ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ. ԻՏԱԼԻՈՅ ՄԷՋ ՆՈՅՆԻՍԿ ՎԵՐՏԻ ԻՐ ԽՕՍՔԸ ՈՒՆԻ

ԻՏԱԼԱՑԻՔ ԲԱԽՏԱՒՈՐ ԵՆ` ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ ՎԵՐՏԻԻ ՆՄԱՆ ԵՐԱԺԻՇՏ ՄԸ, ՈՐ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱԶՆՈՒԱԿԱՆ ՄԱԿԱՐԴԱԿՈՎ ԱՐՏԱՅԱՅՏԱԾ Է ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ԻՐ ԶԳԱՑՈՒՄՆԵՐԸ: ՍԱԿԱՅՆ ԱՆՈՆՔ ՆՈՅՆՔԱՆ ԲԱԽՏԱՒՈՐ ԵՆ` ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ ԽՄԲԱՎԱՐ ՌԻՔԱՐՏՕ ՄՈՒԹԻԻ ՆՄԱՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԱՇԽԱՐՀԱՀՌՉԱԿ ԽՄԲԱՎԱՐ ՄԸ, ՈՐ ՀԱԿԱՌԱԿ ԻՐ ԱՌՈՂՋԱԿԱՆ ՎԱՏ ՎԻՃԱԿԻՆ` ԲԵՄ ԿԸ ԲԱՐՁՐԱՆԱՅ` ԱԶԳԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԱԶԳԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ՀՐԱՏԱՊ ԲԱՅՑ ԳԵՂԵՑԻԿ ՊԱՏԳԱՄ ՄԸ ՈՒՂՂԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ: «ՏԸ ՆԻՒ ԵՈՐՔ ԹԱՅՄԶ» ԵՒ «ԿՐԱՄԻԼԱՆՕ» ԿԸ ԳՐԵՆ.

Առասպելի համաձայն, Վերտի մէկ գիշերուան մէջ ժողովրդականութիւն շահած է իր երրորդ օփերայով, որ կը կոչուի «Նապուքքօ», մասամբ` անոր քաղաքական ենթապարունակութեան շնորհիւ: Քաղաքական կացութիւնները թատերականացնելով` օփերան այդ օրերուն հաւանաբար կարողութիւնը ունէր ձեւաւորելու պատմութիւնը: Իտալացի հանդիսատեսներ իրենք զիրենք նոյնացած կը զգային «Նապուքքօ»ի մէջ պատկերուած հրեաներու ճնշուած հաւաքականութեան հետ, ապա տուն կը վերադառնային` մռթմռթալով անոր հռչակաւոր խմբերգը` «Վա, փենսիերօ» եւ կը պահանջէին միացեալ Իտալիա մը` ազատ օտար տիրապետութենէ. երազ մը, որ իրականացաւ 150 տարի առաջ:

Իրականութեան մէջ իրերը այսքան պարզ չէին այս տարի: Անխուսափելի էր, որ Վերտի կեդրոնական տեղ պիտի ունենար Իտալիոյ վերամիացումին ոգեկոչման երաժշտական հանդիսութիւններուն մէջ: Ինչ որ զարմանալի է, այն քաղաքականութիւնն է, որ դրսեւորուեցաւ Վերտիի երկու օփերաներուն կատարումին առիթով եւ Վերտիի ժամանակներուն բնորոշ ձեւով: Հռոմի Թէաթրօ տել՛օփերային մէջ «Նապուքքօ»ի նոր բեմադրութեան առիթով խմբավար Ռիքարտօ Մութի «Վա, փենսիերօ»ն կատարելէ առաջ հանդիսատեսներուն կոչ ուղղեց մասնակցելու երգին` իբրեւ բողոք վարչապետ Սիլվիօ Պերլուսքոնիի կողմէ մշակութային պետական յատկացումներու կրճատումին: Միւս կողմէ` Թորինոյի Թէաթրօ Ռեճոյի մէջ Վերտիի «Ի վեսփրի սիչիլիանի» օփերան շատ աւելի առաջ կ՛երթար` քննադատելով արդի ժամանակներու Իտալիոյ կեանքը:

Նախքան իր ճպոտը բարձրացնելը` Մութի հանդիսատեսներուն յիշեցուց, թէ երբ 1842-ին առաջին անգամ կը ներկայացուէր «Նապուքքօ»ն, անիկա նկատուած էր հայրենասիրական գործ մը, որուն նպատակը Իտալիոյ միութիւնն էր եւ ազգային ինքնութիւնը: Մութի կատարեց իրեն համար արտասովոր բան մը` կրկնելով «Եբրայեցի ստրուկներուն խմբերգը»: Թատերասրահը ոտքի էր, եւ շատեր կ՛երգէին երգչախումբին հետ:

Մութի կը յայտարարէր. «Այո՛, վիվա՛ Իթալիա… սակայն, մինչ կը գտնուինք այս սրահին մէջ, եկէք` խօսինք միասին: «Վա, փենսիերօ»ն քաղաքական խորհրդանիշ մըն էր ժամանակին: Ես քաղաքագէտ չեմ, սակայն կրնամ ըսել, թէ այնքան ատեն որ մեր մշակոյթը պիտի շարունակուի սպաննուիլ, մեր Իտալիան պիտի դառնայ «սի պելլա է փերտութա» (այնքան գեղեցիկ եւ կորսուած): Հետեւաբար, այնպէս ինչպէս երգչախումբը զայն երգեց գեղեցկօրէն, եկէք` միանանք անոնց եւ անգամ մը եւս երգենք «Վա, փենսիերօ»ն:

Մութի նաեւ ըսած էր, թէ «Վա, փենսիերօ»ի բառերը` «Օ՜ միա փաթրիա սի պելլա է փերտութա» (Օ՜ հայրենիք, այնքան գեղեցիկ եւ կորսուած) այսօր եւս կ՛արձագանգեն Իտալիոյ սահմանադրութեան բանաձեւին մէջ, որուն համաձայն, «հանրապետութիւնը պէտք է քաջալերէ մշակութային զարգացումը»:

Հռոմի մէջ մարտին «Նապուքքօ»ի ներկայացումներու շարքին առաջինը յատկանշական էր. անիկա կը նշէր Մութիի վերադարձը բեմ` հակառակ իր բժիշկներուն հրամանին: Ամիս մը առաջ ան ուշքը կորսնցուցած էր բեմին վրայ եւ գետին տապալած` Շիքակոյի նուագախումբին հետ փորձի մը ժամանակ, ենթարկուած էր սրտի գործողութեան եւ անոր մարմնին մէջ զետեղուած էր սրտին զարկերը հաւասարակշռող սարք մը: Ոչ մէկ խմբավար աւելի խոր յարգանքով կը կատարէ Վերտիի երաժշտութիւնը, որքան` Մութի. ան նոյնիսկ Վերտիի «Նապուքքօ»ի նման կանուխ օփերաներու սովորական եւ անտաշ տողերը կը հնչեցնէ յղկուած եւ իմաստալից թատրոնի պէս: Օփերային աստուածաշնչային մեծութիւնը տպաւորիչ կերպով կը ցոլայ անոր ղեկավարութեամբ:

«Մութիի բժիշկները խստիւ արգիլած էին, որ ան «Նապուքքօ»ն ղեկավարէ Հռոմի մէջ, երբ ան իյնալէ ետք, դէմքին վրայ իր կրած վէրքերուն համար ենթարկուած էր վիրահատութեան եւ սրտին զարկերը կանոնաւորող սարք մը զետեղուած էր անոր մարմնին մէջ,- կ՛ըսէ Թէաթրօ տելլ՛օփերայի մամլոյ գրասենեակի ներկայացուցիչ Մարիա Սթեֆանելլի:- Բժիշկները կը յանձնարարէին երկու շաբաթ յաւելեալ հանգիստ: Սակայն այս օփերային կատարումը շատ կարեւոր էր Մութիի համար: Ան փափաքեցաւ զայն ղեկավարել ամէն գնով»:

Վերջին տարիներուն հակայեղափոխական երաժշտագէտներ մարտահրաւէր ուղղած են այն կարծիքին դէմ, թէ «Վա, փենսիերօ»ն վայրկեանին ժողովրդականութիւն վայելած է, եւ թէ` «Նապուքքօ»ի կատարումները հրահրած են յեղափոխաշունչ զգացումներ: Սակայն ոչ ոք մարտահրաւէր կրնայ ուղղել այն սրբազան բարձրութեան դէմ, ուր հասաւ Մութիի ղեկավարած երգչախումբը` կատարելով այս երգը:

Վերտիի «Նապուքքօ»ն առաջին անգամ բեմադրուած է 1842-ին, երբ հիւսիսային Իտալիան կը գտնուէր աւստրիական տիրապետութեան տակ: «Նապուքքօ» կը պատմէ հրեաներուն կրած տառապանքներուն մասին, երբ անոնք յարձակումի ենթարկուած են, նուաճուած են եւ ապա աքսորուած իրենց երկրէն` Բաբելոնի Նապուքքօ (Նաբուգոթոնոսոր) թագաւորին կողմէ: Հետեւաբար եբրայեցի ստրուկներուն խմբերգը` «Վա, փենսիերօ, սուլլ՛ալի տորաթէ» (թռիր, մտածում, ոսկեայ թեւերով) յատուկ արձագանգ մը ունէր Վերտիի ժամանակներուն եւ իտալացիներուն կը ներշնչէր միացումի ցանկութիւնը, որ իրականացաւ 1861-ին: Իրօք, ուսումնասիրութիւններ ցոյց կու տան, թէ իտալացիք այսօր կը փափաքին իբրեւ ազգային քայլերգ որդեգրել «Վա փենսիերօ»ն:

(Համադրաբար)

 

ՎԱՆ ԿՈԿԻ «ԻՆՔՆԱՆԿԱՐԸ»`
ԵՂԲԱՅՐԸ

ՄԻՇՏ ԱԼ ԸՆԴՈՒՆՈՒԱԾ Է, ԹԷ ՎԱՆԿ ԿՈԿ ԻՆՔԶԻՆՔ ՊԱՏԿԵՐԱԾ Է ԱՅՍ ԴԻՄԱՆԿԱՐԻՆ ՄԷՋ: ԱՅԺՄ, ՆՈՐ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԵԱՆ ՄԸ ՀԱՄԱՁԱՅՆ, ԱՆԻԿԱ ԿԸ ՊԱՏԿԵՐԷ ԹԷՕ ՎԱՆ ԿՈԿԸ: «Ա. ԷՖ. ՓԷ.» ԿԸ ՄԱՆՐԱՄԱՍՆԷ.

Ամսթերտամի մէջ Վան Կոկի թանգարանէն մասնագէտներ կ՛ըսեն, թէ «յայտնաբերած են» հոլանտացի գեղանկարիչ Վինսընթ վան Կոկէն գործ մը: Անիկա երկար ժամանակէ ի վեր ինքնանկար մը կարծուած գեղանկար մըն է, որ իրականութեան մէջ կը պատկերէ գեղանկարիչին կրտսեր եղբայրը` Թէոն:

«Ներկայիս տիրող կարծիքը այն է, թէ Վինսընթ վան Կոկ երբեք չէ նկարած իր եղբայրը` Թէոն, որուն կ՛ապաւինէր ապրելու համար», կ՛ըսէ թանգարանին հրապարակած յայտարարութիւնը:

Սակայն թանգարանին մէջ աւագ ուսումնասիրող Լուի վան Թիլպորկ կը հաւատայ, թէ բաց գոյնով գլխարկ մը դրած եւ մութ կապոյտ բաճկոնով մարդու մը դիմանկարը, որ իրագործուած է 1887-ին, իրականութեան մէջ կը պատկերէ Վինսընթէն 5 տարի փոքր անոր եղբայրը:

«Եզրակացութիւնը հիմնուած է երկու եղբայրներուն միջեւ բացայայտ տարբերութիւններուն վրայ», կ՛ըսէ թանգարանին յայտարարութիւնը` մատնացոյց ընելով դիմագիծեր, որոնք իրարու չեն նմանիր, ինչպէս` պատկերուած անձին կոկիկ մօրուքը եւ կլոր ձեւի ականջը, «ինչ որ Վինսընթ չունէր», ինչպէս կը նշէ յայտարարութիւնը:

«Թէոյի մօրուքին ձեւն ու գոյնը, որ աւելի երկաթակաւի գոյն է, քան թէ` շէկ, այլ ցուցանիշ մըն է, ինչպէս նաեւ` պատկերուած անձին աչքերուն գոյնն ու հանդերձանքի ոճը, որոնք կը պաշտպանեն նոր տեսակէտը», կ՛ըսէ թանգարանին յայտարարութիւնը:

«Դիմանկարը յար եւ նման է Թէոյի նկարներուն», ըսած է վան Թիլպորկ:

Թէօ վան Կոկ մեռած է իր երէց եղբօր անձնասպանութենէն 6 ամիս ետք: Վինսընթ զէնքով անձնասպան եղած էր ցորենի դաշտի մը մէջ, 37 տարեկանին, Ֆրանսայի Օվէ շրջանին մէջ, 1890-ի յուլիսին:

Նոր ուսումնասիրութեան արդիւնքները հրատարակուած են 600 էջերէ բաղկացած պատկերագիրքի մը մէջ, զոր պատրաստած է վան Թիլպորկ` թանգարանին մէջ աշխատող երեք այլ ուսումնասիրողներու հետ:

Ամսթերտամի մէջ վան Կոկի թանգարանը կը պարունակէ տպաւորապաշտ գեղանկարիչին գեղանկարներուն եւ նամակներուն մեծագոյն հաւաքածոն:

 

ԹՈՒԹԱՆԽԱՄՈՒՆԻ ՇԵՓՈՐՆԵՐՈՒՆ ՁԱՅՆԸ
ԿԸ ՎԵՐԱԿԵՆԴԱՆԱՆԱՅ

Հնագէտ մը, որ կը նուագէ ուրուականներու աշխարհի երաժշտութիւն:

ՀՆԱԴԱՐԵԱՆ ՇԵՓՈՐՆԵՐՈՒ ԱՌԱՍՊԵԼ ՄԸ ՀԻՒՍՈՒԱԾ Է ԳԱՀԻՐԷՆ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻՆ ՄԷՋ ԵՒ ՆԵՐՇՆՉԱԾ Է ՆՄԱՆ ՀԻՆ ԳՈՐԾԻՔՆԵՐ ՆՈՒԱԳԵԼՈՒ ՇԱՐԺՈՒՄ ՄԸ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ԹՈՒԹԱՆԽԱՄՈՒՆԻ ԴԱՄԲԱՐԱՆԷՆ ՅԱՅՏՆԱԲԵՐՈՒԱԾ ԵՐԿՈՒ ՇԵՓՈՐՆԵՐՈՒՆ «ԿԱԽԱՐԴԱԿԱՆ ՈՒԺԻՆ» ՅԱՐԱՏԵՒՈՒԹԻՒՆԸ:

Թութանխամունի շեփորը հնադարեան այն հազուագիւտ իրերէն էր, որոնք գողցուեցան Գահիրէի թանգարանէն` քանի մը ամիս առաջ տեղի ունեցած յեղափոխութեան ժամանակ: Շուրջ 3000 տարուան այս գործիքը հազուադէպօրէն նուագուած է: Սակայն 1939-ին «Պի. Պի. Սի.» ձայնասփիւռին կողմէ ձայնագրութիւն մը պահպանած է անոր համակող ձայնը:

Երբ 1922-ին Հարփըր Քարթըր մոմով կը դիտէր նոր յայտնաբերուած Թութանխամունի թանգարանը, ան իր տեսած «հրաշալի բաներուն» կողքին նկատած էր երկու շեփորներ. մէկը արծաթէ, միւսը` պրոնզէ:

Աւելի քան 3000 տարի այս շեփորները լռութեան դատապարտուած էին Թագաւորներու հովիտին մէջ, թաղուած` պատանի թագաւորին զմռսուած մարմնին մօտ: Թութանխամունի դամբարանին տարբեր կողմերէն յայտնաբերուած երաժշտական այս գործիքները զարդարուած են զինուորական արշաւանքներու հետ առնչուած եգիպտական աստուածներու պատկերներով:

Երկու շեփորները ցուցադրուած են Գահիրէի թանգարանին մէջ: Սակայն, երբ վերջին յեղափոխութեան ժամանակ գողեր մուտք գործեցին թանգարան, պրոնզէ շեփորը անհետացաւ: Բարեբախտաբար արծաթէ շեփորը ուղարկուած էր արտասահման` իբրեւ մէկ մասը շրջուն ցուցահանդէսի մը:

Եգիպտաբաններ արդէն կը փորձէին դիմագրաւել երկրէն դուրս բերուած բազմաթիւ հնութիւններու կորուստը, եւ շատեր աշխարհի ամէնէն աւելի գոյատեւած երաժշտական հին գործիքներէն մէկուն գողութիւնը կը նկատէին շատ դիպուկ:

Բազմաթիւ նման իրեր կը կողոպտուէին եւ կը հալեցուէին հնադարեան ժամանակներուն, ինչպէս կ՛ըսէ Օքսֆորտի համալսարանէն եգիպտագէտ Մարկարեթ Մէյթլենտ: «Թանկագին մետաղները հազուագիւտ էին, հետեւաբար կանոնաւոր կերպով վերստին կ՛օգտագործուէին»:

Գողցուած շեփորը վերջերս յայտնաբերուած է Թութանխամունի պատկանող այլ իրերու հետ, տոպրակի մը մէջ, Գահիրէի գետնուղիին մէջ, ինչպէս հրապարակուած է լուրը:

Թութանխամունի շեփորներուն դիւրաբեկ բնոյթին պատճառով անոնց ձայնը կարելի եղած է վերակենդանացնել միայն քանի մը անգամ:

Շեփորներուն յայտնաբերումէն ետք ձայնասփիւռի առաջին կայանները կը տեսնէին արտասովոր ձայնագրութեան մը կարելիութիւնը: 1939-ին Եգիպտոսի Հնագիտական սպասարկութիւնը ի վերջոյ համոզուեցաւ Գահիրէի թանգարանէն մասնակցիլ «Պի. Պի. Սի.»ի մէկ ձայնասփռումին:

Ռեքս Քիթինկ, ձայնասփիւռի ռահվիրայ մը, որ համոզած էր թանգարանին պատասխանատուները, ստացաւ պատուէրը կիրակի յետմիջօրէ մը թանգարանէն հաղորդումներ կատարելու` աշխարհի տարածքին շուրջ 150 միլիոն ունկնդիրներու համար:

Քիթինկ սկիզբը հարցազրոյց մը կատարեց Քարթըրի հնագիտական խումբին մաս կազմող եւ տակաւին կենդանի վերջին անդամներէն` Ալֆրետ Լուքասի հետ, որ պատասխանատուն էր Թութանխամունի գանձերը վերանորոգելու աշխատանքին:

Սակայն, երբ հազիւ 5 վայրկեան ետք պիտի հնչէին շեփորները, կանթեղները մարեցան եւ թանգարանը դատապարտուեցաւ մթութեան: Մոմով լուսաւորուած թանգարանէ մը հաղորդումներ պիտի հասնէին Լոնտոն:

Ապա Քիթինկ սկսաւ հաշուել վայրկեանները. «Մէկ վայրեկանէն կը սկսինք: Աչքիս ծայրով կը տեսնեմ Լուքասը, որ կը փորձէ մտահոգութիւն ցոյց չտալ, սակայն գրութիւնը, որ պիտի կարդայ, կը դողայ ձեռքին մէջ, ինչ որ կը մատնէ անոր լարուածութիւնը…», կ՛ըսէր ան:

Պրոնզէ ոսկեձոյլ շեփորը վերջերս յայտնաբերուած էր գողցուած այլ հնութիւններու հետ, Գահիրէի գետնուղիին մէջ:

Լուքասի մտահոգութիւնը հասկնալի էր, նկատի ունենալով այն պատմութիւնը, զոր Քիթինկ նախապէս պատմած էր` արծաթէ շեփորը Եգիպտոսի Ֆարուք թագաւորին համար նուագելու փորձի մը մասին:

Այս պատմութեան համաձայն, թանկագին գործիքը փշրուած էր, որովհետեւ զայն նուագելու համար անոր բերանին մէջ դրուած էր արդիական կտոր մը: Քիթինկի գունագեղ պատումին հետեւողութեամբ` Լուքաս նոյնքան վնասներ կրած էր, որքան` շեփորը, երբ փորձած էր նուագել զայն, եւ` հիւանդանոց փոխադրուած: Գէթ կարելի եղած էր վերանորոգել շեփորը:

Ապա հասած էր հաղորդումի վայրկեանը եւ ունկնդիրները կախարդուած էին:

Առասպելական ձայնասփռումին համար հրաւիրուած էր երաժիշտ Ճէյմս Թափըռնը, որ կը նուագէր խումբի մը մէջ: Անոր զաւակը` Փիթըր, նոյնպէս շեփորահար մը, կը յիշէ, թէ ինչպէ՛ս ասիկա իր մանկութեան հռչակաւոր պատմութիւնն էր, եւ թէ` որքան իր հայրը կը սիրէր պատմել զայն:

«Իրօք, ան շատ հպարտ էր իր նուագով», կ՛ըսէր ան:

Սակայն միակ ձայնագրութիւնը այդ առաջին ձայնասփռումին, դիւրաբեկ թիւ 78 չափի սկաւառակ մը, կոտրուած էր բնակարանային տեղափոխութեան մը ընթացքին: Տասնամեակներ պիտի տեւէր, մինչեւ որ Փիթըր կարենար ի վերջոյ լսել «Պի. Պի. Սի.»ի ձայնագրութիւնը:

«Որակը զարմացուց զիս,- կ՛ըսէ ան:- Ինծի համար անհասկնալի է, թէ ինչպէ՛ս առաջին շեփորահարները նուագած են զայն… հայրս օգտագործած էր բերանին յարմարող արդիական սարք մը, սակայն մասնագիտական այն կարողութիւնը, զոր ի գործ դրած էր նուագելու համար զայն, պարզապէս զարմանք կը պատճառէ»:

Շեփորին վերադարձի լուրը բարեբախտաբար պատճառ պիտի չդառնայ, որ հնագէտներ սկսին փութալ թանգարաններու մէջ պահպանուած երաժշտական հնադարեան գործիքները նուագելու, ինչպէս կ՛ըսէ Մէյթլենտ:

«Փորձութիւնը մեծ է գիտնալու այս գործիքներուն ձայնը, սակայն պարզապէս շատ վտանգաւոր է զանոնք փորձելը, մանաւանդ, երբ անոնք միակ օրինակներն են իրենց տեսակին մէջ», կ՛աւելցնէ եգիպտաբանը:

ԹՈՒԹԱՆԽԱՄՈՒՆԻ ԱՆԷԾՔԸ

Ամբողջ գիտութիւն մը ծնունդ առած է հնադարեան երաժշտութեան վերաբերեալ, որ կ՛ընդգրկէ շատ դիւրաբեկ կամ արդէն գոյութիւն չունեցող գործիքներ:

Այսուհանդերձ, հնագէտներ եւ հնամենի երաժշտութեան մասնագէտներ տակաւին կրնան որոշ չափով ստեղծել այն զգացողութիւնը, թէ ինչպէ՛ս պէտք էր հնչէին այս գործիքները:

Ռիչըրտ Տրամպրիլ, որ կը նկատուի հնադարեան Մերձաւոր Արեւելքի երաժշտութեան գլխաւոր մասնագէտներէն մէկը, վերակառուցած էր Ուրի արծաթէ քնարը, զոր յայտնաբերած էր Լէոնարտ Ուլի` այսօրուան Իրաքէն, գրեթէ նոյն ժամանակներուն, երբ կը պեղուէր Թութանխամունի դամբարանը:

Շեփորները առաջին անգամ հնչած էին Բ. Աշխարհամարտի սկիզբէն կարճ ատեն մը առաջ: Սակայն արդեօք անոնք իրապէս կրնայի՞ն պատերազմի հրաւէր մը հնչեցնել: Ուլի, բացառիկ հնագէտ մը, դամբարանի մը մէջ ճզմուած եւ ծռմրած մետաղի կոյտ մը ճանչցած էր իբրեւ 5000 տարուան քնարի մը մնացորդները: Ան հալած մոմ թափած էր այն տեղը, ուր դրուած էր գործիքը` վերագտնելու համար անոր պատկերը:

Տամպրիլ օգտագործած էր կաղապարը, ինչպէս նաեւ` Ուլիի առած նոթերը եւ վերստեղծած էր քնարը` անասունի աղիքներէ շինուած լարերով: Անոր արտաբերած ձայնը կ՛ոգեկոչէ աշխարհ մը, որ շատ աւելի հին է Թութանխամունի հնադարեան ժամանակներէն:

Այժմ «Տը լոսթ սաունտ» նուագախումբը, ինչպէս անունը մտածել կու տայ, կը միտի կեանքի կոչել հնադարեան այլ աշխարհներ: Գիրկի համակարգիչներ օգտագործելով` մասնագէտներ կը փորձեն թուային (տիճիթըլ) ձայներ ստեղծել իրականանման գործիքներէ, ինչպէս` երաժշտական այն գործիքները, որոնք պատկերուած են յունական հնադարեան սափորներու վրայ: Անոնք այս աշխատանքին ձեռնարկած են էփիկոնիոն անունով հնադարեան գործիքով մը, որ նուագուած է Ն. Ք. 2-րդ դարուն:

Սակայն ասիկա միայն ակադեմական փորձ մը չէ: Ծրագիրը կը ստեղծէ կարելիութիւնը աշխարհի տարբեր կողմերէն կորսուած ձայներ վերակենդանացնող նուագախումբի մը` թուային արհեստագիտութեան միջոցով:

Թութանխամունի շեփորը կ՛արձագանգէ անգամ մը եւս: Հնադարեան նման հռչակաւոր իրի մը կորուստն ու վերայայտնութիւնը ոմանց մտածել կու տայ, թէ իրօք, գոյութիւն ունի Թութանխամունի հռչակաւոր անէծքը: Եւ յայտնապէս` պատերազմի կոչ ուղղելու շեփորին կարողութիւնը:

Ի վերջոյ երաժիշտ Թափըռն այս շեփորը հնչեցուցած էր Բ. Աշխարհամարտէն կարճ ժամանակ մը առաջ: Գահիրէի թանգարանին մէջ Թութանխամունի իրերուն պատասխանատուին համաձայն, շեփորը պահած է իր «կախարդական ուժերը» եւ հնչած է նաեւ Ծոցի առաջին պատերազմէն առաջ, ինչպէս նաեւ` թանգարանին մէկ պաշտօնեային կողմէ` Եգիպտոսի նորագոյն յեղափոխութենէն մէկ շաբաթ առաջ:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES