կրակը դադարեցրել են միայն այն ժամանակ, երբ ազրպէյճանական կողմը ռազմական ուղղաթիռներ է օդ բարձրացրել:

Թէեւ տարածուող լուրերը պաշտօնապէս հերքւում էին միաժամանակ թէ՛ Հայաստանի եւ թէ՛ Ազրպէյճանի պաշտպանութեան նախարարութիւնների կողմից, սակայն տեղեկատուութեան հոսքը չէր դադարում: Այն, որ, ի պատասխան յունիսի 5-ին Նախիջեւանի հետ շփման գծում դիպուկահարների կրակոցներից երկու հայ զինծառայողների սպանութեանը, հայկական կողմն անցնելու էր պատժիչ գործողութիւնների, որեւէ կասկած չէր յարուցում: Դա պաշտպանութեան այն նոր մարտավարութիւնն է, որ որդեգրել են Հայաստանի եւ ԼՂՀ-ի զինուած ուժերը: Դրա մասին բաց խօսքով նախազգուշացրել էր նաեւ ԼՂՀ պաշտպանութեան բանակի հրամանատար Մովսէս Յակոբեանը: Սակայն Ազրպէյճանը եւ Ռուսաստանը ոչ պաշտօնական մակարդակով ակնյայտօրէն իրողութիւնները ներկայացնում էին խտացուած գոյներով, ինչը պատահական լինել չէր կարող:

Նախիջեւանեան ուղղութիւնը նախայարձակ լինելու տեսանկիւնից հայկական կողմի համար ռազմավարականօրէն ամենաաննպատակայարմար ուղղութիւնն է` հաշուի առնելով, առաջին հերթին, այդ շրջանի առանձնայատուկ կարգավիճակը Թուրքիայի համար, ի դէմս Նախիջեւանի` երկրորդ ճակատը չստեղծելու անհրաժեշտութիւնը, ինչպէս նաեւ` գործողութիւնների մօտիկութիւնը քաղաքամայր Երեւանին եւ խիտ բնակեցուած Արարատեան դաշտին: Այնտեղ հայկական կողմը կարող էր միջոցներ ձեռք առնել` դիրքերն աւելի ամրապնդելու, դրանով ինչ-որ իմաստով նաեւ հակառակորդի վրայ հոգեբանական ճնշում գործադրելու եւ խուճապային տրամադրութիւններ հրահրելու նպատակով: Սակայն դժուար է հաւատալ, որ հայկական զինուած ուժերը կարող էին մարտական մեծածաւալ, ճակատային երկարատեւ գործողութիւններ սանձազերծել: Հետեւաբար նախիջեւանեան հատուածում իրավիճակը սրելուն միտուած տեղեկատուական ուղղորդուած հոսքերի ապահովումը արուել է միտումնաւոր, որը կարող էր հետապնդել մէկ հիմնական քաղաքական նպատակ` հակամարտութեան կամ առնուազն դրա կարգաւորման գործընթացի մէջ ներքաշել մի կողմից` Թուրքիային, միւս կողմից Ռուսաստանին, հաշուի առնելով, որ լարուածութեան աստիճանական սրումը տեղի է ունենում հէնց ռուսական ռազմական խարիսխի վերահսկողութեան գօտու անմիջական հարեւանութեամբ: Որ դա միանգամայն հնարաւոր է, վկայում է օրեր առաջ ՀՀ ՊՆ գլխաւոր սպայակոյտի պետ, զօրավար-գնդապետ Եուրի Խաչատուրովի այն յայտարարութիւնը, որ եթէ Նախիջեւանում ինչ-որ լուրջ բան լինի, Ռուսաստանն անպայման կ՛արձագանգի:

Ակնյայտ է, որ այն պահին, երբ Ռուսաստանը եւ Թուրքիան իրենց իրաւունք վերապահեն դիւանագիտական քայլերի դիմել, նախիջեւանեան ուղղութեամբ հետագայ սրացումները կանխելու նպատակն օգտագործելով, ղարաբաղեան հակամարտութիւնը դադարելու է տեղայնական բնոյթ ունենալուց եւ ձեռք է բերելու տարածաշրջանային ընդգրկում` դրանից բխող բոլոր հետեւանքներով: Իսկ առաջին լրջագոյն հետեւանքը, գոնէ քաղաքական եւ դիւանագիտական առումով, լինելու է ռուս-թուրքական աշխուժացման գործօնով թելադրուած` ԵԱՀԿ Մինսքի խմբի եռանախագահութեան ձեւաչափին հակամարտութեան կարգաւորման բանակցային գործընթացից դուրս մղելը:

Թերեւս հէնց այս վտանգն զգալով էր պայմանաւորուած Ֆրանսայի նախագահ Ֆրանսուա Հոլանտի եւ ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահ, Զուիցերիայի համադաշնութեան նախագահ, արտաքին գործերի դաշնային բաժանմունքի ղեկավար Տիտիէ Պուրքհալթերի կողմից Հարաւային Կովկաս կատարած այցի ընթացքում Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի նախագահներին բանակցելու համար կրկին հանդիպելու առաջարկների հնչեցումը, որոնք մերժւում են Պաքուի կողմից: Հետեւաբար հարց է առաջանում, թէ յատկապէս ո՞ւմ է ձեռնտու իրադարձութիւնների` հէնց այս բեմագրութեամբ զարգացումը:

Ազրպէյճանը չի թաքցնում Նախիջեւանը հակամարտութեան նոր, թէժ գօտու վերածելու հարցում իր շահագրգռութիւնը եւ այդ առումով շրջանին ռազմավարական նշանակութիւն է տալիս: Դրանով էր պայմանաւորուած Նախիջեւանում առանձին համազօրային բանակ ստեղծելու նախագահ Ալիեւի հրամանը, այդ բանակը ժամանակակից զինատեսակներով շարունակաբար համալրելը: Պաքւում եւ Անգարայում լաւ են հասկանում, որ եթէ նոր պատերազմի ուղղութիւնը տեղափոխուի Նախիջեւան, բնական է դիտարկուելու Թուրքիայի աշխուժացումը եւ միջնորդական դերակատարութեան ստանձնումը: Սա նաեւ հրաշալի հնարաւորութիւն է լինելու Ռուսաստանի համար` ցոյց տալու Հայաստանի նկատմամբ, անվտանգութեան երաշխաւորի իր պարտականութիւնները կատարելու «պատրաստակամութիւնը», որի հիմքը կազմելու է, սակայն, ոչ այնքան Հայաստանի, որքան ռուսական տարածաշրջանային եւ աշխարհաքաղաքական շահը: Իսկ այդ շահը ներկայումս թելադրում է, որպէսզի թէ՛ Հայաստանը եւ թէ՛ Ազրպէյճանը, ռուսական  համարկման նախագծերից բացի, ընտրութեան այլ հնարաւորութիւններ չդիտարկեն: Այս տեսանկիւնից լրիւ հասկանալի է դառնում նաեւ «Ռեկնում»-ի կողմից իրողութիւններն այլ լոյսի ներքոյ մատուցելու ընդգծուած մօտեցումը: Այս ամիս Ազրպէյճան, ապա նաեւ Հայաստան է այցելելու Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգէյ Լաւրովը: Այս այցի սեղմագրումից եւ ամփոփումից էլ պարզ կը դառնայ, թէ դեռ որքան ու ինչպիսի՛ ջուր է տանելու նախիջեւանեան այս խմորը:

«Երկիր»