Հակահարուածն Անխուսափելի Է, Որովհետեւ Դա Է Պատերազմի Վերսկսումը Կանխելու Միակ Միջոցը

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ

Ղարաբաղա-ազրպէյճանական շփման գծում հայկական ուղղաթիռը ոչնչացնելու` Ազրպէյճանի աննախադէպ լկտի սադրանքից յետոյ Արցախի Հանրապետութեան պաշտպանութեան նախարար Մովսէս Յակոբեանը յայտարարեց, թէ պատասխանը չի ուշանալու եւ լինելու է անսպասելի, չափազանց ցաւագին:

Ոչ ոք չի կասկածում նման հարուած հասցնելու` Արցախի Պաշտպանութեան բանակի կարողութեանը: Այն արդէն ապացուցուել է այս տարուայ օգոստոսին: Բայց, զուտ մարտավարական առումով, որքանո՞վ է նպատակայարմար նման յայտարարութիւն անելը, եթէ իսկապէս նման հարուած հասցնելու ինչ-որ գործողութիւն է պատրաստւում: Յարձակման կամ հակայարձակման անցնող բանակի հրամանատարը չի կարող սեփական որոշումները մատնող ելոյթներ ունենալ` հակառակորդին դրդելով լինել առաւել զգօն եւ պատրաստ հակադարձման: Մնում էր միայն, որ Յակոբեանը նաեւ յայտարարէր, թէ ո՛ր ուղղութեամբ է լինելու հայկական զինուժի հարուածը, ինչ բնոյթի է լինելու, ինչպիսի զօրամաս է ներգրաւուելու դրանում եւ այլ մանրամասնութիւններ:

Գուցէ Արցախի պաշտպանութեան նախարարը փորձում է նման կերպ բարձրացնել զինուորների եւ հասարակութեան ինքնավստահութի՞ւնը: Սակայն նման նախնական գործելաձեւերը վաղուց արդէն ոչ մի ազդեցութիւն հանրային գիտակցութեան վրայ չեն ունենում, քանի դեռ դրանք չեն դրսեւորւում յստակ գործողութիւններով: Եւ հիմա մնում է իսկապէս յուսալ, որ, չնայած սրան, անակնկալի ուժգնութիւնը կը ստացուի, որովհետեւ հուժկու հարուած հասցնելու այլընտրանք, կարծես, այլեւս չկայ:

Օգոստոսեան դէպքերից յետոյ, երբ Ազրպէյճանի հասարակութիւնը կսկիծով սեփական զինուժի ղեկավարութեան անխոհեմ որոշումների ու քայլերի պատճառով կրած կորուստներն էր հաշւում, Պաքուն ստիպուած եղաւ մի տեւական ժամանակ հրաժարուել ռազմատենչ հռետորաբանութիւնից եւ սադրիչ գործողութիւններից: Փորձն արդէն ցոյց է տալիս, որ Ազրպէյճանը նման դէպքերում սթափւում է միայն ուժգին ապտակ ստանալուց յետոյ: Այլընտրանքը Պաքուին անընդհատ լկտիանալու հնարաւորութիւն տալն է, դրա հետեւանքը` նման ցաւոտ միջադէպերի կրկնութիւնը եւ յաճախակի դառնալը: Ու որքան էլ այս լարուած իրավիճակում նման պատասխանը պատերազմի վերսկսման նշան կարող է թուալ, իրականում հէնց դա է լայնածաւալ պատերազմական գործողութիւններից խուսափելու միջոցը:

Եւ այստեղ որեւէ ազդեցութիւն պէտք չէ ունենայ միջազգային հանրութեան հնարաւոր յարձակողական, դատապարտող դիրքորոշումը: Ոչ միայն այն պատճառով, որ իրենց անվտանգութիւնն ապահովելու հարցում թէ՛ Հայաստանը եւ թէ՛ Արցախն ունեն գերիշխանութեան իրաւունքներ, այլեւ որովհետեւ միջազգային հանրութեան երկակի փորձաչափների վրայ խարսխուած կարծիքը, Ազրպէյճանի սադրանքներին մշտապէս մատների արանքով նայող կեցուածքը վաղուց արդէն դարձել է հակամարտութեան գօտու ապակայունացման, Պաքուի լկտիացման ամենազգայուն գործօններից մէկը:

Իրականում հայկական կողմի առաւել քան կոշտ արձագանգը կամ պատասխանը պէտք է նոյնչափ զգաստացնող լինի նաեւ միջազգային հանրութեան համար, որը ներկայումս տենդագին փորձում է զսպել հայկական կողմին` նման հնարաւոր գործողութիւններից: Ողջ հարցն այն է, թէ ինչպիսի՞ն կարող է կամ պէտք է լինի այդ «ապտակը»:

Միջադէպից անմիջապէս յետոյ Պաքուն յայտարարեց, թէ հայկական ուղղաթիռը խոցուել է Ազրպէյճանի սահմանը հատելու եւ իր պաշտպանական դիրքերի վրայ յարձակման նշաններ ցուցադրելու պատճառով: Սակայն թէ՛ ուղղաթիռին հարուածելու մասին տարածուած տեսագրութիւնը եւ թէ՛ անկման վայրը փաստում են Պաքուի նման պնդումների անհեթեթութիւնը: Եթէ սա յստակ կանխամտածուած, բայց չափազանց փնթի իրագործուած սադրանք չէր` ուղղուած բանակցային գործընթացի ներկայիս ընթացքը խաթարելուն, ապա առնուազն մատնում է Արցախի տարածքում հայկական բանակների համատեղ զօրավարժութիւններից նրանց խուճապը եւ իրարանցումը, որը կարող էր բերել առաջնագծի անկառավարելի եւ նման ելք ենթադրող գործողութիւնների: Մէկ բան բոլոր դէպքերում կարծես թէ դառնում է ակնյայտ: Պաքուի ներկայիս հակասական կեցուածքը եւ կայացրած` պարզապէս անլուրջ որոշումները ցոյց են տալիս, որ Ազրպէյճանը բոլոր դէպքերում բացարձակապէս պատրաստ չէր նման զարգացումների:

Խնդիրն այն է, որ հասկանալով ուղղաթիռը խոցելու համար բերող հիմնաւորումների ուղղակի հակասումը սեփական պաշտօնական դիրքորոշմանը առ այն, որ Արցախը ազրպէյճանական տարածք է, այսինքն` սահման, որպէս այդպիսին, պէտք է որ չլինէր, Պաքուն անմիջապէս շրջանառութեան մէջ դրեց մէկ այլ մօտեցում: Իբր, քանի որ Արցախը Ազրպէյճանի բռնագրաւուած տարածք է, ապա Պաքուն իրեն իրաւունք է վերապահում Արցախի օդային տարածքը հռչակելու ոչ թռիչքային հատուած, ինչի մասին, իբր, տեղեկացուել է նաեւ օդանաւային միջազգային կազմակերպութեանը: Սրանով, ի հարկէ, Պաքուն, կամայ, թէ ակամայ, հաստատում է, որ ուղղաթիռը խոցուել է մինչեւ շփման գծին մօտենալը: Բայց եթէ շարժուենք այս տրամաբանութեամբ, ապա Ազրպէյճանի բանակի հակաօդային պաշտպանութեան ուժերը պէտք է ոչ միայն խոցէին շփման գծին այդքան մօտեցած երկու ուղղաթիռներից մէկը, այլ` երկուսը միաժամանակ, աւելի՛ն, ոչնչացնէին այս օրերին անցկացուող զօրավարժութիւնների ժամանակ օդ բարձրացող հայկական բոլոր ուղղաթիռները եւ գուցէ նաեւ` ինքնաթիռները:

Նման բան, սակայն, բնականաբար չարուեց: Աւելի՛ն. Պաքուի այս նոր, անհեթեթ հիմնաւորման պարագայում ստացւում է, որ Ազրպէյճանը փաստացի պատերազմ է յայտարարում հայկական կողմին, քանի որ, ըստ այդ տրամաբանութեան, պէտք է այսուհետեւ հարուածներ հասցուեն Արցախի օդային տարածքում սաւառնող բոլոր ռազմական օդանաւերին:

Մինչդեռ արդէն օրուայ կէսին տեղեկատուութիւն տարածուեց, որ Արցախ է այցելել Հայաստանի նախագահ, զինուած ուժերի գերագոյն-գլխաւոր հրամանատար Սերժ Սարգսեանը: Նախագահը, ընդ որում, Արցախ էր մեկնել ակնյայտօրէն պաշտպանութեան նախարարին պատկանող ուղղաթիռով: Եւ եթէ Պաքուն առաջնորդուէր իր տարածած վերոնշեալ յայտարարութեամբ, ապա պէտք էր նաեւ Սերժ Սարգսեանին տեղափոխող ուղղաթիռը յայտնուէր ազրպէյճանական ուժերի թիրախում: Սակայն Սարգսեանը ոչ միայն հասել է Ստեփանակերտ, այլեւ նրա ուղղաթիռը վայրէջք է կատարել Ստեփանակերտի օդակայանում: Այն նոյն օդակայանում, որի շահագործումը կանխելու ուղղութեամբ արդէն տարիներ շարունակ կատաղի պայքար է մղում Ազրպէյճանը, ինչի պատճառով այդ օդակայանի շահագործումը շարունակ ամենատարբեր պատրուակներով ձգձգւում է:

Ուղղաթիռով Արցախ մեկնելու` Սերժ Սարգսեանի քայլը կարելի է ինչ-որ իմաստով նաեւ դիւանագիտական պատասխան համարել Ազրպէյճանի սադրիչ գործողութիւններին: Սակայն գուցէ շատ աւելի ճիշդ կը լինէր, եթէ նախագահը Ստեփանակերտ մեկնէր ոչ թէ ռազմական ուղղաթիռով, այլ քաղաքացիական ինքնաթիռով` կատարելով մօտ երեք տարի առաջ տուած այն խոստումը, թէ, ի հեճուկս Ազրպէյճանի բարձրացրած վայնասունի, ինքն է լինելու Երեւան-Ստեփանակերտ քաղաքացիական չուերթի առաջին ուղեւորը: Սա ոչ միայն կը նշանակէր Ստեփանակերտի օդակայանի շահագործման մեկնարկ, այլեւ Պաքուին կը կանգնեցնէր է՛լ աւելի անհեթեթ վիճակի առջեւ: Առանց այն էլ Արցախի օդային տարածքը թռիչքազերծ գօտի յայտարարելու քայլը դիւանագիտական փակուղի է հէնց իր` Պաքուի համար: Եթէ հայկական կողմից այդ «պայմանը» խախտելու պատճառով պէտք է սկսուի պատերազմը, ապա պատասխանատուութեան ողջ բեռը մնալու է Ազրպէյճանի ուսերին:

«Երկիր»

(Յապաւումով)