ԱՆԺԱՄԱՆԱԿ ՏԱՐԱԾԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՎՐԱՅ…

Դաւիթ, «Հովահարով կին»ը, 90 x 80սմ, աքրիլիք, 2011

Պատմամշակութային անցեալի տպաւորութիւններու հիման վրայ կեանքը իմաստաւորելու եւ ներկան գնահատելու Դաւիթ Դաւթեանի ձգտումը գիտակցական երեւոյթ չէ, այլ` բնազդային ներքին մղում, որ իբրեւ առհաւական նկարագիր` կը ծնի ու կը կազմաւորուի անժամանակ տարածականութիւններու վրայ:

Ահաւասիկ թէ ինչո՛ւ  անոր կերտած կերպարները անցեալէն կու գան, կը գոյատեւեն անցեալի շքեղ կառոյցներու մէջ, շրջապատուած` գեղեցիկ բնութեամբ ու անասուններով, կ՛ահազանգեն, սակայն, տաղտկալի առօրեայի մը մասին: Անոնք պալատական կեանքի վարժ կերպարներ չեն, անոնց միջավայրն ու հագած ճոխ հագուստները խորթ կը հնչեն` համեմատած իրենց էութեան ու ժամանակակից կեանքին, սակայն կարծէք թէ ակամայ մտած են ոլորապտոյտի մը մէջ, ուրկէ ո՛չ դուրս գալը ցանկալի է իրենց համար եւ ո՛չ ալ հոն մնալը: Փարթամ կեանքը կը հետաքրքրէ ու կ՛առինքնէ զանոնք, սակայն չի բաւարարեր, որովհետեւ ի վերջոյ գիտակից ու հաւասարակշռուած մարդու համար կեանքի բնականութիւնն ու պարզութիւնը աւելի գրաւիչ է, քան` ճոխութիւնն ու բարդութիւնը, որոնք պայմանաւորուած են իրարմով: Դաւիթ ինքզինք կը տեսնէ ու կը դրսեւորէ անոնց մէջ, անոնց միջոցով:

Այո, կը թուի, թէ երեւութապէս ուրախ են անոնք, կը նուագեն, կ՛երգեն, կը պարեն, կը սիրեն, կը պտտին եւ նոյնիսկ ոմանք նստած արհեստական ձուկերու վրայ` կը ճախրեն ու կը մեկնին դէպի անյայտը, պարզապէս` երազելու հեռանալու համար անորոշ առօրեայէն: Ժպիտը կա՛մ կը բացակայի եւ կա՛մ ալ բռնազբօսիկ կերպով կ՛արտայայտուի անոնց դէմքին: Դաժան իրականութենէն կը խուսափին կարծէք, եւ ճշմարտութիւնը բացուած կը մնայ անոնց վանդակապատ նայուածքներուն ետին: Անոնք կան ու չկան, իրական ու անիրական են միաժամանակ:

Դաւիթ, «Ճամբորդողներ», 100 x 120սմ, աքրիլիք, 2011

Դաւիթ գերիրապաշտ մըն է ի վերջոյ, սակայն անոր ենթագիտակիցն ու երեւակայութիւնը միասնաբար եւ ինքնամուղ ձեւով կը գործեն, այնպէս` ինչպէս յետխորհրդային շարք մը արուեստագէտներ, որոնց քով անհեթեթի ուժեղ դրսեւորումը նոր ակօս մը կը բանայ դասական գերիրապաշտ դպրոցի ծիրին մէջ:

Եթէ դասական գերիրապաշտները կը պայքարէին` «Ազատագրելու համար ժամանակակից գիտակցութիւնը` տիրող սոսկալի սահմանափակութենէն», ապա անհեթեթ գերիրապաշտները կը պայքարին ազատագրելու համար մարդկային ստեղծագործ ուժը բռնի կերպով հսկուած ըլլալու սարսափելի իրողութենէն:

Փաստօրէն գերիրապաշտները (ներշնչուելով տատայականներէն), իրենց ժամանակի գիտակցութիւնը սկսան ազատագրել տիրող սոսկալի սահմանափակութենէն ու պեղելէ ետք ենթագիտակից (երբեմն նաեւ` անգիտակից) ներաշխարհը, արուեստը օժտեցին իրենց ժամանակի նոր լեզուամտածողութեամբ ու տարածականութեամբ: Իսկ նախկին խորհրդային երկիրներու ստեղագործողներու խնդիրը թէեւ կ՛առնչուէր գիտակցականի հետ, սակայն որոշ չափով կը տարբերէր անոնցմէ` գիտակցականի բռնադատուած ու ճնշուած ըլլալու իրողութեամբ:

Դաւիթ, «Զբօսանք», 100 x 120սմ, աքրիլիք, 2009

Խորհրդային բռնատիրական կացութաձեւը ինքնին արհեստական էր եւ յարիր չէր մարդկային խառնուածքին, հետեւաբար` անհեթեթ: Իսկ անոր փլուզումը առաւել եւս անտրամաբանական էր ու անըմբռնելի: Խորհրդային ստեղծագործողները յանկարծ իրենք զիրենք գտան ազատութեան մէջ, որ սակայն սկզբնական շրջանին հոգեկան պարապութիւն ստեղծեց եւ ապա ստեղծագործական ամլութիւն պատճառեց, յատկապէս` երիտասարդներուն, որոնք շուարած ու շշմած էին կատարուած իրողութենէն: Դաւիթ եւ իր վրձնակիցները հասակ առին ու կազմաւորուեցան խորհրդային կարգերու փլուզման եւ անկէ ետք նոր կարգերու հաստատման ժամանակաշրջանին: Դիւրազգաց, դիւրագրգիռ եւ յուսախաբութիւններով առլցուն այս սերունդը մնաց տագնապած ու շփոթահար: Այս մթնոլորտին մէջ էր, որ Դաւիթ կը բախէր կեանքի դուռը արժանապատիւ կերպով ապրելու եւ մարդկային արժանիքները փրկելու համար: Եւ յանկարծ ակամայ ինքզինք կը գտնէր ստեղծագործական լուրջ պատասխանատուութեան մը դիմաց:

Այս ժամանակաշրջանին էր, որ անսպասելիօրէն տեղի ունեցաւ 1988-ի յայտնի երկրաշարժը, որմէ ետք սկսաւ նաեւ անկայուն քաղաքական վիճակը Կովկասի մէջ: Դաւիթի տարեկիցներէն շատեր զինուորագրուեցան եւ մեկնեցան ճակատ` պաշտպանելու համար ազգն ու հայրենիքը: Դաւիթ եւս ռազմաճակատ մեկնեցաւ, սակայն զէնքի փոխարէն` վրձինը ձեռքին, իր ապագայ կողակիցին` Արմինէի ընկերակցութեամբ եւ օգնութեամբ հաւաքեց  կռուի մեկնած կամ նահատակ ծնողներու երեխաները եւ անոնց սորվեցուց գեղեցիկը ստեղծելու եւ յաւերժացնելու կերպերը, որպէսզի մարդը կարենայ գնահատել կեանքի գեղեցկութիւնն ու արժէքը եւ հեռո՜ւ մնայ  ոչնչացնելու անասնական մոլուցքէն: Ան ռազմաճակատ գնաց արուեստի միջոցով փրկելու համար մարդը իր բարոյական անկումէն եւ հոգեկան ապականումէն:

Պատերազմի դաժան պայմաններուն տակ, իր շփումը անմեղ ու մատղաշ մանուկներու հետ, իրեն համար եղաւ ինքնաորոնման առիթ մը: Երեխաներու անպաշտպան կացութիւնն ու անոնց անեղծ, կոյս արտայայտութիւնները ոչ միայն յուզեցին զինք, այլեւ ցոյց տուին, որ կեանքը գեղեցիկ է եւ ուրախութեամբ առլի, բնութիւնը գեղեցիկ է ու առինքնող, մարդն է, որ կ՛այլանդակէ եւ կ՛ապականէ կեանքն ու բնութիւնը` միաժամանակ այլասերելով իր իսկ էութիւնը:

Ահաւասիկ թէ ինչո՛ւ ան փնտռեց ու պատկերեց գեղեցիկը թէ՛ կեանքին մէջ եւ թէ՛ բնութեան` զուգահեռաբար:

Դաւիթ, «Պտոյտ», 80 x 100սմ, աքրիլիք, 2011

Ահաւասիկ թէ ինչո՛ւ ան երեխաներու նման իր յօրինումներուն հետ ազատ կը վարուի: Անոնց հանդէպ գիտական մօտեցում չի ցուցաբերեր, այլեւ աւելի զգացումով կ՛աշխատի,քան մտքով, սակայն ոչինչ կը մնայ պատահականութեան, այլ մշակուած ձեւով իւրաքանչիւր կերպ, իւրաքանչիւր գոյն ու գիծ իր տեղը կը դրուի` համաձայն ստեղծագործական կշռոյթի եւ համաչափութեան:

Դաւիթ կը ձգտի վսեմին, այնպէս` ինչպէս Վերածնունդի մեծերը, կը ներշնչուի անոնցմէ, սակայն չի հետեւիր անոնց ոճին ու արտայայտչաձեւերուն, այլ կ՛արտայայտուի ինքնուրոյնաբար` համաձայն իր ստեղծագործական բնազդին ու կիրքերուն:

Դաւիթ գոյնէն առաջ ուժ կու տայ գիծին,  Ֆլորանսի Վերածնունդի վարպետներուն նման, դրսեւորելու համար զգացումով ազնիւ, սակայն  ոչ փափուկ վիճակներ: Մերկուհիներու պարագային, անոր գիծի արտայայտչականութիւնը կը հասնի վաւաշոտ քիւրթիզանուհիներու կերպարներու կերտման`  առանց սակայն կորսնցնելու իրենց վայելչութիւնն ու հոգեկան ներքին գեղեցկութիւնը: Կարգ մը պարագաներու թէեւ անոր գոյները չեն մնար զուսպ ու հանգիստ սահմաններու մէջ, սակայն հոս եւս կը գերակշռէ գիծի արտայայտչականութիւնը, որ կէտերու շարան մըն է կերպաւորուելէ առաջ:

Դաւիթի համար կեանքը գիծ է` գոյն ու կերպ ըլլալէ առաջ: Գոյնն ու կերպը առանձնաբար խաբուսիկ երեւոյթներ են, կապ ունին աւելի արտաքին, քան ներքին մղումներու հետ: Գիծն է, որ զանոնք կը ձուլէ իրարու` տալով կեանքի գեղեցկութիւնն ու բնութեան հմայքը: Սակայն Դաւիթին համար ժամանակակից կեանքի գեղեցկութիւնը խաթարուած ու վտանգուած է, մտքի ազատութիւնը` բռնաբարուած, իսկ մարդկային անհպելի արժանիքները` լքուած:

Այս առումով ան իր ստեղծագործական բարոյականութիւնն ու գեղագիտական կեցուածքը ունեցող յանձնառու արուեստագէտ մըն է: Անոր կեանքի ընթացքին եղան ժամանակաշրջաններ, երբ ան մնաց չհասկցուած, դիմագրաւեց տնտեսական ու ստեղծագործական դժուարին պայմաններ, սակայն երբեք չդաւաճանեց իր էութեան ու երբեք տուրք չտուաւ ժողովուրդի ճաշակին ու պահանջներուն: Ստեղծագործեց միշտ վստահելով իր ներքին եսի թելադրանքին եւ դրսեւորեց այն, ինչ որ  յարիր էր իր էութեան ու խառնուածքին: Ահաւասիկ թէ ինչո՛ւ անոր գործերը ժամանակի մաշումին դիմանալու գեղագիտական ուժով լիցքաւորուած են, եւ ինք գնահատուած է արդէն իբրեւ իր ստեղծագործական ուղին գտած ուրոյն եւ ամուր անհատականութեան տէր արուեստագէտ:

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ

 

Share this Article
CATEGORIES