ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԵՒ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԱԿԱՆ ՆՈՐ ՀԱՐՑԱԴՐՈՒՄՆԵՐ. ՃՇՄԱՐԻՏ ԷՈՒԹԵԱՆ ՓՆՏՌՏՈՒՔ

ԱՐԴԵՕՔ ՄԵՐ ՃՇՄԱՐԻՏ ԷՈՒԹԻՒՆԸ ԲՆԱԶԴԱՅԻՆ ԱՅՆ ԶԳԱՑՈՒՄՆԵ՞ՐՆ ԵՆ, ՈՐՈՆՔ ՍԿԻԶԲԷՆ ԳՈՅՈՒԹԻՒՆ ՈՒՆԻՆ ՄԵՐ ՄԷՋ, ԹԷ ԶԱՅՆ ՊԷՏՔ Է ՓՆՏՌԵԼ ՄԵՐ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐՈՒՆ ՄԷՋ, ՈՐՈՆՔ ԿԸ ԿՐԵՆ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹԵԱՆ, ԿՐԹՈՒԹԵԱՆ, ԿՐՕՆԱԿԱՆ ԵՒ ՆՄԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐ: «ՏԸ ՆԻՒ ԵՈՐՔ ԹԱՅՄԶ» ԹԵՐԹԻՆ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՓԻԼԻՍՈՓԱՆԵՐՈՒ ԵՒ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՀԱՐՑԵՐՈՒ ՅԱՏՈՒԿ ԿԱՅՔԷՋԻՆ ՄԷՋ ԵԷՅԼ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԷՆ ԻՄԱՑԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԵԱՆ ԴԱՍԱԽՕՍ ՃՈՇՈՒԱ ՆՈՊ, ՈՐ ՆԱԵՒ ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐԷՆ ՄԷԿՆ Է ՓՈՐՁԱՌԱԿԱՆ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԵԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՈՂ ԳԻՐՔԻ ՄԸ, ԿԸ ԳՐԷ, ԹԷ ՄԵՆՔ ՀԱՒԱՆԱԲԱՐ ԱՅՆ ԵՆՔ, ԻՆՉ ՈՐ ԿԸ ԿԱՐԾԵՆՔ, ԹԷ ԵՆՔ:

Ներքին հակասութիւններու պայքարը դիմագրաւող անձերու փորձութեան կը մատնուինք տալու սովորական խորհուրդ մը. պարզապէս նայիլ սեփական էութեան խորը եւ անկեղծ վարուիլ ինքզինքնին հետ: Իրօք, այս խորհուրդը դարձած է ամէն տեղ ներկայ խօսք մը: Անոր կարելի է հանդիպիլ բարձրորակ արուեստի եւ գրականութեան մէջ (Փոլոնիուս կը թելադրէ «ըլլալ հաւատարիմ` սեփական էութեան»), գրաւիչ փոփ երգերու մէջ (ինչպէս` Մատոննայի «Էքսփրես եուրսելֆ»ը), ինչպէս նաեւ` ինքնաբարելաւումի եւ ինքնախորհրդածութեան անվերջ ծանուցումներու (անոնք կ՛ըսեն. ազատագրեցէ՛ք ձեր հոգին, ապրեցէ՛ք ձեր հարազատ էութիւնը): Ասիկա հաւանաբար արդի կեանքի բնորոշ ձգտումներէն մէկն է. ամբողջութեամբ արտայայտել այն, ինչ որ ենք իրականութեան մէջ:

Այսուհանդերձ, թէեւ որոշ համաձայնութիւն կը տիրէ այս գաղափարին կարեւորութեան շուրջ, սակայն շատ աւելի նուազ համաձայնութիւն կը տիրէ, երբ հարցը կը վերաբերի այս գաղափարին թելադրութեան` տուեալ կացութեան մը մէջ բան մը ընելու: Եւ այսպէս, դէմ յանդիման կը գտնուինք փիլիսոփայական դժուար հարցումի մը. ինչպէ՞ս կարելի է գիտնալ, թէ անձի մը ո՛ր երեւոյթը կարելի է համարել անոր ճշմարիտ էութիւնը:

Շատեր կը հաւատան, թէ մեր ճշմարիտ էութիւնը կը գտնուի նոյնինքն մեր զսպուած ցանկութիւններուն եւ չճանչցած զգացումներուն մէջ:

Եթէ պահ մը քննենք փիլիսոփայական աւանդութիւնը, կը գտնենք համեմատաբար շեշտակի պատասխանը այս հարցումին: Այս պատասխանը վաւերացուցած են բազմաթիւ փիլիսոփաներ, տարբեր ձեւերով: Անիկա կ՛ըսէ, թէ մարդ արարածին ամէնէն իւրայատուկ եւ կենսական յատկանիշը բանական խորհրդածութիւնն է: Անձ մը կրնայ զգալ տարբեր ցանկութիւններ, քմահաճոյքներ կամ անցողակի զգացումներ, սակայն ասոնք այն չեն, ինչ որ է ան հիմնականին մէջ: Եթէ կ՛ուզենք գիտնալ, թէ ճիշդ ո՛վ է ան, պէտք է կեդրոնանանք այն պահերուն վրայ, երբ ան կը դադրի խորհրդածելէ եւ մտածելէ իր ամէնէն խոր արժէքներուն մասին:

Օրինակ, նկատի ունենաք անձ մը, որ կը պայքարի թմրեցուցիչի իր մոլութեան դէմ: Հաւանաբար ան կը զգայ տեւական պահանջը թմրեցուցիչի գործածութեան, սակայն, եթէ տեղի տայ այս պահանջին, անհեթեթ պիտի ըլլար ըսել, թէ այս ձեւով ան «հաւատարիմ կը մնայ ինք իր էութեան» կամ` «կ՛արտայայտէ իր էութիւնը` այնպէս, ինչ որ է»: Ընդհակառակը, իր պահանջը գոհացնելով` ան կը դաւաճանէ իր էութեան եւ կը հրաժարի բանէ մը, որ մեծ արժէք ունի իրեն համար: Այս տեսակի մօտեցում մը մեզի կ՛ընձեռէ շեշտակի պատասխան մը, թէ` մեր ցանկութիւնները չեն արտացոլեր մեր բուն էութիւնը: Եթէ կորսնցնենք մեր հակակշիռը եւ անձնատուր դառնանք մեր ցանկութիւններուն, ապա դաւաճանած կ՛ըլլանք մեր ճշմարիտ էութեան:

Սակայն, երբ այս մէկը կը նշեմ փիլիսոփայութեան աշխարհէն հեռու անձերու, անոնք յաճախ կը զարմանան, թէ ինչպէ՛ս ոեւէ մէկը երբեւիցէ կրնայ հաւատք ընծայել նման տեսութեան մը: Անոնք անմիջապէս կը ներգրաւուին դէպի ճիշդ հակառակ կարծիքը եւ կ՛ըսեն. Ճշմարիտ էութիւնը կը գտնուի ճիշդ մեր զսպուած ցանկութիւններուն եւ չճանցած զգացումներուն մէջ, իսկ խորհրդածելու մեր կարողութիւնը պարզապէս արգելք մըն է, խոչընդոտ մը` այս ճշմարիտ էութեան արտայայտութեան ճամբուն վրայ: Անոնք կը մտածեն, թէ անձի մը ճշմարիտ էութեան դրսեւորումը տեսնելու համար հարկ է սպասել այն վայրկեաններուն, երբ ան հարբած է կամ այնքա՛ն համակուած է կիրքով, որ չի կրնար զսպել այն, ինչ որ կը գտնուի իր էութեան խորը: Այս կարծիքը եւս շեշտակի վճիռ մը կ՛արձակէ եւ մտածել կու տայ, որ եթէ մեր ցանկութիւնները մեր ամէնէն հիմնական յատկանիշներն են, ապա զանոնք սանձելով` թոյլ չենք տար, որ դրսեւորենք այն, ինչ որ ենք:

Այս երկու հայեցակէտերէն ոչ մէկը ամբողջութեամբ կը խտացնէ ճշմարիտ էութեան գաղափարը: Հարցը այն է, թէ անոնք երկուքն ալ կ՛ենթադրեն հետեւեալը. ճշմարիտ էութիւնը կարելի է բնորոշել շեշտակի ձեւով մը, կապուած` անձի մը հոգեբանութեան որոշ մէկ մասին հետ: Սակայն կը թուի, թէ հարցը աւելի բարդ է: Ճշմարիտ էութեան սովորական ըմբռնումը յայտնապէս կ՛ընդգրկէ որոշ ձեւի արժէքային դատողութիւն. դատողութիւն մը, թէ իրականութեան մէջ ի՛նչ ձեւի կեանքեր կ՛արժէ ապրիլ: Հետեւաբար մարդիկ հակամէտ կը դառնան տարբեր եզրակացութիւններ կատարելու, երբ կը մտածեն, թէ տուեալ կենցաղ մը արդեօք իրապէս արժէք ունի՞:

Այս վարկածը քննութեան ենթարկելու նպատակով պաշտօնակից հոգեբաններ Ճորճ Նիւմենի եւ Փոլ Պլումի հետ ձեռնարկեցինք ծրագիրի մը` նորայայտ «փորձառական փիլիսոփայութեան» բնագաւառին մէջ, որ կ՛ընդգրկէ տարբեր մարզեր: Այսինքն սկսանք կատարել վերացական նման փիլիսոփայական հարցումներու վրայ հիմնուած փորձառական կանոնաւոր ուսումնասիրութիւններ, որոնք կրնան մեզի տալ աւելի յստակ պատասխան մը, թէ մարդիկ իրականութեան մէջ ինչպէս կ՛օգտագործեն այս գաղափարները:

Աւելի քան 200 հոգի մասնակցեցաւ մեր առաջին ուսումնասիրութեան: Անոնցմէ ոմանք իրենք զիրենք կը բնորոշէին իբրեւ պահպանողական, ուրիշներ` ազատական: Բոլոր մասնակցողներուն տրուած էին շարք մը հարցումներ` ճշմարիտ էութեան առնչութեամբ: Սակայն կար ծուղակ մը. հարցումները պատրաստուած էին այնպէս, որ պահպանողականներն ու ազատականները շատ տարբեր ձեւերով մօտենային անոնց:

«Պահպանողական երեւոյթներ»ով կը նկարագրուէր անձ մը, որ կը փոխէր կեանքի իր ընթացքը այնպիսի ուղղութեամբ մը, որ պահպանողականներ շատ հաւանաբար պիտի նկատէին լաւ: Օրինակ.

Ճիմ միասեռական մըն էր: Սակայն այժմ ան ամուսնացած է կնոջ մը հետ եւ այլեւս սեռային յարաբերութիւններ չ՛ունենար տղամարդոց հետ:

Որքանո՞վ համաձայն էք հետեւեալ հաստատումին.

«Իրականութեան մէջ միշտ ալ Ճիմի էութեան խորը կար բան մը, որ իրեն կը թելադրէր սեռային յարաբերութիւններ չունենալ տղամարդոց հետ, ապա ի յայտ եկաւ անոր ճշմարիտ էութիւնը»:

«Ազատական երեւոյթները» կ՛ընթանային հակառակ ուղղութեամբ. անոնք կը նկարագրէին անձ մը, որ իր կեանքին ուղղութիւնը կը փոխէր այնպիսի ձեւով, որ հիմնականին մէջ լաւ պիտի նկատուէր ազատականներու կողմէ: Օրինակ.

Ռալֆ շատ դրամ կը շահէր եւ ամէն ինչէ աւելի կը գերադասէր իր դրամական յաջողութիւնը: Այսուհանդերձ, այժմ Ռալֆ կ՛աշխատի գործ մը, որմէ շատ դրամ չի շահիր եւ կ՛օգնէ ուրիշներուն:

Որքանո՞վ համաձայն էք հետեւեալ հաստատումին.

«Իրականութեան մէջ միշտ ալ Ռալֆի էութեան խորը կար բան մը, որ զինք կը մղէր ամէն բանէ առաջ նախապատուութիւն տալու իր դրամական յաջողութեան, ապա ի յայտ եկաւ անոր ճշմարիտ էութիւնը»:

Արդիւնքները ցոյց տուին կանոնաւոր կապ մը մարդոց արժէքներու սեփական համակարգին եւ ճշմարիտ էութեան անոնց դատողութիւններուն միջեւ: Ուսումնասիրութեան մասնակցած պահպանողական անձերը աւելի հակամէտ էին ըսելու, թէ անձի մը ճշմարիտ էութիւնը ի յայտ եկած էր պահպանողական երեւոյթներու մէջ, իսկ ազատականներ աւելի հակուած էին ըսելու, թէ անձի մը ճշմարիտ էութիւնը ի յայտ եկած էր ազատական երեւոյթներու մէջ: (Նոյն ուսումնասիրութիւնը փորձեցէք կատարել ձեր վրայ. կը հաւատամ, թէ ձեր դատողութիւնները եւս նոյն ձեւով պիտի համապատասխանեն ձեր սեփական արժէքներու համակարգին):

Անշուշտ սխալ պիտի ըլլար կտրուկ եզրակացութիւններու յանգիլ ուսումնասիրութեան մը արդիւնքներէն մեկնելով: Կարիքը կայ յաւելեալ ուսումնասիրութիւններու: Իսկ ճշմարտութիւնը շատ աւելի բարդ է, քան ինչ որ կ՛երեւի առաջին ակնարկով: Այսուհանդերձ, տուեալ յայտնաբերումները յայտնաբար մեր ուշադրութեան կը յանձնեն նոր հարց մը. արդեօք «ճշմարիտ էութեան» մեր սովորական պատկերացումը պարզապէս մատնացոյց կ՛ընէ մեր ուղեղին մէջ որոշ մա՞ս մը, թէ՞ այս պատկերացումը իրականութեան մէջ անքակտելիօրէն հիւսուած է մեր սեփական արժէքներուն եւ իտէալներուն հետ:

 

ՇԱՀԵԼՈՒ ԵՒ ԿՈՐՍՆՑՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
ՄՏԱԾԵԼՈՒ ԱՐՈՒԵՍՏԸ

ԿԱՐԵՒՈՐԸ ԽԱՂԱԼՈՒ ՁԵ՞ՒՆ Է. Ո՛Չ, Կ՛ԸՍԷ ՈՒՂԵՂԸ, ՅԱՂԹԵԼԸ ԿԱՄ ՊԱՐՏՈՒԻԼԸ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ՈՒՆԻՆ, ԳԷԹ, ԵՐԲ ԿԸ ՊԱՐՏՈՒԻՆՔ: ՄԱՐԻԱ ՔՈՆՆԻՔՈՎԱ «ՊԻԿ ԹԻՆՔ» ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ԿԸ ՎԵՐԼՈՒԾԷ ԱՅՍ ԵՐԿՈՒՔԻՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԵՒ ՈՒՂԵՂԱՅԻՆ ՀԱԿԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ, ԹԵԼԱԴՐԵԼՈՎ ԱՒԵԼԻ ԼԱՒ ՄՏԱԾԵԼ` ՆԱԽՔԱՆ ՊԱՏՃԱՌԱԲԱՆԱԿԱՆ ՈՐԵՒԷ ՀԱՍՏԱՏՈՒՄ ՄԸ ԿԱՏԱՐԵԼԸ:

Չեմ կրնար հաշուել, թէ մանկութեանս քանի՛ անգամ լսած եմ հետեւեալը. «Կարեւորը յաղթելը կամ պարտուիլը չէ, այլ այն, թէ ինչպէ՛ս կը խաղանք խաղը»: Եւ յաճախ կը շարունակեմ լսել այս խօսքը: Թէեւ կարգ մը վիճակներու մէջ այս զգացումը կրնայ ճիշդ ըլլալ, սակայն այլ վիճակներու մէջ մեր ուղեղը կրնայ հակադրուիլ: Մանաւանդ երբ կը պարտուինք:

Ոչ միայն խաղալու ձեւը, այլ ուրիշին հետ բաղդատելով մեր խաղին արդիւնքն է, որ նշանակութիւն ունի:

Վերջերս Հարվըրտի եւ Վըրճինիայի համալսարաններուն կողմէ կատարուած ուսումնասիրութեան մը համաձայն, յաղթելն ու պարտուիլը մտածումի տարբեր գործընթացներ կը ստեղծեն ուղեղին մէջ: Մեր ուղեղը ընդհանրապէս մարզուած է կատարելու յարաբերական եւ ոչ բացարձակ դատողութիւններ: Բաղդատութեան կէտը մեծ կարեւորութիւն կը ներկայացնէ գրեթէ իւրաքանչիւր վիճակի մէջ: Օրինակ, նկատի ունենանք հետեւեալ յայտնաբերումը. Մեր ուրախութիւնը աւելի կը բարձրանայ, երբ կը ստանանք աշխատավարձի յաւելում, մինչ ուրիշը չի ստանար (այլ խօսքով` կ՛աւելնայ մեր համեմատական եկամուտը), սակայն մեր ուրախութիւնը չ՛աւելնար, երբ բոլորին եկամուտը կը բարձրանայ: Խնդրոյ առարկան դրամին բացարձակ գումարը չէ, այլ` բաղդատութիւնը:

Սակայն կախում ունի, թէ ի՛նչ արդիւնք արձանագրած ենք. յաղթա՞ծ ենք, թէ՞ պարտուած: Եթէ յաղթած ենք, հաւանական է, որ կառչինք այս համեմատական բաղդատութեան: Իսկ եթէ պարտուած ենք, հաւանական է, որ նախընտրենք բացարձակը: Չենք ուզեր տխրիլ` մեր մտածումները կեդրոնացնելով համեմատաբար տկար արդիւնքի մը վրայ: Կ՛ուզենք աւելցնել մեր գոհունակութեան զգացումը` կեդրոնանալով բացարձակին վրայ եւ մտածելու, թէ գէթ բան մը իրագործած ենք:

Երբ կը պարտուինք, կը սկսինք մտածել բացարձակին մասին: Երբ կը յաղթենք, համեմատական բաղդատութիւնները կը խօսին:

Վերոնշեալ ուսումնասիրութեան մասնակցողներուն տրուած էին վիճակահանութեան տոմսերու նման կտրոններ: Իւրաքանչիւր տոմսի վրայ արձանագրուած էին երկու գումարներ, զորս գիտնալու համար պէտք էր քերթել զանոնք ծածկող խաւը: Մասնակցողները պէտք էր քերթէին միայն մէկ գումարի խաւը: Եւ ի՛նչ թիւ որ ի յայտ գար, պիտի կազմէր այն գումարը, որ պիտի ստանային իբրեւ վարձատրութիւն իրենց մասնակցութեան: Այսուհանդերձ, իրենց վարձատրութիւնը ստանալէ ետք մասնակցողներուն թելադրուած էր քերթել նաեւ միւս գումարը ծածկող խաւը: «Կը յաղթէին» անոնք, որոնք արդէն շահած էին երկու գումարներէն մեծը, «կը պարտուէին» անոնք, որոնք շահած էին երկու գումարներէն փոքրը:

Ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են, որ թէեւ յաղթողները ընդհանրապէս աւելի ուրախ էին, քան` պարտուողները, սակայն կար տարբերութեան յաւելալ կէտ մը. յաղթողներուն համար զգացական ոչ մէկ նշանակութիւն ունէր իրենց շահած գումարը: Սակայն պարտուողներուն համար ասիկա մեծ հարց էր: Այլ խօսքով` յաղթողները նոյնքան ուրախ էին, երբ շահած էին 3 տոլար կամ 7 տոլար: Պարտուողներուն պարագային նոյնը չէր: Որքան աւելի մեծ ըլլար անոնց շահած գումարը, այնքան աւելի ուրախ էին անոնք: Հետեւաբար երկու ուսումնասիրութիւններուն արդիւնքը տարբեր էր: Յաղթողներուն համար աւելի իմաստ ունէր «խաղը խաղալը», սակայն պարտուողներուն աւելի կը հետաքրքրէր իրենց շահած գումարին արժէքը:

Կ՛աշխատինք առաւելագոյնը շահիլ մեր արձանագրած արդիւնքէն:

Ինչո՞ւ այսպէս է: Երբ կը բաղդատենք, հակամէտ ենք գրեթէ մեքենականօրէն կատարելու ամէնէն ակներեւ կամ բացայայտ բաղդատութիւնը: Հետեւաբար, պահ մը երեւակայեցէք, թէ յաղթած էք: Ձեր յաղթելը կը բաղդատէք պարտուելու հետ: Եւ գոհունակ կը զգաք: Ուրախ էք, եւ այս ուրախութիւնը կապ չունի ձեր շահած գումարին հետ (ինչպէս` այս ուսումնասիրութեան պարգային): Լաւ արդիւնք արձանագրած էք յարաբերաբար (այսինքն` բաղդատմամբ ուրիշին): Այսպէս` բացարձակ երեւոյթները (այսինքն` ճիշդ որքան գումար շահած էք) կը դառնան երկրորդական:

Այժմ երեւակայեցէք, թէ պարտուած էք: Ձեր պարտուիլը կը բաղդատէք յաղթելու հետ: Ասիկա շատ գոհունակութիւն չի պատճառեր: Կը շարունակէք փնտռտուքներ կատարել (ի՞նչ բանի հետ կրնամ բաղդատել` լաւ զգալու համար): Այժմ ձեր շահած գումարը իմաստ ունի: Եթէ շահած էք 10 տոլար, աւելի ուրախ կը զգաք, քան` եթէ շահէիք 5 տոլար:

Գլխաւոր գաղափարը հետեւեալն է. պարտուողները աւելի զգայուն են արդիւնքներու բացարձակ արժէքին նկատմամբ: Յաղթողներուն համար իմաստ ունի ինքնին արդիւնքին համեմատական բնոյթը: Մեր գոհունակութիւնը կախեալ է ոչ միայն մեր ստացած արդիւնքէն, այլ նաեւ` մեր չստացած արդիւնքէն: Իսկ ինչ որ չենք յաջողած ստանալ, աւելի լաւ է, քան ինչ որ ստացած ենք: Հետեւաբար կը փնտռենք միջոցներ` պատճառաբանական հիմքերով բացատրելու մեր արձանագրած արդիւնքը եւ զայն աւելի ընդունելի դարձնելու: Այլապէս զղջումը կրնայ դառնալ անբաղձալի կողմնակի հետեւանք մը:

Պահ մը նկատի ունենանք սակարանային շուկաներու վրայ կատարուած այն ուսումնասիրութիւնները, որոնք ցոյց կու տան, թէ շահարկողներ շատ աւելի նուազ ուրախութիւն կ՛ապրին, երբ բան մը, որ չէին ընտրած, բայց կրնային ընտրած ըլլալ, լաւ վաճառք կ՛ունենայ շուկայի վրայ: Ասիկա անտրամաբանական կը թուի, որովհետեւ իրականութեան մէջ անոնք որեւէ ձեւով նիւթական վնաս չեն կրեր նման պարագայի մը, մինչ այն բաները, զորս գնած են, բաւական լաւ վաճառք կ՛արձանագրեն: Աւելի՛ն. կարգ մը ուսումնասիրութիւններ մտածել կու տան, թէ յաջողութիւն արձանագրած բան մը ընտրած չըլլալու զգացումը երբեմն շատ աւելի ծանր է, քան` ինքնին դրամ կորսնցնելը այն բաներուն մէջ, զորս ընտրած ենք, ինչ որ ինքնին շատ աւելի անտրամաբանական է:

Այո՛, թերեւս անտրամաբանական է, սակայն այնուամենայնիւ` ճշմարիտ, ինչպէս նաեւ` հասկնալի դրսեւորումը յաղթելու եւ պարտուելու համեմատական արդիւնքները ընդունելու մեր ուղեղին գործունէութեան: Հետեւաբար, յաջորդ անգամ, երբ պիտի ըսէիք, թէ խաղը խաղալու ձեւն է կարեւորը, պահ մը կանգ առէք եւ մտածեցէք. յաղթա՞ծ եմ, թէ՞ պարտուած: Եւ եթէ պարտուած եմ, ապա աւելի լաւ է, որ լուռ մնամ:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

Share this Article
CATEGORIES