Ո՞ւմ Ջրաղացին Է Ջուր Լցնում Գեղամեանը Պաքւում

Չորեքշաբթի, 2 յուլիսին, ԵԱՀԿ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի 23-րդ տարեկան նստաշրջանը փակուեցաւ: Ժողովը գումարուած էր Պաքուի մէջ:

Անոր մասին լուրերը «Ազդակ» իր ընթերցողներուն հաղորդեց հինգշաբթի, 3 յուլիսին:

Ստորեւ «Երկիր»-ի սիւնակագիր Գէորգ Դարբինեանի նկատողութիւնները` այդ նիստերուն հայկական պատուիրակութեան անդամներէն ոմանց գործունէութեան մասին:

Պաքւում ընթացող ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի անվտանգութեան եւ քաղաքական հարցերով յանձնաժողովի նիստին մասնակցող հայաստանեան պատուիրակութեան ղեկավար Արտաշէս Գեղամեանը նիստի շրջանակում եւ ազրպէյճանական լրատուամիջոցների հետ շփումներում հանդէս է եկել մի շարք, մեղմ ասած, ոչ ընդունուած, եթէ չասենք մոլորեցնող յայտարարութիւններով:

Նախ` միջամտելով նիստի ընթացքում ուքրանական ճգնաժամի շուրջ ռուս-ուքրանական պատուիրակութիւնների միջեւ ծաւալուած բանավէճին` Գեղամեանը յայտարարել է, թէ Խրիմի ժողովուրդն օգտուել է ինքնորոշման իր իրաւունքից եւ միացել իր պատմական հայրենիքին, ինչին Հայաստանն աջակցում է, քանի որ, Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման հետ կապուած, բախուել է նման իրավիճակի հետ:

Աւելի ուշ haqqin.az ելեկտրոնային լրատուամիջոցին տուած հարցազրոյցում Գեղամեանը նշել է, թէ Հայաստանը «շատ է ցանկանում», որպէսզի Ազրպէյճանը եւս միանայ Եւրասիական տնտեսական միութեանը, որը մեծապէս կ՛օգնի կարգաւորել երկու երկրների միջեւ առկայ խնդիրները: Եւ, որպէս դրա հիմնաւորում, պատուիրակութեան ղեկավարը վկայակոչել է Ալզաս մարզի շուրջ ֆրանս-գերմանական հակամարտութեան կարգաւորումը: «Ո՞վ է հիմա յիշում` ո՛ւմ է պատկանում Ալզասը: Արդէն ոչ մի նշանակութիւն չունի` այն ֆրանսակա՞ն, թէ՞ գերմանական տարածք է: Դա միաւորուած Եւրոպայի մայրաքաղաքն է, եւ ընդհանրապէս գոյութիւն չունի այնպիսի հասկացութիւն, ինչպիսին սահմանն է», ասել է Գեղամեանը:

Խրիմի հետ կապուած` նա, ի հարկէ, մեծ չափով որեւէ նորութիւն չի ասել, ըստ էութեան, կրկնել է այն հիմնաւորումը, որը պաշտօնական Երեւանը ներկայացրեց ՄԱԿ-ի Ընդհանուր ժողովում Խրիմի հետ կապուած ուքրանական բանաձեւին դէմ քուէարկելիս: Սակայն Գեղամեանը մոռացել, գուցէ միտումնաւոր անտեսել կամ էլ պարզապէս չի ըմբռնել այն իրողութիւնը, որ Հայաստանը ոչ թէ կողմ է արտայայտուել Խրիմի` Ռուսաստանին միացուելուն, այլ ընդամէնը հանրաքուէով ինքնորոշուելու` Խրիմի հանրութեան իրաւունքի իրացմանը: Այս իմաստով Գեղամեանն ակնյայտօրէն չափն անցել է` մոռանալով, որ ինքը ոչ թէ անկախ պատգամաւոր է, ով կարող է նման ձեւաչափի ժողովներում անձնական տեսակէտ արտայայտել, այլ` մի ողջ պատուիրակութեան ղեկավար, առաւել եւս` իշխող կուսակցութեան խմբակցութիւն, որը նման հարցերում սիրողական մօտեցում ցուցաբերելու իրաւունք պարզապէս չունի:

Գեղամեանը գուցէ իրեն հաշիւ չի տուել, թէ ինչպիսի՛ միջավայրում է գտնւում, եւ որ կառոյցի շրջանակներում անցկացուող միջոցառմանն է մասնակցում: ԵԱՀԿ-ն այն միակ միջազգային կազմակերպութիւնն է, որի կոմպետենցիայի շրջանակում է գտնւում ղարաբաղեան հիմնահարցի կարգաւորման գործընթացը: Ռուսաստանին Խրիմի կցումը Ղարաբաղեան հարցին զուգակցելը կամ դրանց միջեւ ցանկացած տիպի համեմատութիւն այդ կազմակերպութեան շրջանակում ոչ միայն անտեղի է, այլեւ` խիստ վտանգաւոր:

Այն պատուիրակները, որոնք մակերեսային պատկերացումներ ունեն հակամարտութեան էութեան եւ պատմութեան մասին, գեղամեանական մտքի գոհարների եւ Խրիմի հարցի նկատմամբ ունեցած խիստ վերապահ դիրքորոշման ազդեցութեամբ ԼՂ հիմնահարցը կարող են ընկալել որպէս հէնց Հայաստանի կողմից իրականացուած նախայարձակման եւ Ազրպէյճանից տարածքային պահանջների դրսեւորում: Եւ այս իմաստով Գեղամեանի արածն աւելին չէ, քան` ազրպէյճանական ջրաղացին ջուր լցնել:

Տարօրինակ է, որ, յիշելով Խրիմը, Գեղամեանը մտքի ծայրով անգամ չի անցկացրել գոնէ յղում կատարել նաեւ Քոսովոյի խնդրին, որն իր բնոյթով շատ աւելի ընդհանրութիւններ ունի ԼՂ հիմնահարցի հետ եւ շատ աւելի ընկալելի է Արեւմուտքի համար: Այսպիսի ընտրողականութիւնը ցոյց է տալիս, որ Գեղամեանն իրականում խօսել եւ ինքնաարտայայտուել է ոչ այնքան հայաստանեան, որքան ռուսական շահի տիրոյթում, քանի որ նման յղացքային մօտեցումը բխում է բացառապէս ռուսական տեսակէտներից: Այլ կերպ ուղղակի հնարաւոր չէ բացատրել ԼՂ հակամարտութիւնը Եւրասիական տնտեսական միութեան շրջանակներում կարգաւորելու նրա «գաղափարները» եւ հայկական ու ազրպէյճանական կողմերի միջեւ սահմաններից հրաժարուելու յղացքը:

Առաջին հայեացքից թւում է, թէ սա պարզապէս միամիտ համեմատութիւն է Եւամիութեան եւ Եւրասիական տնտեսական միութեան միջեւ` վերջինիս արժեւորելու եւ ռուսական կողմին դրանով հաճոյանալու ներքին մղումներից ելնելով: Իրականում, սակայն, սա չափազանց լուրջ հետեւանքներ ենթադրող անուղղակի առաջարկ է Պաքուին, որը դուրս է ոչ միայն ԼՂ կարգաւորման ներկայիս ձեւաչափի ու սկզբունքների շրջանակից, այլեւ, առհասարակ, որեւէ տրամաբանութիւնից: Նախ` ի տարբերութիւն ԵՄ-ի, որին անդամ երկրները կամովին են միացել, ԵՏՄ-ին թէ՛ Հայաստանի եւ թէ՛ Ազրպէյճանի հնարաւոր անդամակցումը տեղի է ունենալու փաստացի Ռուսաստանի միակողմանի ճնշումների ազդեցութեամբ, այսինքն` ուղեկցուելու է ինքնիշխանութեան մի մասի որոշակի եւ ակնյայտ կորուստով: Այդ պայմաններում ԼՂ հակամարտութեան «տնօրինողը» ոչ թէ ԼՂ-ն, Հայաստանը կամ Ազրպէյճանն են լինելու, այլ բացառապէս Ռուսաստանը: Իսկ թէ ի՞նչ հետեւանքներ է դա ունենում ընդհանրապէս Հայաստանի եւ Ղարաբաղի համար, արդէն տեսել ենք 20-րդ դարի սկզբին եւ ղարաբաղեան շարժման առաջին տարիներին:

Բայց սա հարցի միայն մի կողմն է: Իսկ միւս կողմն այն է, որ առհասարակ դժուար է ասել` ինչի՞ց է վերցրել հայկական պատուիրակութեան ղեկավարը, որ հայկական կողմը ողջունում է ԵՏՄ-ին Ազրպէյճանի անդամակցութիւնը: Սա այնքան պատասխանատու յայտարարութիւն է, որ առնուազն ենթադրում է պաշտօնական Երեւանի հետ համաձայնեցուածութեան առկայութիւնը: Հետեւաբար Գեղամեանի այս պնդումներից յետոյ Հայաստանի ԱԳՆ-ն ուղղակի պարտաւոր է յստակութիւն մտցնել` պաշտպանո՞ւմ է, արդեօք, այս տեսակէտը, թէ՞ ոչ, որքանո՞վ է այն համընկնում Հայաստանի պաշտօնական տեսակէտի եւ քաղաքական ուղեգծի հետ: Եւ եթէ պաշտպանում է, ապա որո՞նք են այն փաստարկները, որոնք խօսում են ԼՂ կարգաւորման վրայ այդ կառոյցին Ազրպէյճանի միանալու` մեզ համար միանշանակ դրական ազդեցութեան մասին:

Մօտ երկու շաբաթ առաջ Պաքւում Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգէյ Լաւրովը յայտարարեց, թէ ԼՂ հիմնահարցը որեւէ կապ չունի Եւրասիական տնտեսական միութեանը Հայաստանի անդամակցութեան հետ, քանի որ այն գտնւում է բացառապէս ԵԱՀԿ Մինսքի խմբի պատասխանատուութեան դաշտում: Անհասկանալի է, թէ ինչու է, չնայած դրան, Գեղամեանը յամառօրէն խնդիրը քարշ է տալիս դէպի մի կազմակերպութիւն, որտեղ նոյնիսկ Հայաստանը չկայ, եւ որտեղ շատ աւելի մեծ նշանակութիւն են տալիս Ալիեւի նամակին, քան` անդամակցութեան հարցում Հայաստանի ցուցաբերած յամառութեանն ու հետեւողականութեանը:

ԵՏՄ շրջանակում սահմանների վերացման միջոցով հարցի կարգաւորման մասին Գեղամեանի յայտարարութիւնից կարելի է երկու հնարաւոր եզրակացութիւն անել: Կա՛մ Լաւրովի յայտարարութիւնից յետոյ ինչ-որ բան է փոխուել Մոսկուայի եւ, դրա թելադրմամբ, Երեւանի մօտեցումներում, կա՛մ սա անձամբ Գեղամեանի եւ Հայաստանի իշխանութիւնների այլընտրանքային առաջարկն է Պաքուին, որը բխում է գուցէ իր թիկունքում ռուս-ազրպէյճանական դաւադրութիւնը կանխելու մտահոգութիւնից: Ցանկացած դէպքում` Գեղամեանի առաւել քան տարօրինակ յայտարարութիւնները պաշտօնապէս հերքման, հաստատման կամ բացատրութիւնների խնդիր են յարուցում, որից յետոյ հնարաւոր կը լինի ինչ-որ բան հասկանալ:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ