«Իրաւաբաններու Համահայկական Խորհրդաժողով»-ը Կ՛ամբողջացնէ Հայոց Ցեղասպանութեան Խնդիրներու Իրաւական Թղթածրարը
ԽՄԲ.- Հայոց ցեղասպանութեան հատուցման հարցը իրաւաբանական տեսանկիւնէ քննարկող այլ աշխատասիրութիւն մըն ալ կը կատարէ «Իրաւաբաններու համահայկական խորհրդաժողով» հանրային կազմակերպութիւնը:
Tert.am առցանց թերթը հոկտեմբեր 6-ին կը հրապարակէր անոր գործադիր տնօրէն, Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրական դատարանի նախագահի աւագ խորհրդական Անահիտ Մանասեանին հետ հարցազրոյց մը:
Մանասեան կ՛ըսէ, որ Հայոց ցեղասպանութեան խնդիրներու իրաւական թղթածրարը ամբողջացնելու համար ստեղծուած յանձնախումբը այս բնագաւառին մէջ ծաւալուն ուսումնասիրութիւններ կը կատարէ, որմէ ետք թղթածրարը կը ներկայացուի համապատասխան մարմիններուն, որոնք ալ իրենց կարգին կրնան գործնական քայլերու ձեռնարկել:
Ան կը յայտնէ, որ յանձնախումբը լրջօրէն կ՛ուսումնասիրէ Հայոց ցեղասպանութեան խնդրին իրաւական երեւոյթներուն առնչուող զանազան հանգամանքներ, ներառեալ` Թուրքիոյ ազգային-դատական ատեաններուն կողմէ 1919-1921 արձակուած վճիռները, Հայաստանի եւ Թուրքիոյ սահմանի վերաբերեալ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի իրաւարար վճիռին նշանակութիւնը եւ այլն, որոնք յիշեալ խնդրի տեսանկիւնէն առանցքային նշանակութիւն ունին:
«Իրականում պէտք է ընդունենք այն հանգամանքը, որ արդէն իսկ այս դատական աքթերում ընդգծուած է, որ հայ ազգաբնակչութեան բնաջնջումը կազմակերպուած է եղել: Ցաւօք սրտի, այս կարեւոր իրաւական փաստը յաւուր պատշաճի չի հետազօտուել եւ գնահատուել», կ՛ըսէ Մանասեան: Ստորեւ` Tert.am-ի նշեալ հարցազրոյցը.-
ՀԱՐՑՈՒՄ.- Ամփոփ կը ներկայացնէ՞ք Իրաւաբանների համահայկական խորհրդաժողովի նպատակն ու առաքելութիւնը:
ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Իրաւաբանների համահայկական խորհրդաժողովը ստեղծուել է 2009 սեպտեմբերի 20-ին` Իրաւաբանների համահայկական առաջին համաժողովի արդիւնքում, եւ դրա հիմնական նպատակն այն է, որ Հայաստանի, սփիւռքի եւ Արցախի միջեւ իրաւագիտութեան տարբեր բնագաւառներում աջակցութիւն ցոյց տրուի պետական, ազգային ծրագրերի իրականացմանը մասնագէտների միջեւ գործակցութեան աշխուժացմանը եւ միջազգային համագործակցութեան միջոցով նպաստենք հայ իրաւագիտութեան զարգացմանը: Կազմակերպութիւնը կարելի է ասել միաւորում է ամբողջ աշխարհի հայ իրաւաբանների, ինչպէս նաեւ` իրաւագիտութեան ոլորտին առնչուող մասնագիտութիւն ունեցող այլ անձանց: Օտարերկրացին եւս կարող է կազմակերպութեան անդամ դառնալ, եթէ նրան երաշխաւորում է կազմակերպութեան երկու անդամ:
Հ.- Ցեղասպանութեան, պահանջատիրութեան հիմնախնդիրների ուսումնասիրութիւնն ի՞նչ փուլում է:
Պ.- 2013 թուականի յուլիսին տեղի ունեցաւ Իրաւաբանների համահայկական երկրորդ համաժողովը եւ այդ համաժողովի ընթացքում ստեղծուեց Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդիրների իրաւական թղթածրարն ամբողջականացնելու համար յատուկ յանձնախումբ, որի նախագահը դարձաւ Սահմանադրական դատարանի խորհրդական, իրաւաբանական գիտութիւնների դոկտոր, փրոֆեսէօր Գէորգ Դանիէլեանը:
Կազմակերպութեան խնդիրներից մէկը հէնց մասնաւորապէս ցեղասպանագէտ-իրաւաբանների պատրաստմանը աջակցելն է: Կարեւոր նշանակութիւն ունէր այն հանգամանքը, որ կազմակերպութեան խնդիր է դիտարկւում համահայկական նշանակութեան իրաւունքի ոլորտի առանձին ծրագրերի մշակումը, դրանց իրականացմանը օժանդակելը, համահայկական նշանակութիւն ունեցող իրաւագիտական տարբեր հետազօտութիւնների իրականացումը եւ ուղղակի ակնյայտ է, որ Ցեղասպանութեանն առնչուող հարցերը, որպէս այդպիսին, ունեն համահայկական կարեւորագոյն նշանակութիւն:
Հէնց դա է պատճառը, որ ստեղծուեց Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդիրների իրաւական թղթածրարն ամբողջականացնելու համար յատուկ յանձնախումբ, որն իր մէջ ընդգրկում է ոչ միայն հայաստանեան իրաւագէտների, այլ նաեւ` հայ իրաւագէտների` աշխարհի մի շարք երկրներից:
Հ.- Ի՞նչ արդիւնքներ կան, ինչպիսի՞ պահանջատիրական դիմումներ, յայտեր են պատրաստւում ներկայացուել:
Պ.- Ինչպէս իրաւաբանների համահայկական խորհրդաժողով հասարակական կազմակերպութեան, այնպէս էլ ստեղծուած յատուկ յանձնախմբի նպատակը ոչ թէ ինչ-որ դիմումներ ստանալն է, կամ` ներկայացնելը, այլ առաջին հերթին այդ բնագաւառին առնչուող համապատասխան հետազօտութիւններ իրականացնելն է, այդ ուսումնասիրութիւնների իրականացման արդիւնքում իրաւական թղթածրարն ամբողջականացնելն է, ինչի արդիւնքում թղթածրարը բնականաբար ներկայացուելու է համապատասխան մարմիններին, որոնք կարող են գործնական քայլեր ձեռնարկել:
Յատուկ յանձնախմբի ստեղծումից յետոյ անմիջապէս սկսեցին աշխատանքներ տարուել վերջինիս գործունէութեան ծրագրի նախապատրաստման եւ այդ ծրագրի հիման վրայ ընթացիկ հետազօտութիւնների իրականացման ուղղութեամբ: Ներկայումս յանձնաժողովի կողմից հետազօտութեան համար ընտրուել են հետեւեալ հիմնական հարցադրումները:
- Ցեղասպանութեան դէպքերի դատապարտման եւ պատժամիջոցների կիրառման իրաւական հիմքերի եւ միջազգային փորձի նշանակութիւնը` Հայոց ցեղասպանութեան առնչութեամբ:
- Թուրքիայի ազգային-դատական ատեանների կողմից 1919-1921 թթ-ին կայացրած դատական աքթերի իրաւական նշանակութիւնը:
- Վաղեմութեան ժամկէտի առնչութեամբ Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանի որոշումների իրաւական նշանակութիւնը:
- Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Թուրքիայի սահմանի վերաբերեալ Միացեալ Նահանգների նախագահ Ուիլսընի իրաւարար վճռի իրաւական նշանակութիւնը եւ արժէքը:
- Հայոց ցեղասպանութեան արդիւնքում պատճառուած վնասի գնահատման չափանիշները եւ դրանց իրաւական հիմնաւորուածութիւնը:
- Ցեղասպանութեան համար միջազգային պայմանագրերի լրացումներ կատարելուն ուղղուած նախաձեռնութիւններ կատարելու իրաւական հիմնաւորումները:
Բնականաբար, ցանկացած հետազօտութեան իրականացում եւ թղթածրարի նախապատրաստում իրենից տեւական գործընթաց է ենթադրում: Այս պահի դրութեամբ արդէն իսկ աշխատանքներ, հետազօտութիւններ են կատարւում հէնց այս հիմնական ուղղութիւնների առնչութեամբ: Երբ բոլոր հետազօտութիւններն ամբողջականացուեն, դրանք կը համակարգուեն Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդիրների իրաւական թղթածրարում, եւ հետազօտութեան արդիւնքներում բնականաբար նաեւ համապատասխան պետական մարմիններին կը ներկայացուի Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդիրների իրաւական կարգաւորման եւ արտաքին քաղաքականութեան կտրուածքով համակարգուած գործողութիւններ իրականացնելու յստակ առաջարկութիւններ: Միեւնոյն ժամանակ, կրկին ընդգծեմ, որ յանձնախմբի հիմնական դերակատարութիւնը համապատասխան հետազօտութեան իրականացումն է եւ այդ հետազօտութիւնների արդիւնքներով Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդիրների իրաւական թղթածրարը ամբողջականացնելն ու նախապատրաստելն է:
Հ.- Այդ թղթածրարն ի՞նչ է ներառում, անհատների ունեցուածքների՞ պահանջ, թէ՞ աւելի ընդհանրական հարցեր:
Պ.- Բնականաբար թղթածրարը սոսկ անհատների պահանջներով չէ սահմանափակուած: Այն ընդգրկում է ցանկացած իրաւական հիմնախնդիր, որը կարող է կարեւոր լինել Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդրին առնչուող ցանկացած տեսանկիւնից: Յանձնախումբն արդէն իսկ լուրջ ուսումնասիրութիւններ է իրականացնում ծրագրում ընդգրկուած հարցադրումների առնչութեամբ: Սրանից իւրաքանչիւրը շատ կարեւոր նշանակութիւն ունեցող հարց է` իրաւական եւ մեր պահանջատիրութեանն առնչուող տարբեր հարցերը լուծելու տեսանկիւնից: Իրականում պէտք է ընդունենք այն հանգամանքը, որ արդէն իսկ այս դատական աքթերում ընդգծուած է, որ հայ ազգաբնակչութեան բնաջնջումը կազմակերպուած է եղել: Ցաւօք սրտի այս կարեւոր իրաւական փաստը յաւուր պատշաճի չի հետազօտուել եւ գնահատուել:
Հ.- Այդ թղթածրարը կարո՞ղ ենք համարել համազգային պահանջատիրական ծրագիր:
Պ.- Կը նախընտրէի խուսափել նման բանաձեւումներից: Մեր կազմակերպութիւնը իրաւաբաններին համախմբող կազմակերպութիւն է, եւ իրաւաբանական եզրութաբանութեան պարունակում պարզապէս ասեմ, որ դա յանձնախումբ է` ստեղծուած իրաւաբանների համահայկական խորհրդաժողով հասարակական կազմակերպութեան շրջանակներում, որը պէտք է ամբողջականացնի Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդիրների իրաւական թղթածրարը:
Հ.- Իսկ ուսումնասիրութեան արդիւնքում կա՞ն արդէն սկսուած գործընթացներ, կամ պատրստւո՞ւմ են:
Պ.- Ինչպէս նշեցի, յանձնախումբն արդէն իսկ լուրջ ուսումնասիրութիւններ է իրականացնում ծրագրում ընդգրկուած հարցադրումների առնչութեամբ: Յիշեալ պարունակում մի կարեւոր հանգամանք եւս կը ցանկանայի շեշտել: Հաւանաբար բոլորն են տեղեակ «Տողու Փերինչէքն ընդդէմ Զուիցերիայի» գործին: Յիշեցնեմ, որ 2007 թուականի մարտին Զուիցերիայի դատարանը, երկրում գործող օրէնքի համաձայն, պայմանական ազատազրկման էր դատապարտել եւ տուգանք էր սահմանել Թուրքիայի Բանուորական կուսակցութեան ղեկավար Տողու Փերինչէքի նկատմամբ` Հայոց ցեղասպանութեան ուրացման համար: Անցած տարուայ դեկտեմբերին Եւրոդատարանը արդարացրեց թուրք ազգայնականին, սակայն Զուիցերիայի կառավարութիւնը դիմեց Եւրոդատարանի Մեծ պալատին` յորդորելով վերանայել այդ վճիռը: Ընդամէնը մի քանի օր առաջ Հայաստանի Հանրապետութիւնը Եւրոպական դատարանում այս գործով ներգրաւուել է որպէս երրորդ կողմ: Նշեմ, որ Իրաւաբանների համահայկական խորհրդաժողովը նոյնպէս այս խնդրի առնչութեամբ լուրջ ուսումնասիրութիւններ էր իրականացրել եւ դիմել էր Եւրոպական դատարանին` խնդրելով գրաւոր նկատառումներով հանդէս գալու հնարաւորութիւն տալ, սակայն մեր այդ խնդրանքը մերժուել է այն հիմնաւորմամբ, որ դա անհրաժեշտ չէ պատշաճ արդարադատութիւն իրականացնելու համար:
Հ.- Սիսի նստավայրի նկատմամբ պահանջի բաւարարումը որքանո՞վ է հաւանական, եւ եթէ վերադարձուի` Պոլսոյ պատրիարքութեա՞նն է վերադարձուելու, ի՞նչ վտանգներ կարող է Թուրքիան առաջացնել:
Պ.- Այդ հարցը յատուկ յանձնախմբի կողմից դեռեւս չի ուսումնասիրուել եւ որպէս կարեւոր հիմնախնդիր` մօտակայ ժամանակահատուածում այն նոյնպէս կարող է դրուել հետազօտութեան հիմնական ուղղութիւնների շարքում:
Հ.- Իսկ գիտէ՞ք գործընթացներ, որոնք նախատեսւում է սկսուել հէնց հարիւրերորդ տարելիցի շրջանակներում:
Պ.- Եթէ խօսքը տուեալ պարագայում յիշեալ յանձնախմբի մասին է, ապա նշեմ, որ բնականաբար մեր կողմից արուող ամբողջ հետազօտութիւնն է ուղղուած նրան, որ մենք փորձում ենք իրաւական հիմք նախապատրաստել այդ խնդրի լուծման բնագաւառում յաջողութեան հասնելու համար, այդ տեսանկիւնից շատ կարեւոր նշանակութիւն ունեն մեր կողմից իրականացուող ուսումնասիրութիւնները ինչպէս ընդհանրապէս, այնպէս էլ հարիւրերորդ տարելիցին նախապատրաստուելու ծիրին մէջ:
Հ.- Ձեր ուսումնասիրութիւնն ի՞նչ է ցոյց տալիս, մեր պահանջատիրութեան բաւարարումը որքանո՞վ է իրապաշտ:
Պ.- Միջազգային իրաւունքի տեսանկիւնից իրապաշտութիւնն առաջնահերթ կախուած է նրանից, թէ որքան ամբողջական եւ գրագէտ իրաւական թղթածրար եւ իրաւական հիմնաւորումներ կը ներկայացնենք: Հէնց այդ է պատճառը, որ ստեղծուել է այդ յանձնախումբը եւ նշուած աշխատանքներն են տարւում: Բնականաբար իրաւական տեսանկիւնից մի շարք հանգամանքներ, որոնք բազմաթիւ են, մեր դիրքորոշման հիմնաւորման օգտին են խօսում:
Հ.- Իսկ ինչ-որ փոխհատուցումներ ներկայացուա՞ծ են պահանջների մէջ:
Պ.- Կրկին շեշտեմ, որ յանձնախումբը ուսումնասիրում է յիշեալ հիմնախնդրի իրաւական հիմքերը եւ պատրաստւում է ամբողջականացնել Հայոց ցեղասպանութեան հիմնախնդիրների իրաւական թղթածրարը:
Հետեւաբար այնքան էլ ճիշդ չէ յանձնախմբի` որպէս «ինքնուրոյն սուբյեկտի» կողմից, պահանջներ ներկայացնելու մասին խօսելը:

