ԲԱՅՑ ՏՂԱՔԸ Ի՞ՆՉ ԻՄԱՆԱՅԻՆ

Հայկական հարցը հիմնուած է իր պապենական հողերուն վրայ
ազատ ու անկախ ապրելու եւ բարգաւաճելու հայ ժողովուրդի
արդար իրաւունքին վրայ` վայելելով ազգային եւ ընկերային
ամբողջական իրաւունքներ:

«ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿ»
Հաղորդագրութիւն – 27 յուլիս 1983

 

Նպատակը մէկ էր. ազատագրել պապենական Հայաստանը:

Պէտք էր քանդել լռութեան պատը: Պահանջել ճանաչում: Պահանջել հատուցում: Բանալ ճամբան դէպի Արեւմտահայաստան: Վերադարձնել հողը… պապենական հողը, ուր պիտի բարգաւաճէր հայրենիքը, եւ ուր արժանապատիւ կեանք պիտի ապրէր հայը` վայելելով ազգային եւ ընկերային իր իրաւունքները:

Իմացեալ մահով գացին Լիզպոն: Համեստօրէն գիտակցելով իրենց գործին կարեւորութեան: Հաւատալով, որ երիտասարդութիւնը «պիտի արթննայ եւ քալէ «Հ. Յ. Բանակ»ի ճամբով»: Հաւատք ունէին ժողովուրդին վրայ, ժողովուրդէն ծնող նոր սերունդներուն վրայ: Անոնք էին, որ պիտի տեսնէին ազատագրուած Արեւմտահայաստանը: Անոնք էին, որ պիտի ապրէին հոն եւ կերտէին հայրենինքը:

Բայց տղաքը ի՞նչ իմանային…

Ի՞նչ իմանային, թէ երիտասարդութեան մէկ մասը պիտի մնայ խոր քունի մէջ, արթուններ ալ  պիտի քալեն այլ ճամբով: Ի՞նչ իմանային, թէ սերունդներ ծնող ժողովուրդին վրայ կարելի չէր յոյս դնել նոյնիսկ հայապահպանման աշխատանքին մէջ:

Նոյնիսկ Արեւմտահայաստանը ազատագրուած տեսնելու անոնց երազը այլանդակուած է այսօր: Ժողովուրդը կը բաւարարուի «դէպի Արեւմտահայաստան» պտոյտով մը` իրականացնելու երազ մը, որուն մէջ «ազատագրուած» բառը կորսնցուացած է իրեն վերապահուած տեղը:  Թուլացած է պահանջատիրութեան ոգին: Ազատագրելու երազն է, որ կը մարի հոգիներուն մէջ: Զայն կը փոխարինէ իրականութեան հետ հաշտուելու եւ զայն ընդունելու ախտաւոր ոգին:

Եւ ըսել, որ տղաքը հաւատք ունէին ժողովուրդին պահանջատէր ոգիին վրայ…

Փաստօրէն ժողովուրդը շա՜տ հեռու է այդ ոգիէն: Ժողովուրդը նոյնիսկ կը դժուարանայ իրեն վստահուած հայապահպանման մէջ: Նոր սերունդները կը զրկէ իր ինքնութենէն, իր պատկանելիութենէն: Եւ ինչպէ՞ս յուսալ, որ օտար վարժարան յաճախող մանուկը, իր լեզուն եւ պատմութիւնը չգիտցող մանուկը, օտարին անունը կրող, օտար շրջանակի մէջ մեծցող մանուկը, վաղը ինք պիտի բռնէ պահանջատիրութեան ճամբան: Ինչպէ՞ս յուսալ, որ իր ինքնութիւնն ու պատկանելիութիւնը չամրապնդած երիտասարդը վաղը պիտի քալէ տղոց ճամբով:

Իսկ այդ արթուն երիտասարդը, Դատին նախանձախնդիր երիտասարդը արդեօք կը գիտակցի՞, որ ակամայ կը շեղի տղոց գծած ուղիէն:

Տղաքը ի՞նչ իմանային, թէ հակաթուրք պայքարը պիտի տարուի ներքին ճակատի վրայ: Անոնք եւ իրենց նման ուրիշներ սարսափի կը մատնէին թուրքը, ուր որ ալ ըլլար: Թուրք դեսպաններ, թուրք դիւանագէտներ կը հալածէին եւրոպաներու, ամերիկաներու մէջ: Իրենց հայեացքը ուղած էին դէպի արտաքին ճակատ, միջազգային բեմ:

Անոնք ի՞նչ իմանային, թէ  նախանձախնդիր հայ երիտասարդը արտաքին քարոզչութեան եւ պահանջատիրութեան մղելու առիթ պիտի չունենայ, թէ ան պիտի ստիպուի ներքին ճակատին վրայ մղել հակաթուրք պայքարը` իր իսկ ժողովուրդին քարոզելով, սրբագրելով, ուղղելով: Տղաքը  ի՞նչ իմանային, թէ ժողովուրդը այսօր ի՛նք ոտնակոխ պիտի ընէ իրենց ու ճզմէ իրենց ոգին` քաջալերելով թրքականը ` մեր տուներուն եւ շուկաներուն մէջ:

Վերջապէս, հաւատքով լեցուն այս տղաքը չէին պատկերացներ, որ յուսահատական ըլլալու աստիճան ծանր պիտի ըլլայ հայութեան վիճակը: Անոնք մեծ յոյսեր ունէին, որ իրենց գերագոյն զոհողութեամբ պիտի շրջեն պատմութեան անիւը, եւ որ` հայ ժողովուրդը պիտի ապրի նոր զարթօնք մը:

Յոյսերը կամաց-կամաց կը շոգիանան: Բարքերով եւ օտար շրջապատով տարուած անգիտակից ժողովուրդը չ՛անդրադառնար, որ կանգնած է անդունդի մը եզրին: Վիճակին ահաւորութեան գիտակցողն ալ արդէն տարիներէ ի վեր որդեգրած է ջայլամի քաղաքականութիւնը:

Միայն Լիզպոնի տղոց ոգիին հաւատարիմ այն քիչերն են, որ յոյսի նշոյլ մը կը ներշնչեն:

Այն հարուածները, զորս հայութիւնը այսօր կը ստանայ, բաւարար չեն թուիր ըլլալ: Միայն հզօր ցնցումներ կրնան փրկել հայութիւնը իր մահաքունէն: Բայց տղաքը ի՞նչ իմանային…

ՍԱՆԱՀԻՆ ԹՈՐՈՍ

 

ՓԱ՛ՌՔ ՄԵՐ ՀԵՐՈՍՆԵՐՈՒՆ

27 յուլիս 1983 – 27 յուլիս 2011. Արդէն իսկ 28 տարիներ անցած են Սարգիս Աբրահամեանի, Սեդրակ Աճէմեանի, Վաչէ Տաղլեանի, Արա Քըրճըլեանի եւ Սիմոն Եահնէեանի նահատակութենէն:

Հինգ քաջարի մարտիկներ փակեցին իրենց աչքերը, որպէսզի վաղը բացուող հայ մանուկներուն աչքերը տեսնե՛ն ազատագրուած հայրենիքը:

Ի՞նչ կոչենք այս գործողութիւնը, եթէ ոչ` հայրենասիրութիւն, անձնազոհութիւն եւ նուիրուածութիւն: Այո՛, անոնք նուիրեցին իրենց կեանքը, մեկնեցան այս աշխարհէն, որովհետեւ կը հաւատային, որ առանց հայրենիքի, առանց մեր հողերուն` ո՛չ կեանք կայ եւ ո՛չ ալ ապագայ:

Ի՞նչ կարելի է կոչել զանոնք, եթէ ոչ` անմահներ: «Մահ իմացեալ անմահութիւն է». անոնք գիտէին, որ կ՛երթային դէպի մահ, սակայն չվախցան մահէն, այլ դիմաւորեցին զայն, որովհետեւ անկեղծ զինուորներ էին, որոնց համար նպատակն էր կարեւորը: Հաւատարիմ մնալով իրենց երդումին, անոնք զոհաբերեցին իրենց ամէնէն թանկագինը` իրենց կեանքը:

Մենք, իբրեւ հայ երիտասարդներ, պարտաւոր ենք ամէն օր յիշել Լիզպոնի հինգ տղաքը: Պարտաւոր ենք դասեր քաղել անոնց անձնազոհութենէն:

Այսօր Լիզպոնի հերոսները իւրաքանչիւրիս կը փոխանցեն հայրենիքի ազատագրութեան ջահը:

Այդ ջահը կարելի չէ անմար պահել, եթէ ունենաք սերունդ մը, որ կը կորսուի օտարութեան մէջ: Լիզպոնի հինգը իրենց գերեզմաններէն կը պոռթկան, երբ տեսնեն երիտասարդութեան այն մասնիկը, որ անտարբեր է իր ազգին ու դատին հանդէպ: Երբ տեսնեն երիտասարդութեան այն հատուածը, որ օտար ամուսնութիւններու ու թմրամոլութեան նենգ երեւոյթներու հոսանքներով կը տարուի:

Սակայն այս հոսանքին դիմաց կայ այն երիտասարդութիւնը, որ գիտակից է ազգային պարտականութեան հանդէպ, պահանջատէր է եւ ունի ենթահողը` շարունակելու այս պայքարը:

Կը մնայ, որ երիտասարդութեան այս հատուածը շատ աւելի վճռական կեցուածք ցուցաբերէ յանուն Հայ դատի մղուող պայքարին հանդէպ, ընդդէմ ազգային վնասակար երեւոյթներուն: Իսկ ուժերու համախմբումն ու ներուժի լաւապէս օգտագործումը պիտի ծառայեն աշխատանքի յաջողութեան:

Նոր սերունդը պէտք է յանձնառու ըլլայ շարունակելու համար Լիզպոնի տղոց սկսած գործը, մինչեւ որ հասնի սրբազան Դատի լուծման:

Թող յաւե՛րժ ապրին մեր նահատակները: Թող ծնի՛ն նոր սարգիսներ, սեդրակներ, վաչէներ, արաներ, սիմոններ: Փա՛ռք անոնց:

ՇԱՂԻԿ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

 

ԽԱՆԱՍՈՐԻ ԴԱՍԸ

1. Քիւրտիստանի սահմանները ըստ նախագահ Ուիլսընի գծած Սեւրի քարտէսին 2. Ներկայիս քիւրտերուն պատկերացուցած Քիւրտիստանը, որուն սահմաններուն մէջ կ՛իյնան նաեւ Սեւրի դաշնագրով ճշդուած Հայաստանի պատկանող հայկական նահանգներ

«Հայեր, յիշենք նուիրական այս օրը,
Յուլիս ամսու քսանհինգին կատարեցէք մեր տօնը»:

 

Հայերն ու քիւրտերը դարերով իրարու նկատմամբ յիշատակելի թշնամութիւն չեն ունեցած` մինչեւ 19-րդ դարու 80-ական թուականները: Կարմիր Սուլթանի հրահրումով ու հովանաւորութեամբ, բարբարոս քիւրտերը սկսան հայերը կեղեքել եւ բազմաթիւ բռնարարքներ ու ջարդեր կատարել հայերուն դէմ: Թուրքիան նենգ ու դաւադիր քաղաքականութեամբ ամէն միջոցի կը դիմէր տկարացնելու համար հայերը: Օսմանեան պետութեան միջոցներէն մէկն էր քրտական աշիրէթներուն ու անոնց բէկերուն շահագործումը` կաշառելով զանոնք, նպատակադրելով նախ հայ ժողովուրդը հարուածել, տրուած ըլլալով, որ հայերը իրենց դրացի մահմետականներէն աւելի յառաջդիմած էին ուսման, արհեստի եւ արուեստի մարզերուն մէջ, ապա հայկական ազատագրական շարժումը տկարացնել եւ պատմական Հայաստանի հողին վրայ հայերուն թիւը պակսեցնել:

Անշուշտ այս դաւադրական ծրագրին խոչընդոտը պիտի դառնար հայկական ազատագրական շարժումը` ՀՅԴ-ի գլխաւորութեամբ:

1896-ի Վանի կոտորածը` 40-հազարանոց քիւրտ մազրիկ ցեղի ձեռամբ, հայերուն դէմ քիւրտերուն կողմէ կատարուած ոտնձգութիւնները իրենց գագաթնակէտին հասցուց: Ա՛լ վերջ մը պէտք էր դրուեր քրտական գոռոզութեան:

Պանք Օթոմանի հերոսական գրաւումին յաջորդող տարին ՀՅԴ որոշած էր պատժել քիւրտ մազրիկ ցեղը, որուն մեծաւորը` Շարաֆ բէկը սուլթանին հրահանգով նաեւ ջարդած էր Աղբակի հայութիւնը: Եւ կազմակերպուեցաւ Խանասորի արշաւանքը: 300 հոգինոց ֆետայիներու արշաւախումբը, Վարդանի հրամանատարութեամբ եւ մասնակցութեամբ, արշաւանքին գաղափարը յղացող Նիկոլ Դումանի եւ Ռոստոմի եղբօր` Կարոյի, որ արշաւանքի ընթացքին հերոսաբար նահատակուեցաւ, լուսաբացին մտան Խանասոր ու խնայեցին միայն կիներն ու երեխաները: Ֆետայիին մահացու գնդակէն ազատած էր Շարաֆ  բէկը` մութին մէջ փախչելով: 28 Յուլիսին վերջացաւ արշաւանքը: Դաշնակցութիւնը յաջողած էր: Ողջ հայութիւնը յաղթած էր : Հայկական յեղափոխութիւնը թեւակոխեց նոր հանգրուան ոգեւորուելով այս փառայեղ յաղթանակէն:

Խանասորի արշաւանքէն թուրքերը , քիւրտերը եւ նոյնիսկ հայերը մեծ դաս մը սորվեցան: Թուրքերն ու քիւրտերը սորվեցան, որ հայերը առաջուան տկար խեղճուկ հայերը չեն ալ: Անոնք հասկցան, որ հայերն ալ կռուիլ գիտեն եւ դիմադրող դարձած են: Հայերն ալ իրենց կարգին սորվեցան, որ իրենք այլեւս անզօր ու անթիկունք չեն եւ իրենց կողքին կանգնած է Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը` իր յառաջամարտիկներով:

Այսօր, Խանասորի արշաւանքէն  114 տարի ետք, նոյն քիւրտերը, որ մեզ կը ջարդէին ու կը կեղեքէին` օսմանեան պետութեան օգտագործութեամբ, ժամանակակից Թուրքիոյ դէմ անկախանալու պայքար կը մղեն: Անոնք ազգայնական դարձած են: Անոնք  բռնագրաւեալ մեր հողերուն մեծ մասին վրայ բազմած են: Եւ Թուրքիոյ մէջ մօտաւորապէս 10-15 միլիոն կը հաշուեն (ներառելով բոլոր ցեղախումբերը, յարանուանութիւնները, յարակից ցեղերն ու աշիրէթները): Անոնք հայոց պապենական հողերը իրենցը կը նկատեն եւ բուռն պայքար կը մղեն յանուն իրեց դատին: Իսկ մենք` հայերս, մեր գլխաւոր կամ միակ թշնամին թուրքը կը նկատենք : Եւ տրամաբանութիւնը կ՛ըսէ. «Թշնամիիդ թշնամին բարեկամդ է»: Այսինքն, ըստ այս հասկացողութեան, մեր բարեկամը պէտք է ըլլայ թուրքին ոխերիմ թշնամին` 21-րդ դարու քիւրտը:

Ո՛չ: Եթէ այդպէս կը մտածենք , շատ կը սխալինք: Մեր հնդեւրոպացի «եղբայրները» 100 տարի առաջ ալ երբեմն մեզի բարեկամացան ու բռնակալութեան դէմ կռուեցան ուս-ուսի մեր կողքին, քանի մը պարագաներու: Սակայն կարճ ժամանակ մը ետք անոնք նախընտրեցին թրքական կաշառքն ու դաւադրութիւնը` հայու հետ բարեկամութեան: Անոնք ուժի սիրահարներ էին: Անոնք, պարտուելով հանդերձ, հայ ֆետայիները կը պատուէին եւ անոնց մասին երգեր կը հիւսէին: Անոնք բարեկամ չունին: Անգամ մը ռուսէն, անգամ մը Միացեալ Նահանգներէն կը զինուին ու կը ֆինանսաւորուին, մինչ Միացեալ Նահանգներ տակաւին կ՛ուրանան Հայոց ցեղասպանութիւնը: Արագ բազմացող քիւրտերը թիւով մեզ կը գերազանցեն եւ մեր բռնագրաւեալ Հայրենիքի հաւատաւոր պաշտպանները դարձած են: Այս մէկը շատ մեծ վտանգ է Հայ դատին եւ «Ազատ, անկախ ու միացեալ ամբողջական Հայաստան» կերտելու նպատակին: Նմանութիւնները շատ են մեր ազգային ազատագրական դատին եւ իրենց դատին միջեւ, բայց ի վերջոյ, տարբեր ազգեր ենք:  Կարծէք` անոնք մեր արդար պայքարը խլած են մեր ձեռքէն: Կարծէք` անոնք մեզ կ՛ընդօրինակեն:

Հայե՛ր, յիշենք, որ քիւրտը տակաւին նոյն քիւրտն է: Այնքան ատեն, որ տկար ենք, ան մեզ կ՛անտեսէ ու… քիւրտիստաններն ալ կ՛անկախացնէ: Խանասորի արշաւանքը առիթ թող ըլլայ, որ զգուշանանք քրտական ախորժակներէն:

ՀՐԱՅՐ ԵՍԱՅԵԱՆ

 

Share this Article
CATEGORIES