ԱՀԱԲԵԿՉՈՒԹԵՆԷ ԸՄԲՈՍՏՈՒԹԻՒՆ. ԱՆՑՈՒՄԻ ՆՄՈՒՇ ՄԸ` ՀԱՍԿՆԱԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՔԱԿ-Ը

Քիւրտ աշխատաւորական կուսակցութիւնը (ՔԱԿ) ինչպէ՞ս կարելի է զինաթափել, քրտական հարցը զերծ պահել վայրագութենէ: Ասիկա Ճենկիզ Չանտարի նոր հրատարակած «Լեռներն ի վար» խորագիրով տեղեկագիրին առաւել հետաքրքրական կողմերէն մէկն է:

Իր առաջարկը Քիւրտ աշխատաւորական կուսակցութիւնը որակելու անցումի նմուշ մըն է:

Ան կ՛առաջարկէ, որ մենք ՔԱԿ-ը եւ անոր անդամները դիտեք իբրեւ «ըմբոստներու», այլ ոչ` իբրեւ ահաբեկիչներու: Եւ ան կը պնդէ, թէ մինչեւ այն ատեն որ թրքական իշխանութիւնները կը յարմառին ՔԱԿ-ը իբրեւ ահաբեկչական կազմակերպութիւն պիտակաւորել, մենք ո՛չ կրնանք հասկնալ անոր իսկական բնոյթը, ո՛չ ալ մշակել այն անհրաժեշտ միջոցները, որոնք պիտի առաջնորդեն քրտական հարցի վերջնական լուծումին:

Չանտար իր տեղեկագիրին մէջ կը մէջբերէ կազմակերպութեան ղեկավարներէն Մուրատ Քարայիլանը, որ ՔԱԿ-ը կը բնութագրէ իբրեւ «ժամանակակից քրտական ապստամբութիւն», եւ կ՛առաջարկէ, որ մենք այս ուղղութեամբ անցումի նմուշ մը ունենաք: Ան նաեւ կ՛առաջարկէ, որ մենք տեսնենք ՔԱԿ-ը իբրեւ չորրորդ եւ ամէնէն երկարատեւ քրտական ապստամբական շարժումը: Ըստ այս տեսակէտին, ՔԱԿ-ը ուղղակի շարունակութիւնն է քրտական երկարատեւ ապստամբութեանց աւանդութեան. 1925` Շէյխ Սայիտի ըմբոստութիւն, 1929` Արարատ լերան ըմբոստութիւն, (Աղը Տայի ըմբոստութիւն) 1939` Տերսիմի  ըմբոստութիւն, եւ վերջապէս, Քիւրտ աշխատաւորական կուսակցութեան ըմբոստութիւն, որ 1970-ական թուականներուն սկսաւ եւ տակաւին կը շարունակուի:

ՔԱԿ-ը իբրեւ ապստամբական շարժում տեսնելը նախ եւ առաջ մեզի կ՛օգնէ` հասկնալու զգացական կապերը, զորս ՔԱԿ-ի անդամները ունին իրենց կազմակերպութեան հանդէպ:

«Զաման» օրաթերթի յօդուածագիր Պեժան Մաթուր եւս բացատրեց հոգեբանական այս երեսը իր` «Փնտռել լեռնէն անդին» գիրքին մէջ, եւ մեզի ըսաւ, որ ՔԱԿ-ի անդամները շատ ուժգին խորհրդատուութիւն կը զգան իրենց «պայքար»ին հանդէպ, ինքզինքնին նուիրելով անոր` այդ ուղղին վրայ նահատակութեան պաշտամունքին միջոցով:

ՔԱԿ-ը իբրեւ «ըմբոստ կազմակերպութիւն» մը տեսնելը մեզի նաեւ կ՛առաջնորդէ լուծման ուղիի մը: Դուք կը պայքարիք «ահաբեկիչներու» դէմ` միաժամանակ «ըմբոստները» համոզելով, որ հրաժարին իրենց պայքարէն եւ դառնան հասարակութեան, հանրութեան եւ անոր կարգին մէկ մասը:

ՕՃԱԼԱՆԻ ԳՈՐԾՕՆԸ

Ամբողջ տեղեկագիրին մէջ Չանտահար կը փորձէ վերլուծել Ապտիւլլա Օճալանի այսօրուան դերակատարութիւնը ՔԱԿ-ի մէջ: Ըստ Չանտարի, Օճալան ոչ միայն ապստամբութեան ղեկավարն է, այլեւ` շաղախը, որ ՔԱԿ-ը միասնական կը պահէ: Առանց անոր` ՔԱԿ կրնայ տկարանալ, բայց նաեւ կրնայ վերածուիլ զուտ ահաբեկչական կազմակերպութեան մը:

Մինչ Օճալան տակաւին անվիճելի առաջնորդն է, կազմակերպութեան ՔԱԿ նաեւ շատ կարեւոր գործիք մըն է անոր համար:

Տեղեկագիրէն մեկնաբանութիւններ կարդանք.

«Մենք ՔԱԿ-ը եւ իր զինեալ ուժը պէտք է տեսնենք իբրեւ երկու խաղաքարտեր, զորս Օճալան ամուր բռնած է ձեռքերուն մէջ: Հոլովոյթը ցարդ ապացուցած է, որ Օճալան  պիտի չդադրի այս քարտերը բռնելէ թրքական պետութեան դէմ, մինչեւ` լուծում մը, որուն միջոցով ան կը դառնայ կուսակցութիւն մը»:

«Կազմակերպչական ուժականութիւն մը կայ (ՔԱԿ եւ «լեռը»), որ կրնայ Օճալանէն անկախ գործել, սակայն չկայ ներուժ մը, որ կրնայ գործել հակառակ Օճալանի: Ասիկա փաստ մըն է, որ իւրաքանչիւր վճռական քայլ` կեդրոնացած ՔԱԿ-ի շուրջը, պիտի սահմանափակուի Օճալանով, չկայ ՔԱԿ-ի մարմին մը կամ իշխանութիւն մը, որ կրնայ շրջանցել Օճալանը, եւ, կրնայ տարօրինակ թուիլ, բայց ոչ ոք կը հակադրուի անոր»:

«Հիմերը, կազմակերպումը եւ զարգացումը ՔԱԿ-ի, ռազմավարական նպատակները, որոշելն ու ամէն առած քայլին ՔԱԿ-ի որդեգրած որոշումը կը պատկանին Օճալանի:

Ան տարիներու ընթացքին յաջողած է հմտօրէն ձեւաւորել անհատի պաշտամունքի դրութիւն մը, ուր կուռք դարձած անձնաւորութիւն մըն է ղեկավարը: Իսկ անհատ մը իտէալականացնող յաջող օրինակներէն մէկն է:

Ապտիւլլա Օճալանի եւ ՔԱԿ-ի քայլերուն հսկող բարձրաստիճան պետական դէտերու սահմանումը հետեւեալն է. «Անհաւատալի է ՔԱԿ-ի մէջ ամէն մարդ ռազմավարական մտածողութիւն մշակելու եւ տեսական նոր շրջագիծեր ճշդելու իրաւասութիւնը վերապահած է Օճալանի»:

Այս բոլոր վերլուծումներէն կրնանք եզրակացնել, որ յաջող որեւէ բանակցութեան համար Օճալան կը թուի ըլլալ ամէնէն կարեւոր, միակ դէմքը, գործիչը:

Չանտար իր տեղեկագիրին սկիզբը շատ կարեւոր գնահատական մը ըրած է: Ան կ՛ըսէ, թէ գալիք ժամանակաշրջանը մեզի կը ներկայացնէ կարեւոր առիթներ` քրտական հարցը վայրագութենէ զերծ կացուցելու, մաքրելու համար, բայց  նոյն ատեն կայ այն վտանգը, որ չլուծուած քրտական հարց մը կրնայ վերածուիլ քաղաքացիական պատերազմի մը, որուն մէջ ամէն ոք պիտի կորսնցնէ, պարտուի:

Երբ այս բոլոր պնդումները կը կարդանք, կրնանք ըսել, որ կա՛մ Թուրքիա Օճալանի հետ բանակցութիւններու միջոցով պիտի լուծէ այս հարցը, կա՛մ ալ մենք պիտի կորսնցնենք այս անգին հնարաւորութիւնը, եւ Օճալանի մահէն ետք մեզի պիտի մնայ անլոյծ եւ անվերջ քրտական հարցը, որ պիտի վերածուի կործանարար եւ ապակայունացնող գործօնի մը ե՛ւ Թուրքիոյ, ե՛ւ ամբողջ շրջանին համար:

ՕՐՀԱՆ ՔԵՄԱԼ ՃԵՆԿԻԶ

«Զաման

Share this Article
CATEGORIES