«Ազդակ»` Ութսունեօթը Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Քաղաքացիական Իննամսեայ Կռիւներէ Ետք` Առժամեայ Զինադուլ Եւ Դպրոցներու Վերաբացում

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Ռաուշէ

Ռաուշէ

Լիբանանի մէջ քաղաքացիական իննամսեայ կռիւներէ ետք, 1976 յունուարի վերջաւորութեան զինադուլ հաստատուեցաւ, որմէ ետք բնականոն կեանքի վերահաստատման ընթացքը սկսաւ Պէյրութի եւ ամբողջ Լիբանանի մէջ:

Առեւտրական շուկաներուն մէջ լիբանանեան բանակը դիրքեր գրաւեց, իսկ զինեալները քաշուեցան հրապարակներէն: Զինուորական վերին մարմինին որոշումով նաեւ բանակային միաւորներ հաստատուեցան ճարտարարուեստական երկու շրջաններու եւ նաւահանգիստի առեւտրական շրջանին մէջ, որպէսզի բանուորները կարենային ապահով աշխատիլ:

Քաղաքացիք մասամբ լաւատես էին, բայց վախը չէր անհետացած, որովհետեւ ապահովութիւնը վերջնականապէս չէր վերագտնուած: Պէյրութի շուկաներուն մէջ խճողումը քաջալերելի ըլլալով հանդերձ` բնականոնացումը վստահութիւն չէր ներշնչեր բոլորին: Քաղաքէն անցնողները, շուկաներ մտնողները եւ վերանորոգումի սկսողները անտարբերութեամբ չէին կրնար հետեւիլ այն տեսարաններուն, որոնք կը պարզուէին բոլորին աչքերուն առջեւ: Անվնաս մնացած վաճառատուներուն մէջ գտնուող ապրանքները աւելի ապահով վայրեր կը փոխադրուէին, գրասենեակներուն կահ կարասիները կը հեռացուէին եւ ցուցափեղկերն իսկ կը վերցուէին կարգ մը վաճառատուներէ:

Հանդարտութենէն օգտուողներ կը հեռանային նախկին ռազմաճակատներէն, իրենց հետ տանելով փոխադրելի ամէն տեսակ ապրանքներ:

Կեդրոնական շուկաներուն մէջ, բանակայիններու հսկողութեան տակ, բազմաթիւ վնասուած վաճառատուներու ցուցափեղկեր սկսան վերանորոգուիլ: Զանազան շուկաներուն մէջ ամայութիւնը ծանր կ՛ազդէր:

Պուրճի հրապարակին վրայ «սերվիս» ինքնաշարժները վերսկսան աշխատանքի: Իսկ Ժորժ Փիքօ փողոցին վրայ թրաքթէորներ կը մաքրէին պատնէշները եւ աւազի տոպրակները կը վերցուէին: Համրայի մէջ խճողումը վերսկսած էր, իսկ շարժապատկերի սրահները վերաբացած էին իրենց դուռերը:

Զինուորական գերագոյն մարմինին առած որոշումներուն ու կարգադրութիւններուն գործադրութիւնը որոշ խոչընդոտներու կը հանդիպէր: Հակառակ բոլոր միջոցներուն, որոնք ձեռք առնուած էին բոլոր ճակատներուն կողմէ, առեւանգումներ տեղի կ՛ունենային, իսկ զինեալ միջադէպերը կու գային ձեւով մը հաստատելու թէ հակառակ տիրող հանդարտութեան, լարուածութիւնը կը շարունակուէր մէկէ աւելի շրջաններէ ներս:

Միջադէպերէն հեռու շրջաններուն մէջ սակայն, բնականոն կեանքը սկսած էր վերագտնուիլ հանդարտ քայլերով: Մայրաքաղաքին մէջ է, որ ամէնէն աւելի զգալի էին հանդարտութիւնը եւ բնականոն կեանքի վերադարձին նշոյլները:

Վերանորոգումի աշխատանք

Վերանորոգումի աշխատանք

Եռուզեռ Ժորժ Փիքոյի վրայ

Եռուզեռ Ժորժ Փիքոյի վրայ

Փետրուարի առաջին օրերուն, Պապ Իտրիսի, Ռիատ Սոլհի, Ժորժ Փիքոյի, Ուէյկանի եւ Ալենպիի վրայ գտնուող պատնէշները վերցուած ու փողոցները մաքրուած էին: Քաղաքացիներ ապահովութիւն զգալով կը շրջէին այդ պողոտաներէն, հեռու մնալով սակայն Պուրճի, Տեպպասի եւ Պըշարա Խուրիի հրապարակներէն, ուր պատնէշները անշարժ մնացած էին:

Պետական հաստատութիւններու պաշտօնեաները մասամբ վերսկսան աշխատանքի: Դրամատուներ եւս վերաբացին իրենց դռները: Ռաուշէի մէջ, «պասթա»ներուն առջեւ առուծախը կ՛ընթանար լաւ մթնոլորտի մէջ:

Արուարձաններուն մէջ, պատնէշներուն անհետացումը նոր ապահովութիւն տուաւ քաղաքացիներուն, որոնցմէ շատեր վերադարձան իրենց տուները:

Արեւելեան շրջանին մէջ, զինեալներուն մեծ մասը անհետացած էր, իսկ ուրիշներ կարգապահութեամբ կը զբաղէին ու որեւէ մտահոգութիւն չէին տար շրջանի բնակիչներուն:

Արուարձաններուն մէջ գործարաններուն մէկ մասը բացուած էր եւ պաշտօնեաներն ու գործաւորները վերսկսած էին աշխատանքի, սակայն շատեր նոր դժուարութիւններու առջեւ կը գտնուէին, ելեկտրականութեան հոսանքը եւ ջուրը որոշ տեղեր գոյութիւն չունէին ու բազմաթիւ գործարաններու մէջ աշխատանքը անշարժ կը մնար:

***

Երկուշաբթի, 2 փետրուար 1976-էն սկսեալ վարժարանները վերաբացուեցան: Պէյրութի ճամբաներուն վրայ երեւցան աշակերտներ եւ դպրոցական օթոպիւսներ:

Արձանագրութիւնները կը կատարուէին աւելի ապահով ձեւով, բայց նախկին կեանքը չէր վերագտնուած դպրոցներէն ներս: Աշակերտութիւնը թէեւ մեծ թիւով վերսկսած էր դասընթացքներուն, բայց բացականերուն թիւը զգալի էր:

1975-1976 տարեշրջանի դասընթացքներուն ձեւը խրտչեցուցած էր բազմաթիւ ծնողներ: Օթոպիւսներու սպասարկութիւնը դժուարացած ըլլալով, ծնողներ անել կացութեան մատնուած էին: Շատեր հարց կու տային թէ ի՞նչ ձեւով կարելի պիտի ըլլար ամբողջացնել տարեշրջանի մը դասընթացքները, երբ վարժարանը փետրուարին կը բացուէր: Կարգ մը վարժարաններ որոշած էին երկարաձգել տարեշրջանը, աւարտելու համար դասընթացքները:

Վարժարաններու վերաբացման առիթով «Ազդակ» 6 փետրուար 1976-ի թիւով եւ «Երէկուան հրամայականներուն ներշնչումով» խորագիրով խմբագրականով կը գրէր.

«Բնականոն կեանքի վերադարձով, հայ դպրոցը կը վերագրաւէ յառաջապահի իր դիրքը: Երէկուան մեր զինեալներուն փոխարէն, այսօր հայ ուսուցիչը կը կանգնի հանրային մեր ուշադրութեան առանցքին վրայ, նորահաս սերունդներուն հայեցի դաստիարակութեան գործին վերադարձնելով իր առաջնահերթ ու ստիպողական նշանակութիւնը:

Դպրոցականներ

Դպրոցականներ

Կարգ մը վարժարաններ արդէն իսկ սկսած են կանոնաւոր դասաւանդութեան, իսկ ուրիշներ տենդագին կը պատրաստուին` արձանագրութիւնները աւարտելու եւ կրթական տարին ամբողջական կորուստէ փրկելու համար:

Կը բաւէ հանդիպիլ մեր տնօրէններուն եւ ուսուցիչներուն, զգալու համար թէ ինչպիսի՜ վճռական հեւքով անոնք լծուած են կորսուած ամիսներուն ձգած կրթական պարապը առաւելագոյն չափով լեցնելու աշխատանքին:

Նոյնքան վարակիչ է հայ ծնողներուն ցուցաբերած հոգեկան հարստութիւնը, երբ հակառակ ընդհանրապէս տիրող շփոթ ու տագնապահար կացութեան, անոնք անվարան կը բախեն մեր վարժարաններուն դռները, առաջին հերթին իրենց զաւակներուն կրթութիւնը ապահովելու մտահոգութեամբ:

Հայ դպրոցին շուրջ բոլորուելու հանրային այս նախանձախնդրութիւնը չի կրնար անտարբեր ձգել մեզ, ընդհակառակն` կը գօտեպնդէ եւ կը վերաթարմացնէ մեր ազգային ինքնավստահութիւնը, մանաւանդ երբ կրթական վերամուտը կը կատարուի իսկական զոհողութիւններու գնով:

Գաղտնիք չէ ու մեծ է թիւը այն ծնողներուն, որոնք իրենց համեստ խնայողութիւնները այնքան երկիւղածութեամբ կը յատկացնեն հայ դպրոցին, հակառակ որ օրապահիկի իրենց անձկութիւնը դեռ փարատած չէ ամբողջովին: Իսկ ինչպէս չյուզուիլ եւ չհպարտանալ, երբ մուտքի արձանագրութեան նիւթական կարելիութենէն իսկ զուրկ հայ ծնողներ մասնավճարի խոստումով կը բախեն հայկական նախակրթարաններու դուռները…

Փաստօրէն Հայ դպրոցին սրբագործումը կը կատարուի այս օրերուն, երբ հայ ծնողներ ամէն գնով Մեսրոպեան տաճար կ՛առաջնորդեն իրենց զաւակները, հաստատելով որ իսկական տառապանք է հայեցի դաստիարակութեան կենարար շունչին բացակայութիւնը, թէկուզ ակամայ:

Այս ապրումին խոր գիտակցութիւնը պէտք է ունենայ իւրաքանչիւր հայ ուսուցիչ, որ այսօր եւ յառաջիկայ քանի մը օրերուն իր խնամքին տակ կ՛առնէ մեր զաւակները: Ընթացիկ վերամուտ մը չէ այս մէկը, որովհետեւ կը հետեւի մեր գաղութը հարուածող բախտորոշ ողբերգութեան մը: Արդարեւ, բացառիկ պարագաներու մէջ կը կատարուի հայ դպրոցին վերաբացումը, ուստի` անհրաժեշտ է արտասովոր կարգախօսով մը առաջնորդել մեր կրթական գործունէութիւնը:

Կը հաւատանք որ բառին բուն առումով այսօր հայ ուսուցիչը կը փոխարինէ երէկուան մեր զինեալ պահակները, որոնք ստանձնած էին հայութեան հաւաքական պաշտպանութեան ծանր պատասխանատուութիւնը: Այսօր մեր ուսուցիչներուն կը վստահինք հայ հոգիին պաշտպանութիւնը եւ կ՛ակնկալենք որ անոնք արժանի ըլլան իրենց ուսերուն վրայ դրուած նման պատասխանատու առաքելութեան մը:

Հայ դպրոցին հանդէպ ցուցաբերուած հանրային այս նախանձախնդրութիւնը բարոյապէս պարտաւորութեան տակ կը դնէ մեր ուսուցիչները, որոնք այլեւս իրաւունք չունին սովորամոլութեամբ յանձանձելու իրենց սրբազան ասպարէզը: Անոնց ջամբած հայեցի շունչէն կախեալ է նորահաս հայորդիներուն ազգային առողջ կազմաւորումը: Կրթական տարեշրջանին մնացեալ ժամանակը պէտք է օգտագործել առաւելագոյն խստապահանջութեամբ, որպէսզի մեռնող իւրաքանչիւր վայրկեան ծնուցիչ համբոյրը տայ ազգային վճռականութեան մը փթթումին:

Հայ դպրոցը այս տարի պիտի գործէ անցեալ ամիսներու ազգային մեր ապրումներուն անմիջական ներկայութեան մէջ: Հայ ուսուցիչը պէտք է կարենայ թարգմանը հանդիսանալ հաւաքաբար գործելու եւ ոչ մէկ զոհողութան առջեւ կանգ առնելու երէկուան հրամայականներուն: Որովհետեւ` վերականգնումի երթին լծուած հաւաքականութեան մը ապագայ Յոյսը կը յանձնուի անոր շունչին, ինչ որ անոր առաքելութեան կու տայ կրկնակ պատասխանատուութիւն»:

***

Նիւթական անձուկ պայմաններու բերումով շատ մը ծնողներ ստիպուած էին դպրոցէ հանել իրենց զաւակները եւ զանոնք գործի ասպարէզ ղրկել: Պարզուող տխուր երեւոյթին անդրադառնալով «Ազդակ» 14 փետրուար 1976-ի թիւով եւ «Որպէսզի վերակենդանացման երթը չխարխափի» խորագիրով խմբագրականով կը գրէր.

«Դարձեալ կանգ կ՛առնենք կրթական ներկայ վերամուտը յուզող մտահոգութիւններուն առջեւ, որովհետեւ հայ դպրոցին վերաբացումը կը նկատենք ազգային մեր կեանքի բնականոնացման առաջին հաստատաքայլը: Եւ եթէ խստապահանջութեամբ կը մօտենանք պարզուող երեւոյթներուն` դրդապատճառը մեր այն համոզումն է, որ առաջին քայլը կրնայ վճռական դեր խաղալ այս գաղութի հաւաքական վերականգնումի երթին մէջ:

Արդարեւ, կարգ մը վարժարաններու մօտ պարզուած հայ ուսուցիչներու իրաւազրկումը միայն մէկ երեսն է կրթական վերամուտին հետեւող տխուր երեւոյթներուն: Կայ նաեւ երկրորդ երես մը, թերեւս ոչ նոյնքան ցայտուն, բայց որուն անհրաժեշտ է անդրադառնալ հաւասար կարեւորութեամբ: Մեր համեստ խաւի զաւակներուն ուսումնազրկումն է ատիկա, որուն շուրջ աղմուկ չի բարձրանար այսօր, բայց որ անզգալաբար կը կրծէ մեր զանգուածներուն ինքնավստահութիւնն ու ազգային հաւատքը:

Կը բաւէ փողոց իջնել, զգալու համար մտատանջութիւնը այն համեստ ծնողներուն, որոնք նիւթական անձուկ պայմաններու բերումով կը ստիպուին դպրոցէն հանել իրենց զաւակները, տակաւին պատանի հասակի մէջ, ու զանոնք ղրկել գործի ասպարէզ: Անկասկած որ անոնց մեծամասնութեան համար եղածը ակամայ ու ժամանակաւոր կարգադրութիւն մըն է, այն վստահութեամբ` որ աւելի լաւ օրեր պիտի գան ու իրենց զաւակները պիտի վերագտնեն դպրոցը:

Ճիշդ է, որ այդ ծնողներուն կարեւոր համեմատութիւնը զոհն է իր ծնողական հպարտութեան, մանաւանդ հա՛յ ծնողի արժանապատուութեան` երբ չ՛ուզեր խնդրարկուի դերին մէջ գտնուիլ եւ, հետեւաբար, կը նախընտրէ իր զաւակը առժամաբար զրկել ուսումէ: Բայց մենք կը վախնանք որ հայ տղոց ուսումնազրկումը հետեւանք է նաեւ կարգ մը դպրոցներու կողմէ ցուցաբերուած ժխտական վերաբերումի մը: Դժբախտաբար հազուադէպ չեն այն պարագաները, ուր ծնող մը տուն կը ճամբուի վարժարան մուտքի արձանագրութեան պատասխանատուին կողմէ, նիւթական պահանջներով:

Անկախ այն իրողութենէն որ նիւթական պատճառներով հայ տղոց ուսումնազրկումը ազգային ոճիրի համազօր է, կրթական պատասխանատուներու այս վերաբերումին մէջ մենք կը տեսնենք անհատական աններելի թերացում մը, որուն վրայէն չի կրնար լուռ ացնիլ ընդհանրապէս մամուլը, ուր մնաց մե՛ր մամուլը: Մեր ուշադրութեան կը յանձնուին պարագաներ, ուր կարգ մը պատասխանատուներ, փոխանակ հետաքրքրուելու եւ փնտռելու չքաւոր ընտանիքի զաւակ իրենց աշակերտները եւ դպրոց առաջնորդելու զանոնք` անփութութիւնը կ՛ունենան դուռը փակելու իրենց օժանդակութեան դիմող իրապէ՛ս աղքատ ծնողներու երեսին:

Ամէն պարագայի տակ, յստակ պէտք է ըլլայ բոլորին համար որ ո՛չ մէկ հայ աշակերտ պէտք է զրկուի ուսումէ` նիւթական անձկութեան պատճառով: Կ՛ընդունինք որ մեր կրթական հաստատութիւնները իրենք եւս կը դիմագրաւեն պիւտճէական ծանրակշիռ մտահոգութիւններ, բայց չենք կրնար ընդունիլ որ պաշտօնավարական սովորամոլութեամբ հարցերուն տրուի մակերեսային լուծում: Հաւաքական պատասխանատուութեան տէր որեւէ վարժարան պարտաւոր է անտեղիտալի սկզբունքի մը վերածել այս պահանջը: Այսօր հայ դպրոցը գրկաբաց պէտք է ընդունի իրեն դիմող, կամ նիւթական անձկութեամբ գործի ասպարէզ նետուելու պարտաւորուած իւրաքանչիւր հայ աշակերտ: Առաջին հերթին նախ շնչաւորենք Դպրոցը, եւ ապա միայն լծուինք զայն նիւթապէս կանգուն պահելու անկասկած դժուարին աշխատանքին:

Մանաւանդ որ ժամանակը եկած է, որպէսզի հայկական վարժարաններու տնտեսաւորման գործն ու մտահոգութիւնը դադրին նեղ իմաստով կրթական պատասխանատուներու ուսերուն ծանրացող բեռ մը նկատուելէ: Լիբանանեան աղէտին ու անոր ծանր հետեւանքներուն լոյսին տակ` կարելի չէ առանձին ու իրենց բախտին ձգել մեր վարժարաններու հոգատար մարմինները, որովհետեւ կրթական մեր կեանքին վերականգնումը կը կարօտի, բառին ամբողջական իմաստով, հաւաքական ճիգերու: Հայ դպրոցը տնտեսապէս կանգուն պահելու մտահոգութիւնը այսօր մնայուն օրակարգ մը պէտք է դառնայ ազգային ու հանրային իմաստով աւելի պատասխանատու մեր մարմիններուն համար:

Կրկնելու գնով իսկ պէտք է յիշեցնել ու ընդգծել որ կրթական ներկայ վերամուտին մէջ մենք կը տեսնենք մեր հաւաքական կամքը փորձաքարի զարնող հանգրուան մը: Լիբանանեան աղէտէն վերականգնելու մեր երթին մէջ, երբ ընդհանուր պայքար բացած ենք գաղութը պարպող տարրերուն դէմ եւ երբ կարօտեալ զանգուածներու օժանդակութեան գործը դարձուցած ենք հրատապ կարգախօս, չենք կրնար հանդուրժել որ Հայ դպրոցը նահանջէ իր կոչումին մէջ: Մեսրոպեան տաճարին մէջ պէտք է մէկտեղուին մեր զաւակները, որպէսզի մղձաւանջէն սթափող Լիբանանի հայութիւնը չտկարանայ իր հաւատքին մէջ, եւ որպէսզի Հայ դպրոցէն թափ առնէ գալիքը աւելի ամուր հիմերու վրայ հաստատելու մեր ազգային վճռականութիւնը:

Գաղութային մեր կառոյցները վերակենդանացնելու առաջին քայլն է հայ դպրոցին վերաբացումը եւ չենք կրնար թոյլատրել որ անպատասխանատու վերաբերումներու հետեւանքով ատիկա դառնայ խարխափող սկզբնաւորութիւն մը»:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )