«Ազատ Օր»-ի Հարցազրոյցը Եւրոպայի Հայ Դատի Յանձնախումբի Նախագահ Գասպար Կարապետեանին Հետ

AZAD-OR_gasbar-karapetyan-1Ստորեւ կը ներկայացնենք Յունաստանի մեր պաշտօնակից «Ազատ օր» օրաթերթին հարցազրոյցը Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի նախագահ Գասպար Կարապետեանին հետ:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Կարճ ժամանակ առաջ Քալիֆորնիոյ խորհրդարանը ճանչցաւ Արցախի ժողովուրդին ինքնորոշման իրաւունքը եւ որոշեց բանաձեւ յղել Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսին ու նախագահին, որպէսզի ճանչնան ու նպաստեն Արցախի Հանրապետութեան: Առաջին անգամ ըլլալով խորհրդարանի ճանաչում ապահովուեցաւ:

Ինչպէ՞ս կարելի եղաւ յաջողցնել ասիկա, ի՞նչ նշանակութիւն ունի ասիկա եւ ապագայի համար ի՞նչ դռներ կը բանայ նման որոշում մը:

Գ. Կ.- Բացառիկ դէպք մըն է այս որոշումը, մանաւանդ` նկատի ունենալով այն, որ Քալիֆորնիան շատ մեծ նահանգ մըն է, համաշխարհային ճանաչումով եւ համաշխարհային տնտեսութեան առաջին տասնեակին մէջ կը գտնուի (պետութիւններու մակարդակով): Այս հանգամանքները կը նշանակեն, թէ ծանր կշիռ ունի Քալիֆորնիոյ խորհրդարանին որոշումը Արցախի ժողովուրդին կողքին կանգնելու, ինքնորոշման իրաւունքին տիրանալու եւ անկախ պետութեան հասկացողութեամբ հաստատուելու ճամբուն վրայ:

Անշուշտ ասիկա կարեւոր նախընթաց մըն է, որպէսզի այլ նահանգներու մէջ եւս նման բանաձեւերու որդեգրումը կարելի ըլլայ յաջողցնել: Վստահ եմ, որ մօտիկ ապագային կ՛ունենանք նման շատ լաւ լուրեր:

Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբը եւ իր շրջանային յանձնախումբերը շատ կարեւոր եւ ծրագրուած աշխատանքէ ետք յաջողած են ամբողջութեամբ տիրապետել Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցին, նահանգային իմաստով: Նոր խոչընդոտը, որ եկաւ աւելնալու վերջին շրջանին, ազերիներու ներկայութիւնն էր եւ Թուրքիոյ դեսպանութեան յաւելեալ աշխուժացումը, որ կ՛ընդարձակուէր նաեւ իրենց գաղութային գործօններու օգտագործմամբ: Սակայն հակառակ ճնշումներուն եւ իրենց ճիգին` մեր Հայ դատի յանձնախումբերը կրցան հակազդել: Փաստը ունեցանք, երբ Ազրպէյճանի դեսպանութիւնը փորձեց կարգ մը նահանգներու մէջ «Խոջալուի ցեղասպանութեան» մասին բանաձեւ անցընել` մեծ ճիգ ներդրելով եւ ամբաստանելով հայկական կողմը որպէս նախայարձակ կողմ, ուր սակայն Հայ դատի յանձնախումբերը կրցան այդ բոլորին մեծ մասը չէզոքացնել եւ նման նախաձեռնութիւններ չարտօնել:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Եւրոպայի համար ի՞նչ կը նշանակեն Միացեալ Նահանգներու մէջ արձանագրուած յաջողութիւնները:

Գ. Կ.- Կարեւոր է Եւրոպայի մէջ օգտագործել Միացեալ Նահանգներու մէջ տրուած որոշումները, ցոյց տալով, որ երբ Քալիֆորնիոյ նման մեծ եւ ծանրակշիռ նահանգ մը, որ ի վերջոյ եւրոպական շատ մը երկիրներէ աւելի մեծ է թէ՛ իր տարածքով, թէ՛ բնակչութեամբ եւ թէ՛ տնտեսական իր կարողութիւններով, օրինակելի եւ յառաջդիմական որոշումով մը կը զօրակցի Արցախի ժողովուրդի իրաւունքներուն, աւելի շեշտակի կը դառնայ եւրոպական տարածաշրջանին մէջ եւս քաղաքային կամ նահանգային խորհուրդներու նման բանաձեւերու ապահովումը: Անշուշտ Եւրոպայի մէջ տարբեր է տուեալ դաշտը, քանի որ Միացեալ Նահանգներու մէջ նահանգները շատ աւելի ազատութիւն ունին եւ անկախ ձեւով կը գործեն, երկրի կառավարութենէն անդին:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Նոր կայացած եւրոպական ընտրութիւններու արդիւնքներու լոյսին տակ ինչպիսի՞ կարելիութիւններ կը տրուին մեզի` յառաջ տանելու համար մեր հարցերը: Կա՞ն երկիրներ, ուր աւելի դիւրին կարելի է այդ մէկը ընել:

Գ. Կ.- Չկան դիւրին կամ դժուար երկիրներ: Ամէն երկիր իր շահերը ունի եւ այդ ուղղութեամբ կը վարէ իր քաղաքականութիւնը: Օրինակը Յունաստանն է: Յոյն ժողովուրդը կը նկատուէր եւ կը շարունակէ նկատուիլ դարերէ ի վեր մեր կողքին կանգնած ժողովուրդներէն մէկը, որ միշտ բարեկամական կապեր ունեցած է, անցեալէն մինչեւ Հայաստանի դժուար օրերը, 90-ական թուականները, երբ օգնութեան ձեռք մեկնեց Հայաստանին:

Բայց քաղաքական կեանքին մէջ այսօր կը տեսնենք Ազրպէյճանի կողմէ ներթափանցման ջանքեր: Յունաստանի տնտեսական ծանր վիճակը օգտագործելով, բնական կազի տարածման պատասխանատու ընկերութիւնը գնելով, TAP խողովակաշարի Յունաստանէն անցընելու ծրագիրը օգտագործելով ու մեծագումար ներդրումներով Ազրպէյճան յաջողած է մտնել Յունաստանի շուկան: Յունաստան կարճ ժամանակի համար որոշ առաւելութիւններ կրնայ քաղել այս համագործակցութենէն, ներդրումներու եւ աշխատատեղերու առումով, այսուհանդերձ, երկար ժամանակի վրայ, խորապէս քննելի են «առաւելութիւնները», որոնք կ՛ակնկալուին այս գործընթացներէն:

Եւ այսօր այդ ներթափանցումը արդէն սկսած է:

Պրիւքսելի մէջ մենք կը հետեւինք հարցերուն` գործակցելով Յունաստանի ՀՅԴ Հայ դատի յանձնախումբին հետ: Կը տեսնենք, թէ Յունաստանի մէջ Ազրպէյճանի դեսպանը կը փորձէ քաղաքներ այցելել եւ Հայաստանի ու Արցախի դէմ բանաձեւեր ապահովել: Անշուշտ չէ յաջողած, որովհետեւ միշտ հանդիպած է  ՀՅԴ Յունաստանի Հայ դատի յանձնախումբին հակազդեցութեան, բայց չի դադրիր մտահոգիչ պարագայ մը ըլլալէ, մանաւանդ որ քանի մը տարի առաջ ոեւէ ազրպէյճանցի դեսպան չէր համարձակեր Յունաստանի մէջ նման բան ընել:

Եւրոպայի բոլոր երկիրներուն մէջ մենք նոյնանման աշխատանք տանելու պարտականութիւնը ունինք` փորձելով ապահովել բոլորին բնականոն եւ լաւ յարաբերութիւնները Հայաստանի հետ, ապահովել ներդրումներ` իրենց երկիրներուն կողմէ Հայաստանի մէջ, ապահովել Ցեղասպանութեան ճանաչումը այն երկիրներէն, որոնք պաշտօնական յայտարարութիւն չեն հրապարակած, կամ վերահաստատումներ` արդէն ընդունուած բանաձեւումներու: Այս իմաստով մենք մնայուն գործակցութեան մէջ ենք Եւրոպայի մէջ գործող Հայ դատի բոլոր տեղական յանձնախումբերուն հետ:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Արցախի անկախ պետութեան հաստատման հանգամանքին մէջ իւրայատուկ էր անցեալ տարուան հոկտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղի նախագահին եւ իր պաշտօնական պատուիրակութեան այցելութիւնը Պրիւքսել եւ Եւրոխորհրդարան. ի՞նչ ազդեցութիւններ ունեցաւ այդ մէկը:

Գ. Կ.- Մենք յաջողեցանք Եւրոպայի մէջ Արցախի գծով պատմական իրագործում մը կատարել: Այդ ծիրին մէջ է, որ կը կայանան այցելութիւնները Եւրոխորհրդարանի բարեկամութեան խումբին կողմէ. անցեալ տարի, ապրիլ 24-ին, եւրոերեսփոխաններու պաշտօնական այցելութիւն կրցանք յաջողցնել Երեւան, ապա նաեւ Արցախ` լուրջ գլխացաւ պատճառելով Ազրպէյճանին:

Արցախի պետութեան հետ գործակցաբար, ազատագրութեան շարժումի 25-ամեակին առիթով, յաջողեցանք միջազգային գիտաժողով մը կազմակերպել «Արցախահայութեան ազգային-ազատագրական պայքարը. Գիւլիստանէն մինչեւ մեր օրերը» նիւթով`  անուանի ու հեղինակաւոր գիտնականներու, իրաւագէտներու, պատմաբաններու, քաղաքագէտներու եւ լրագրողներու մասնակցութեամբ: Նման անձնաւորութիւններու ներկայութիւնն ու անոնց կողմէ Արցախի մէջ արտասանուած խօսքերը ամրապնդեցին Արցախի անկախութիւնը: Անոնք տեսան, թէ ժողովրդավարօրէն կազմակերպուած եւ այսօր արագ զարգացող երկիր մըն է Արցախը, որ ոչինչ կը զիջի շատ մը եւրոպական երկիրներու:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Անկէ զատ, անցեալ տարի հոկտեմբերին կազմակերպեցինք Եւրոպահայութեան Գ. համագումարը Պրիւքսելի մէջ:

Գ. Կ.- Կարեւոր ու նշանակալի էր Արցախի նախագահին ներկայութիւնը Եւրոխորհրդարան, ուր առաջին անգամն էր, որ մուտք կը գործէր չճանչցուած երկրի մը նախագահը: Շարք մը հանդիպումներ կարելի եղաւ կայացնել եւրոերեսփոխաններու եւ Պելճիքայի ծերակուտականներու հետ, բոլորը` բացայայտուած եւ ծանրակշիռ ձեւով: Նոյն օրերուն Ազրպէյճանի դեսպանը անձնապէս հեռաձայնեց բոլոր երեսփոխաններուն` խնդրելով, որ հանդիպումները չկայանան, սակայն արդիւնքի չհասաւ: Կարեւորը այն է, որ Եւրոպան այլեւս կը խօսի տէ ֆաքթօ գոյութիւն ունեցող պետութեան մը մասին, որ կայ, կը զարգանայ, կը ստեղծագործէ, ժողովրդավար կարգերով պետականութիւնը օրէ օր աւելի կ՛ամրապնդէ, եւ ի պահանջեալ հարկին ունի նաեւ կարելիութիւնը պահպանելու իր անկախութիւնը` դիմագրաւելով ամէն տեսակի սպառնալիք:

Դրական այս քայլերն ու մթնոլորտը իւրովի կը նշանաւորեն Արցախի ճանաչման գործընթացի աշխատանքները, որոնք արդէն ընթացքի մէջ են եւ պէտք է շարունակուին համբերութեամբ, պաղարիւնութեամբ եւ ծրագրուած քայլերով, հասնելու համար ցանկալի արդիւնքին:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Եւրոպայի մէջ ՀՅԴ Հայ դատի յանձնախումբերու նոր մարմիններու կազմութիւն կատարուեցա՞ւ:

Գ. Կ.- Ծրագիր մը ունէինք, թէ ինչպէ՛ս պիտի ընդլայնենք մեր ցանցը: Կային գաղութներ, ուր կազմաւորուած յանձնախումբեր կը գործէին արդէն երկար ատենէ ի վեր: Բայց Եւրոպան այլեւս տարբեր է, կան գաղութներ, ուր գործելու մեծ դաշտ կայ: Այսպէս, մեր առաջին յանձնախումբը հիմնուեցաւ Ռումանիոյ մէջ, որ մեր ամէնէն հին գաղութներէն մէկն է, որ պահած է իր հարստութիւններն ու սկզբունքները, բայց ընդհանրապէս չէ կատարած քաղաքական աշխատանք: Չմոռնանք նաեւ, որ Եւրոպական խորհրդարանէն եւ այլ համաեւրոպական կազմակերպութիւններու մէջ Ռումանիա ներկայութիւն ունի, բայց նաեւ` մեզի հանդէպ ընդհանրապէս բացասական կեցուածքով: Նշելի է նաեւ, թէ Պուքրէշի մէջ տեղադրուած են Հայտար Ալիեւի եւ Մուսթաֆա Քեմալի արձանները: Այս իմաստով քաղաքական աշխատանքի կարիքը կար: Անդրադառնամ նաեւ, որ ունեցանք եւ ունինք թեմի առաջնորդ Տաթեւ եպս. Յակոբեան-Մուրատեանի անսակարկ զօրակցութիւնը:

Երկրորդը Լեհաստանն էր, ուր նոյնպէս պատմական գաղութ կայ. նախկին արեւելեան պլոքի մեծագոյն եւ ամենազդեցիկ երկիրն է, որ հետաքրքրուած է մեր տարածաշրջանով: Հին գաղութը ձուլուած էր, սակայն ներկայ պայմաններու մէջ կան 5-6000 տեղացի հայեր, որոնց մականունները կրնան հայկական չըլլալ, բայց ամբողջ հոգիով կը յայտարարեն, որ հայ են: Անոնք մեծ ուժ ունին եւ կրցած են տիրանալ 1000-1500 տարիներ առաջ ունեցած հարստութիւն-կալուածներուն: Կայ նաեւ Հայաստանէն գաղթած հայրենակիցներու թիւ մը:

Երրորդ յանձնախումբը Աւստրիոյ մէջ հաստատեցինք,  ուրիշ մըն ալ` Շուէտի մէջ: Երիտասարդ տարրերէ կազմուած մարմիններ են, իսկ Աւստրիոյ պարագային արդէն իսկ աշխատանքին արդիւնքները երեւելի են:

Մեր տնտեսական կարողութիւնները շատ սահմանափակ են, մեր դէմ են թուրքերը եւ ազերիները, որոնք առանց հաշիւ ընելու միլիոններ կը ծախսեն, բայց մենք ալ ունինք նուիրեալ հայրենակիցներու եւ անշուշտ ՀՅԴ Բիւրոյի զօրակցութիւնը, որոնց ներդրումներով կարելի է աշխատանք ծաւալել:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Նախորդ երկու տարուան ընթացքին ականատես եղանք քրտական միութիւններու հետ ձեր ունեցած շփումներուն: Ճիշդ ի՞նչ կը նպատակադրեն նման շփումները:

Գ. Կ.- Մենք հանդիպումներ ունեցանք Թուրքիոյ քրտամէտ Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութեան (ԽԺԿ) ներկայացուցիչներուն հետ:

Պրիւքսելի մէջ 10 տարիէ ի վեր իրենք կ՛ունենան իրենց տարեկան խորհրդաժողովը Եւրոխորհրդարանին մէջ: Վերջին տարիներուն աշխուժօրէն ներկայ եղած ենք իրենց կազմակերպած ձեռնարկներուն` հայերու եւ քիւրտերու ազգային եւ ժողովրդավարական հասարակաց ձգտումները եւ համագործակցութեան հնարաւորութիւնները քննելու նպատակով:

Այս բոլոր նախնական աշխատանքները կատարուած էին, եւ ժամանակը հասունցած էր, որպէսզի աւելի լաւ սկսինք ճանչնալ քիւրտերը, այս իմաստով ալ ընդառաջեցինք իրենց կողմէ յղուած հրաւէրին` ներկայ ըլլալու Թուրքիոյ քաղաքապետական ընտրութիւններուն որպէս դիտորդ:

Եռանդամ պատուիրակութեամբ մը` բաղկացած Միջին Արեւելքի Հայ դատի գրասենեակի պատասխանատու Վերա Եագուպեանէ, Պելճիքայի Հայ դատի յանձնախումբի նախագահ Պետրոս Պետրոսեանէ եւ ինձմէ` այցելեցինք Վան, մեզի վստահուած պարտականութիւնը կատարելու համար:

Ըսեմ, որ Վան քաղաքը եւ նահանգը շատ մեծ նշանակութիւն ունին Թուրքիոյ համար, այդպէս ալ Էրտողան իր վերջին նախընտրական ելոյթը ծրագրած էր Վանի մէջ, ուր սակայն թէժ մթնոլորտ կը տիրէր, որովհետեւ ոստիկանութիւնը կրակած եւ ծանրօրէն վիրաւոր էր Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութեան երիտասարդներէն մէկը: Երբ հասանք օդակայան, այս մթնոլորտին մէջ գտնուեցանք:

Յաջորդ առաւօտ սկսաւ մեր ծրագիրը: Մեզ առաջնորդեցին Վանի մէջ Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութեան շէնքը, ուր հանդիպեցանք նոյն առաքելութեամբ Ֆրանսայէն, Գերմանիայէն ու Իտալիայէն ժամանած պատուիրակութեանց անդամներուն:

Կը կրկնեմ, թէ կուսակցութեան կողմէ հրաւիրուած էինք` եւ պաշտօնական դէտի լրիւ իրաւասութիւնները չունէինք: Բայց եւ այնպէս մեզմէ կ՛ակնկալուէր լուրջ քննարկում եւ աչալուրջ հսկողութիւն` ընտրական համակարգին վրայ: Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութեան արտաքին յարաբերութիւններու յանձնախումբի նախագահ Նազմի Կիւլ մեզի բացատրեց մեր պարտաւորութիւնները: Որպէսզի հասկնալի ըլլան ընտրական օրէնքի նրբութիւնները, հանդիպեցանք փաստաբաններու միութեան նախագահին հետ, որ յօդուած առ յօդուած մեզի պարզեց օրէնքին մանրամասնութիւնները, որպէսզի կարենանք լրիւ օգտագործել մեր իրաւունքները եւ հսկել ընտրութիւններու կազմակերպման:

Մեր հասարակական-քաղաքական հանդիպումներուն ընդմէջէն բաւական հետաքրքրական փորձառութիւն ձեռք ձգեցինք տիրող ընկերային պայմաններուն վերաբերեալ: Հանդիպում մը ունեցանք հասարակական կազմակերպութեան մը հետ, որ կը զբաղի ներքին գաղթականներու հարցով: Ներքին գաղթականները յառաջ կու գան այդ գիւղերէն, կամ թրքական բանակին կողմէ բնաջնջուող քաղաքներէն, որոնց համար այս մարմինը տուն, ապրուստ կ՛ապահովէ:

Մէկ այլ մարմինի ալ գործունէութեան հաղորդակից դարձանք, որ կնոջական միութիւն մըն էր, բայց բնաւ պէտք չէ շփոթել մեր հասկցած միութիւններուն հետ: Երկու սեռերու հաւասարութիւնը պարտաւորիչ հանգամանք ըլլալով` կուսակցութեան բոլոր մարմիններուն մէջ համանախագահութիւն կը կիրարկուի` մէկ այր եւ մէկ կին, հաւասար իրաւունքներով եւ պարտաւորութիւններով կը վարեն նախագահի պաշտօնը: Առաջին անգամ ըլլալով այս քաղաքապետական ընտրութիւններուն ալ կիրարկուեցաւ համանախագահութեան դրութիւնը:

Կիներու իրաւունքի անարգումը շատ մեծ յանցանք է եւ շատ խիստ էին այդ ուղղութեամբ: Կիները, իսլամ երկիրներու մէջ ապրող մնացեալ կիներուն բաղդատմամբ, մեծ տարբերութիւն ունին:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Ինչպէ՞ս ընթացան ընտրութիւնները:

Գ. Կ.- Մեզի վստահուած էր Իփեքիօղլուի շրջանը: Հոն պատիւի հարց էր ԱՔՓ (Ատալեթ վա քալքընմա փարթիսի) եւ Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութեան համար, թէ ո՛վ պիտի շահի: Շրջանին մէջ կը բնակին սպաննուած քիւրտ զինեալներու ընտանիքներ կամ անոնց գերդաստանները, այսպէս յայտնի էր, թէ երկուքն ալ վճռած էին շահելու այդ շրջանը: Հիմնական պայքարը ուրեմն Իփեքիօղլուի մէջ էր: Վանի նահանգին մէջ 14 քաղաքապետ պիտի ընտրուէր: Նախապէս ԱՔՓ 11 քաղաքապետներու պաշտօն շահած էր շրջանին մէջ:

Առաջին մեր հանդիպումը Իփեքիօղլուի թեկնածու Այկիւլ Պիտաւի հետ եւ Վէյսել Քեսերի հետ էր: Իրենց ընտրական կեդրոնական գրասենեակին մէջ հանդիպեցանք: Այկիւլ Պիտաւ մեզի յայտնեց, թէ ինք ծագումով հայ է` հօրը եւ մօրը կողմէ, եւ նաեւ երեք բառ կը յիշէր «Յանուն Հօր եւ Որդւոյ»: Շատ յուզական մթնոլորտ ստեղծեց իր այս բացայայտումը: Մեզի համար անակնկալ չէր տեսնել այսքան շատ մարդ, որ կու գար եւ կ՛ըսէր, թէ հայկական ծագում ունի: Նոյնը մեզի պատահած էր Եւրոպայի տարածքին, քիւրտերու հետ մեր հանդիպումներուն ժամանակ, երբ շատեր կը մօտենան ու կը խոստովանին, թէ հօր կամ մօր կողմէ հայկական ծագում ունին:

Շատ հիմնական է իրենց համար այս բացայայտումը: Իսկ իրենց ղեկավարութիւնը միշտ կը շեշտէ, որ յանցաւոր կը զգան իրենց անցեալին համար: Բայց կու տան հետեւեալ բացատրութիւնը, թէ անոնք, որոնք գործիք դարձան թուրքերուն ձեռքը, նոյնը կը շարունակեն ընել այսօր ալ: Կրօնի եւ աւազակութեան պատճառներով է, որ քիւրտ զանգուած մը գործիք դարձաւ սուլթաններուն ձեռքը: Հաստատելի է, որ բազմիցս ներողութիւն խնդրած են, եւ յիշեցնեմ, որ Հոլանտայի մէջ իրենց աքսորեալ խորհրդարանը, ասկէ մօտաւորապէս 15 տարի առաջ, առաջին խորհրդարաններէն եղաւ, որ ճանչցաւ Հայոց ցեղասպանութիւնը:

Երկու քաղաքապետական թեկնածուները ընկերացան մեզի եւ սկսանք այցելել Իփեքիօղլուի շրջանները: Մեզի հետ էր նաեւ Վանի քաղաքապետ Պեքիր Քայա: Մինչեւ ուշ գիշեր շրջեցանք կեդրոնները, ուր բոլոր խօսողներուն կողմէ կը նշուէր մեր ներկայութիւնը` ըսելով, թէ եղբայրաբար կ՛ընդունին մեզ, խոր գիտակցումով, թէ մենք հոս ապրած ժողովուրդ ենք եւ իրաւունք ունինք այս հողերուն վրայ: Ժողովուրդը մեծ խանդավառութեամբ եւ ծափահարութիւններով, յուզումի մթնոլորտի մէջ կ՛ընդունէր այս յայտարարութիւնները:

Վերջին հաւաքին եկաւ Էօզտալ Իւչեքը, որ Վանի երեսփոխան է եւ Վանի նահանգի կուսակցութեան պատասխանատուն: Իրմէ խնդրեցինք Աղթամար եւ Վարագայ վանքը այցելել: Ես անձնապէս խնդրեցի Այգեստանն ալ տեսնել: Շատ մը տեղերու մէջ, հակառակ որ անունները փոխուած են թուրքերուն կողմէ, իրենք կը շարունակեն գործածել հայկական պատմական անունները:

Հիւրասիրութիւնը այնքան ջերմ էր, կարծես մենք տարիներով ապրած ըլլայինք իրենց հետ:

Գացինք շատ տեղեր: Հասանք նաեւ Կեւաշ ըսուած գիւղը, ուր ԱՔՓ մեծ տարբերութեամբ առաջնակարգ դիրքերու վրայ կը գտնուէր նախապէս: Շատ մեծ թիւով մարդ ընդունեց մեզ իրենց ակումբին մէջ: Հոն բացայայտուեցաւ, որ Այգեստան կը գտնուէինք արդէն եւ օրուան բանախօսը բոլորին սկսաւ բացատրել, թէ հոս պատմական Այգեստանն է: Տարիքոտ անձ մը 30-40 հայկական տեղանուններ սկսաւ շարել` ըսելով թէ ասոնք հայերուն հողերն են, օրին մէկը պիտի վերադառնան հոս եւ մեզի հետ պիտի ապրին: Յուզումի այս մթնոլորտին մէջ հրաւիրուեցանք խօսք ուղղելու` հայերէնով (միաժամանակ քրտերէնի թարգմանութեամբ) իրենց կողմէ շատ մեծ խանդավառութեամբ ընկալուելով:

Յաջորդ օրը ընտրութիւններու օրն էր: Այցելեցինք ընտրական կեդրոնները: Յստակ էր, որ ԱՔՓ անգրագէտ տարիքոտներուն հետ կեղծիքներ ըրաւ: Նման դէպքեր եղան, քուէատուփեր բաց գտնուեցան եւ այլն: Մենք արձանագրեցինք եւ բոլոր պատկան սպասարկութիւններուն ղրկեցինք մեր զեկոյցները:

Արդիւնքը ի վերջոյ չէր այն, ինչ որ ԱՔՓ-ն ուզեց: ԽԺԿ շահեցաւ 12 շրջան: Կորսնցուցին Տուշփա քաղաքը: Այգեստանի մէջ ԱՔՓ շահեցաւ …7 քուէի տարբերութեամբ` շատ յստակ դարձնելով, թէ լայն կեղծիքներ իրագործուած էին այդ վայրին մէջ:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Որքան զարգացած են այս նահանգները:

Գ. Կ.- Վանը այսօր այն չէ, ինչ որ մէկը հաւանաբար կ’երեւակայէ` լսելով Թուրքիոյ տնտեսական հզօրութեան կամ Արեւմուտքի կողմէ ներկայացուած պատկերին հիմամբ: Թուրքիոյ տնտեսութիւնը հիմնուած է թիւերու վրայ: Բարգաւաճ քաղաքներն են` Պոլիսը, որոշ չափով Անգարան եւ Միջերկրականի ափերը, մինչեւ Տրապիզոն: Մնացեալ երկիրը, մանաւանդ քրտական արեւելեան շրջաններուն մէջ պատկերը բոլորովին տարբեր է: Վան նահանգին մէջ միայն մէկ գործարան կայ, ան ալ մարմարի գործարան մըն է, որ փակուեցաւ: Ուրիշ չկայ, 1 միլիոն 300 բնակիչ հաշուող նահանգին մէջ…

Ժողովուրդը գիւղատնտեսութեամբ եւ վաճառականութեամբ կը զբաղի: Աղքատութիւն կայ:

Մենք այս երեւոյթները շատ անգամ մատնանշած ենք եւրոպացի քաղաքագէտներուն` իրենց յորդորելով երթալ ու տեսնել Թուրքիոյ մնացեալ շրջանները, ուր բնակչութիւնը բոլորովին տարբեր պայմաններու մէջ կ՛ապրի:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Կառուցողական պիտի նկատէի՞ք ձեր այցելութիւնը եւ հանդիպումները Վան:

Գ. Կ.- Այո՛, անկասկած: Մեր առջեւ պարզուեցաւ իւրայատուկ պատկեր մը, մանաւանդ` տեսնելով իսլամացած հայերու մեծ թիւ մը, որոնց ջախջախիչ մեծամասնութիւնը չի բացայայտեր իր ինքնութիւնը: Շատ կարեւոր է ճանչնալ եւ մօտենալ հայութեան այս հատուածին:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Հայութիւնը վերապահութեա՞մբ կը մօտենայ քրտական իրականութեան:

Գ. Կ.- Ընդհանուրին մէջ պիտի ըսէի, որ ո՛չ բացասական, ո՛չ ալ խանդավառ պէտք է ըլլանք քիւրտերուն հանդէպ: Քլիշէ կեցուածքները օգտակար չեն: Իրենց վերաբերմունքը ցոյց կու տայ, թէ լրջօրէն մտահոգուած են ապագայով: Հայաստանը ռազմավարական իմաստ ունի քիւրտերուն համար` գտնուելով Թուրքիոյ հետ սահմանին վրայ: Վստահաբար հետաքրքրուած են Հայաստանի եւ հայութեան հետ լաւ յարաբերութիւններ ունենալով, որովհետեւ այդ մէկը իրենց շահերէն կը բխի:

Խանդավառութիւնն ալ անշուշտ ներելի չէ, որովհետեւ յայտարարութիւնները եւ ջերմ խօսքերը որեւէ ձեւով չեն ճշդեր յարաբերութիւններու գործնականացումն ու հետագայ ընթացքը: Այն, ինչ որ կրնանք ընել, ըստ իս, յարաբերութիւնները շարունակելն է, փորձել աւելի լաւ հասկնալ, փորձել անկեղծ կերպով մօտենալ հարցերուն, անշուշտ յստակօրէն նշելով, թէ մօտեցում ու յարաբերութիւն որեւէ ձեւով չեն նշանակեր հրաժարում մեր իրաւունքներէն: Այս մէկը շատ կարեւոր է շեշտել` նշելով, թէ պատմութեան հաշուոյն որեւէ զիջում կարելի չէ կատարել:

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )