ՅՈՒՇԱՏԵՏՐ. ԾԱՌԻՆ ԵՐԿՈՒ ԳԵՂԵՑԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Ծառին երկու գեղեցկութիւնները:

Առաջինը` անոր ամառուան գեղեցկութիւնն է:

Իսկ երկրորդն է` անոր ձմեռուան գեղեցկութիւնը:

Երկուքին մէջ ալ ծառը նոյն ծառն է, բայց մէկուն մէջ որքան տարբեր է ան, որքան տարբեր գեղեցկութիւն մը ունի. միւսին մէջ որքան տարբեր է ան եւ որքան տարբեր գեղեցկութիւն մը ունի:

Միշտ կը նայիմ մեր տան դիմացի ծառին, որ փողոցին մէկ եզերքէն բարձրացած ու ահաւոր բարձրութեան ու լայնքի հասած ծառ մըն է: Բացառիկ ծառ մը` չեմ գիտեր քանի՞ տարեկան: Ան զիս մասնաւորաբար կը յուզէ ձմեռը, երբ թափած է իր բոլոր տերեւները ու մերկացած է իր չոր ու կարծես անպտուղ դարձած ճիւղերով: Այդ ճիւղե՜րը, Աստուած իմ:  Այդ ճիւղերը, որոնք ծառին բունէն ճամբայ ելլելով` կ՛երկարին օդին մէջ, հաստէն դէպի հետզհետէ աւելի բարակ, դիմացկունէն դէպի հետզհետէ աւելի դիւրաբեկ, տարիքոտէն դէպի հետզհետէ աւելի երիտասարդ, աւելի թարմ, այդ ճիւղերը կը գիրկընդխառնուին իրարու հետ, իրարու մէջէն կ՛անցնին ու կարծես կ՛ուզեն հասնիլ անհունին: Ձմեռը ամէն օր կը նայիմ այդ մերկացած ճիւղերուն, որոնք այնքան գեղեցիկ պատկերներ կը գծեն օդին մէջ, կը նայիմ ու կը հարցնեմ, թէ այսօր փոխուած ի՞նչ կայ անոնց մէջ, այսօր ո՞ր ճիւղը սանթիմ մը եւս երկարեցաւ արդեօք, ծառը այսօր ճիշդ ա՞յն է, ինչ որ էր երէկ, ծառին այս լաբիւրինթոսային ճիւղերուն մէջ բան մը չփոխուեցա՞ւ, երբ ես հոսկէ քսան քիլոմեթր անդին գործիս կը նայէի կամ նոյնիսկ երբ գիշերը անկողնիս մէջ կը քնանայի ծառէն հազիւ թէ քսան մեթր անդին:

Կարելի՞ է, որ բան մը փոխուած չըլլայ ծառի մը մէջ, որ մեռած չէ, եւ որ կ՛ապրի, եւ որ գիտեմ, թէ երկու ամիս վերջ կափ-կանանչ պիտի դառնայ` աչքերէս պահելով իր այդ հազարումէկ ճիւղերը: Այդ ճիւղերը, որոնք հիմա այնքան չոր ու անպտուղ կը թուին ինծի, երկու ամիս վերջ քանի՞ տասնեակ հազար տերեւ պիտի ծաղկեցնեն միայն սա մէկ ծառին վրայ: Ես ահաւասիկ այդ տերեւները կը տեսնեմ հիմա մերկացած ճիւղերուն մէջ եւ կը զարմանամ ոչնչութենէ կեանքի կոչուելու հրաշքին վրայ: Գոյութիւն չունենալէ անցք դէպի գոյութիւն ունենալ: Հիմա չկան, բայց երկու ամիս վերջ պիտի ըլլան: Ուրեմն ինչպէ՞ս կրնամ ըսել, որ հիմա չկան: Կան անպայման: Սա չորցած ու իբր թէ շատ տգեղցած հազարաւոր ճիւղերը հիմա արդէն իրենց մէջ կը կրեն այդ ապագայ տերեւները, բայց ո՞ւր պահած են զանոնք, որ ես չեմ տեսներ: Կարծես թէ ծառը յաւիտեանս այսպէս մերկ պիտի մնայ: Եթէ չգիտնամ, կրնամ ըսել, որ ծառը յաւիտեանս այսպէս պիտի մնայ, վերջացած ու չորցած ծառ է, միայն ճիւղերու վերածուած, փայտ դարձած ծառ մըն է: Կ՛ապրի՞, չ՛ապրի՞ր, յայտնի չէ: Եթէ քիչ մը ուժով փչէ, հովը քանի մը ճիւղերուն ծայրերէն կտորներ կը փրցնէ ու գետին կը նետէ: Այդքան դիւրաբեկ են այդ ճիւղերուն ծայրամասերը: Մինչդեռ ծառը, ինքը, տեղէն իսկ չի շարժիր: Սա ծառը, որուն մայր կոճղը հազիւ հինգ մարդիկ կրնան գրկել իրենց թեւերը իրարու միացնելով, եւ որ այնքան ամուր ու աներեր տեսք ունի, տեղէն իսկ պիտի չշարժի, եթէ Աստուած չընէ, տասը փոթորիկ ալ պայթի մէկ անգամէն: Տեղէն իսկ պիտի չշարժի: Իրենց տեղէն պիտի չշարժին նաեւ այն միւս հաստաբուն ճիւղերը, որոնք մայր կոճղէն կը մեկնին ու ճամբայ կ՛ելլեն դէպի աջ ու ձախ, դէպի օդին մէջ անհամար ուղղութիւն: Անոնք ալ պիտի չշարժին, որովհետեւ մարմնիս չափ հաստ են, մարմնէս հարիւր անգամ աւելի տոկուն: Բայց անոնցմէ մեկնող ճիւղեր ալ կան, որոնք այլեւս այնքան տոկուն չեն, այնքան հաստ չեն: Ես նստած տեղէս կը տեսնեմ, թէ անոնք կարծես նոր ծնունդ առած են, հակառակ որ այնքան չոր ու տարիքոտ ըլլալ կը թուի սա պահուն: Չոր չեն: Անոնք չոր կ՛երեւին, բայց իրենց թարմութիւնը պահած են իրենց փայտին մէջ, որպէսզի չըլլա՛յ, որ հովը կամ փոթորիկը առնէ ու տանի այդ թարմութիւնը: Այդ թարմութիւնը ճիւղերուն գաղտնի հարստութիւնն է, որ ինքզինք պիտի պայթեցնէ երկու ամիս վերջ, երկու ամիս վերջ, երբ ծառը ամբողջովին պիտի կերպարանափոխուի ճիւղերուն ամէն կողմէն պոռթկացող տերեւիկներով ու կանանչ գոյնով: Օ՛, այն ատեն ահաւասիկ պիտի պայթի ծառին երկրորդ գեղեցկութիւնը, ամառնային գեղեցկութիւնը, կափ-կանանչ, թարմ, փայլուն, կենդանի, խօսուն, կարծես` երկար քունէ մը արթնցած, կամ` անկողնէն նոր ելած, կարծես կին մը, որ վերջացուցած է իր առաւօտեան արդուզարդը ու փողոց իջած է իր գեղեցկութիւնը ցոյց տալու համար:

Այո՛, ծառին երկու գեղեցկութիւնները: Շուրջս քանի՞ հոգի ուշադրութիւն կը կեդրոնացնէ ծառին այս երկու տարբեր գեղեցկութիւններուն վրայ, չեմ գիտեր, բայց միշտ կը մտածեմ, որ Մայր Բնութիւնը ամէն տարի երկու բաժիններէ բաղկացեալ սենֆոնի մը կը յօրինէ ծառերուն համար ու ծառերը ամբողջ տարի մը կ՛օրօրուին այդ համանուագով: Ձմեռը կը մերկանան, կարծես մեռած են, ամառը կը հագուին, կափ-կանաչ կը դառնան, կարծես վերակենդանացած են: Մինչդեռ այստեղ իրականութեան մէջ ո՛չ մահ կայ, ո՛չ ալ վերածնունդ: Հոս կայ միայն սպասում: Ծառն ալ կը սպասէ իր երկու եղանակներուն, ամառ եւ ձմեռ:

Ամէն առտու կը նայիմ դիմացի ծառին ու կը հասկնամ, որ ան կը սպասէ իր գալիք օրերուն, չոր կամ կանանչ: Կը մտածեմ, որ կրնանք ծառի մը նայելով հասկնալ, թէ ի՛նչ կը նշանակէ համբերելն ու սպասելը:

Ռ. Հ.

rh@normarmara.com

Share this Article
CATEGORIES