ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ. ՆՈՐ ՈՃԻ ՊԱԼԷ ՄԸ ԿԸ ՑՆՑԷ ՊՈԼՇՈՅԸ

ԱՐԴԻԱՊԱՇՏ ՊԱԼԷ ՄԸ ԵՒ ԱՐԴԻԱՊԱՇՏ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏՆԵՐ ԿԸ ՇՐՋԵՆ ՌՈՒՍԱԿԱՆ ՊԱԼԷԻ ԴԱՍԱԿԱՆ ԽՈՒՄԲԻՆ ԱՒԱՆԴԱԿԱՆ ԴԻՄԱԳԻԾԸ ԵՒ ԿԸ ԽՈՍՏԱՆԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸ ՀՄԱՅԵԼ` ՔԱՅԼ ՊԱՀԵԼՈՎ 21-ՐԴ ԴԱՐՈՒ ՇԱՐԺՈՒՄՆԵՐՈՒՆ ՀԵՏ: «ԱԺԱՆՍ ՖՐԱՆՍ ՓՐԵՍ» ԿԸ ՄԱՆՐԱՄԱՍՆԷ.

Արդիապաշտ պալէ մը, որուն երաժշտութիւնը կը պատկանի ամերիկեան «Տը ուայթ սթրայփս» ռոք խումբին, հմայած է Պոլշոյի հանդիսատեսները, մինչ պալէի այս խումբը կը փորձէ թօթափել իր աւանդապահ պատկերը եւ կը պատրաստուի վերադառնալ իր պատմական սրահը:

«Քրոմա» պարային ներկայացումը կը պատկանի բրիտանացի պարադրող Ուէյն ՄքԿրեկորիի, որ 2006-ին ստեղծած իր այս գործին մէջ կը պեղէ հոգեբանութեան ներգործութիւնը շարժումի վրայ: Անիկա սուր կերպով կը հակադրուի 19-րդ դարու պատմողական պալէներուն, որոնք հիմը կազմած են Պոլշոյի յայտագիրներու ցանկին:

«Ուայթ սթրայփս»ի ռոք երգերուն բազկերակով, անոնց ներդաշնակութենէ զուրկ դաշնաւորումներուն ոճով եւ բրիտանացի երաժիշտ Ճոպի Թալպոթի յօրինումներուն վրայ հիմնուած «Քրոմա»ն զայն կատարողներէն կը պահանջէ պարային բոլորովին նոր «բառապաշար» մը:

Պարողներուն ոտքերը կը բացուին բոլոր անկիւններու վրայ եւ կը տարածուին բոլոր ուղղութիւններով, անոնց թեւերը ոլորապտոյտ կը դառնան օդին մէջ, մինչ անոնք իրարու հետ զոյգեր կազմելով` կ՛ընդելուզուին եւ կը ստեղծեն մանուածապատ պատկերներ: Բեմը կը նմանի հսկայական ճերմակ սնտուկի մը, որուն թիկունքը բաց է, եւ որուն գոյնը կը փոխուի ելոյթին ամբողջ ընթացքին:

Պալէի աւանդական տարազներ չենք տեսներ հոն: Պարողները հագած են ծփուն, բարակ հանդերձանքներ, որոնք կը միաձուլուին իրենց մարմնին հետ, այնպիսի աշխարհի մը մէջ, որ կը պատկանի «Քնացող գեղեցկուհի»ին կամ «Տոն Քիշոթ»ի պաշտօնական ծիսականութենէն տարբեր տիեզերքի մը:

Սակայն Մոսկուայի մէջ պարողներն ու հանդիսատեսները ողջունած են այս գործին ցայտուն արդիականութիւնը: Զայն ստեղծագործած արուեստագէտներուն խումբը յոտնկայս ծափահարութեան արժանացաւ յուլիս 21-ին, ներկայացումին առաջին օրը:

«Պոլշոյ պալէին համար «Քրոմա»ն յեղաշրջող քայլ մըն է դէպի նոր ժամանակաշրջան մը,- կը գրէ «Քոմերսանթ» թերթի պալէի քննադատ Թաթիանա Քուզնեցովա:- Խումբը ոստում մը կատարած է դէպի 21-րդ դար»:

ՄքԿրեկոր, որ Մոսկուա գացած է փորձեր կատարելու համար պարողներուն հետ, իր հիացումը արտայայտած է ի տես անոնց կարողութիւններուն, եւ այժմ ձեռնարկած է Սթրաւինսքիի «Ռայթ աֆ սփրինկ» պալէին մէկ նոր պարադրումին` յատուկ Պոլշոյի համար, որ զայն պիտի կատարէ 2013-ին:

«Հրաշալի ժամանակներ են Պոլշոյի համար, երբ անիկա կարելիութիւնը ունի փորձարկելու շատ արդիապաշտ պարադրումներ,- կ՛ըսէ ՄքԿրեկոր:- Խումբը օժտուած է բացառիկ պարողներով, որոնք իրականութեան մէջ կրնան կատարել որեւէ շարժում, հետեւաբար` ինչո՞ւ չպեղել զայն»:

«Պարողներուն մարմնին չափական համեմատութիւնները հրաշալի են, անոնք ունին հոյակապ անդամներ եւ կրնան արտասովոր շարժումներ կատարել իրենց մարմնով: Օժտուած են այնպիսի իրական ճկունութեամբ մը, որ շատ կը սիրեմ», կ՛աւելցնէ ան:

«Քրոմա»ի մենակատարներէն Արտեմ Օվչարենքօ կ՛ըսէ. «Քուլիսներուն մէջ կը լսես այս երաժշտութեան առաջին խազերը, կը սկսիս եռալ, կ՛ուզես բեմ վազել եւ պարել»:

«Քրոմա»ի յաջողութիւնը կ՛արձանագրուի Պոլշոյի համար ճակատագրական պահու մը: Վերջին տարիներուն այս խումբը կը քննադատուէր իր սեփական աւանդութիւններուն պատճառով յետամնաց մնալուն, ինչպէս նաեւ փորձարկութիւններու նկատմամբ երկչոտ կեցուածք ցուցաբերելուն համար:

Հոկտեմբեր 28-ին Պոլշոյ պիտի վերսկսի իր ելոյթները կատարել խումբին պատմական կառոյցին մէջ, որ փակուած էր 2005-ի յուլիսին` անմիջական վերանորոգութեան համար, սակայն որուն աւարտը ամօթալի կերպով ուշացած էր տարուէ տարի:

Մինչ այդ խումբին ելոյթները տեղի կ՛ունենային մօտակայ «Նիւ սթէյճ» սրահին մէջ, որուն աւելի փոքր չափը դժգոհութիւն եւ յուսախաբութիւն պատճառած էր խումբին կարգ մը աստղերուն:

ԱՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆԸ ՄԵՌԱԾ ՉԷ

Խորհրդային ժամանակներու փառքի իր օրերէն մինչեւ 1995` Պոլշոյ պալէի խումբը երեք տասնամեակ շարունակ ղեկավարուած է Եուրի Կրիկորովիչի մենատիրութեամբ: Անիկա վերիվայրումներ ապրած է 2008-էն ի վեր, երբ հրաժարեցաւ զայն արդիականացնելու մօտեցումը որդեգրած ղեկավարը` Ալեքսէյ Ռաթմանսքի:

Ռաթմանսքի ենթադրաբար հրաժարած էր, որովհետեւ բախում ունեցած էր Կրիկորովիչի պաշտպան անդամներու հետ: Անոր հրաժարելէն ետք խումբը փորձած էր գոյատեւել դժուարին պայմաններու մէջ: Այս տարի առաջնակարգ թեկնածու մը, որ պիտի դառնար խումբին գեղարուեստական ղեկավարը, դարձաւ թիրախ խորհրդաւոր պայքարի մը, որ կը միտէր մրոտել անոր վարկը` հրապարակելով պոռնկագրական պատկերներ:

Սակայն Պոլշոյ յեղաշրջում մը իրականացուց, երբ իբրեւ պալէի ղեկավար նշանակեց նախկին պարող Սերգէյ Ֆիլինը, որ Պոլշոյը վերածեց Մոսկուայի Սթրաւինսքի երաժշտական թատրոնին ամէնէն հռչակաւոր մրցակիցին` հիմը դնելով նորարար ոճի պարին:

«Քրոմա»ի կողքին, նոր թարմութիւն մը կը բուրէ Պոլշոյի յայտագիրներու ցանկին մէջ, որ նաեւ ներառած է ամերիկացի պարադրող Ուիլիըմ Ֆորսայթի մէկ գործը:

Մէկ արարէ բաղկացած «Քրոմա»ի կ՛ընկերակցին նաեւ չեխ պարադրող Ժիրի Քիլիանի «Սաղմոսներու համանուագը», ինչպէս նաեւ` ծագումով ռուս-ամերիկացի պարադրող Ճորճ Պալանշինի «Ռուպիզ»ը: 1983-ին իր մահէն ետք Պալանշին նոր է, որ կը վերայայտնաբերուի իր հայրենիքին մէջ:

«Դժուար էր 5 տարի առաջ երեւակայել, թէ Պոլշոյ երբեւիցէ պիտի ներկայացնէր Ֆորսայթի, Քիլիանի կամ ՄքԿրեկորի գործերը», կը գրէ Աննա Կալայտա` «Վետոմոսթի» թերթին մէջ:

«Այժմ գեղարուեստական ներկայացումներու շարքի մը մէջ տեսանք առաջին կատարումները նման աստղերու գործերուն», կ՛աւելցնէ ան:

Մինչ այդ Պոլշոյ հպարտ է իր ամէնէն աւելի փնտռուած երիտասարդ պարողներով. Իւան Վասիլիեւ եւ Նաթալիա Օսիփովա, իրական կեանքի մէջ ամոլ մը, հմայած են աշխարհը` իրենց զգայացունց ոստումներով եւ գլխապտոյտ պատճառող ոլորապտոյտ շարժումներով:

Ֆիլին կ՛ըսէ, թէ պարողները սկիզբը ջղագրգռուած են` ի տես ՄքԿրեկորի պարադրումին դժուար շարժումներուն, սակայն այժմ անոնք խումբին դիմաց բացած են նոր կարելիութիւններու դաշտ մը:

«ՄքԿրեկորի պալէէն աւելին ունինք: Ունինք արուեստագէտներ, որոնք կարողութիւնը ունին աշխատելու եւ մեծ արդիւնքներ արձանագրելու», կ՛աւելցնէ ան:

Այսուհանդերձ, աւանդութիւնները ամբողջութեամբ չեն մեռած Պոլշոյի մէջ:

Խումբին ընդհանուր ղեկավար Անաթոլի Իքսանովի համաձայն, առաջին ամբողջական պալէն, որ պիտի կատարուի վերանորոգուած սրահին բացումին առիթով, «Քնացող գեղեցկուհին» է, Կրիկորովիչի խորհրդային ժամանակներու տարբերակին քիչ մը արդիականացած մէկ արտադրութիւնը:

 

ՔԻՉ ՄԸ ԿԵՂԾ ԿԸ ՀՆՉԷ…

…ՍԱԿԱՅՆ ՅԱՅՏՆԱՊԷՍ ՁԱՅՆԱՅԻՆ ԱԼԻՔՆԵՐ ԳԱՂԱՓԱՐ ՄԸ ԿՈՒ ՏԱՆ ԳԵՂԱՆԿԱՐԻ ՄԸ ՊԱՏԿԱՆԵԼԻՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ: «ՍԱՅԸՆԹԻՖԻՔ ԱՄԵՐԻՔԸՆ» ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս:

Ենթադրաբար հնադարեան «Աստուածամայրը եւ մանուկը»: Գործ` 1920-ական տարիներուն իտալացի անանուն կեղծողի մը, որ օգտագործած է փրուսիական կապոյտը. գոյն մը, որ չէր յայտնագործուած մինչեւ 1700-ական տարիները:

Կողոպուտը, ընդօրինակութիւնը եւ անկաշկանդ խաբէութիւնը կրնան շատ աւելի աղօտ դարձնել գեղանկարի մը անցեալը, քան` դարերու ընթացքին կուտակուած աղտը: Սակայն արուեստի գործի մը արմատներուն հասնիլը կրնայ ճակատագրական դեր ունենալ անոր վերանորոգութեան յաջողութեան կամ գողութեան հետքերը փնտռելու մէջ:

Վերջին տարիներուն արուեստաբաններ, վերանորոգողներ եւ ոճրային արարքներու հետքերը քննող գիտնականներ հետզհետէ աւելի ապաւինած են գիտական թեքնիքներու` որոշելու համար արուեստի գործի մը մէջ կիրարկուած ներկերուն քիմիական բաղադրութիւնը եւ հաստատելու, թէ ե՛րբ, ո՛ւր կամ որո՛ւ կողմէ հաւանաբար իրագործուած է տուեալ գործ մը: Երեւութապէս հնադարեան «Աստուածածինը մանուկին հետ» վերնագիրը կրող գեղանկարի մը քննութիւններէն ետք փաստուեցաւ, թէ անիկա 1920-ական տարիներուն կեղծուած գործ մըն էր, որ կը պարունակէր փրուսիական կապոյտ ներկ մը: Իսկ այս ներկը յայտնագործուած էր 1700-ական տարիներուն, շատ աւելի ուշ, քան` գեղանկարին իրագործումը:

Ներկի նմուշներու քիմիական պարունակութիւնը տարբաղադրելու գործընթացը կրնայ ապահովել պիտանի տեղեկութիւններ` մոլեքիւլներու վերաբերեալ: Սակայն այս միջոցը կրնայ նաեւ ֆիզիքապէս փճացնել օգտագործուած նմուշը: Այլ միջոցներ, ինչպէս` Քէ. ճառագայթով ֆլորեսան լոյսեր, ելեկտրոններ արձակելով նկարող մանրադիտակներ, գոյներէ արձակուած ալիքները անդրկարմիր ճառագայթներով չափող գործիքներ օգնած են մասնագէտներու եւ արհեստագէտներու, որ քննեն հին ներկերու բաղադրութիւնը, սակայն այս միջոցները կը պահանջեն երկար ժամանակ եւ աշխատանք:

Այժմ նոր ուսումնասիրութիւն մը ցոյց կու տայ, թէ ինչպէ՛ս ձայնային ալիքներ կրնան ջոկել բնածուխէ զուրկ տասնեակ մը արուեստական ներկեր` օգտագործելով լուսաձայնային յատուկ լուսապատկերացոյց մը (սփեքթրոսքոփ), որ յատուկ նշաններ կը դնէ որոշ գործընթացներու մէջ (այս միջոցը զարգացուցած էր ֆրանսացի բնագէտ Ժոզեֆ Ֆուրիէ): Այս գործիքը մասամբ հիմնուած է 1880-ին Ալեքսանտըր Կրահամ Պելի այն յայտնագործումին վրայ, թէ իրի մը վրայ որոշ աստիճանի լոյս մը արձակելով` կարելի է ստեղծել ձայնային նուրբ ալիք մը:

Ուսումնասիրողները յաջողած են այս լուսապատկերացոյցին քիմիական հաղորդիչներէ զերծ կազէ մը բաղկացած լէյզըր ճառագայթը օգտագործել` գտնելու համար հետքը բնածուխէ զերծ շարք մը ներկերու. օրինակ` կապոյտի երանգներ, ինչպէս` կոբալտ, անդրծովեայ, փրուսիական կապոյտ եւ լազուարթ, կանաչի երանգներ, ինչպէս` մոլոշագոյն (մալաքիթ), քրոմի թթու եւ քրոմի ջրածնատ (վիրիտիըն), դեղինի երանգներ, ինչպէս` կադմիոմի դեղին եւ քրոմ, սրճագոյնի երանգներ, ինչպէս` երկաթի թթու, երկաթակաւ եւ թուխ կարմիր երկաթ: Աշխատանքին մէկ նկարագրականը լոյս տեսած է «Սփեքթրոքիմիքա Աքթա Փարթ Էյ. Մոլեքիւլըր էնտ Պայոմոլեքիւլըր Սփեքթրոսքոփի» թերթին մէջ:

Ներկի մանրադիտակային չափի նմուշներ, զորս կարելի էր հետագային վերստին զետեղել այն գեղանկարներուն մէջ, ուրկէ առնուած էին անոնք, տաքցուած են յատուկ լէյզըր ճառագայթով: Այս ջերմութիւնը ստեղծած է ճնշումի փոփոխութիւն` յառաջացնելով ձայնային փոքր ալիքներ, զորս ջոկած է գերզգայուն բարձրախօս մը: Իւրաքանչիւր բաղադրութիւն ունէր ձայնային տարբեր պատկեր մը, որ զայն կը զատորոշէր միւսներէն: Եւ որովհետեւ նմուշները չէին փճացած այս գործընթացով, ուսումնասիրողները նկատած էին, թէ կարելի էր զանոնք քննութեան ենթարկել մէկ անգամէ աւելի. առաւելութիւն մը, որ հազուադէպ է ներկերու բաղադրութեան վերլուծական այլ մեթոտներու պարագային:

«Ներկերու, գոյներու, ջնարակներու եւ նման բաներու հակազդեցութիւնը կախեալ է այն պայմաններէն, որոնք առնչուած են անոնց արտադրութեան, մթերումին եւ զանոնք կրող գեղանկարներուն երկար ժամանակի ցուցադրութեան հետ,- կը նշեն ուսումնասիրողները իրենց տեղեկագիրին մէջ: – Առանց ամբողջութեամբ հասկնալու խնդրոյ առարկայ քիմիական նիւթերուն հակազդեցութիւնները` արուեստի գործերու պահպանութեան ճիգերը երբեմն կրնան առաջնորդել շատ աւելի մեծ աւերի, քան ինչ որ պիտի պատահէր, եթէ անոնք պարզապէս չենթարկուէին պահպանութեան որեւէ փորձի»:

Ուսումնասիրողները առաջարկած են, որ իրենց քաղած պարզ գիտելիքները ամփոփուին տեղեկութիւններու յատուկ շտեմարանի մը մէջ` իբրեւ ապագայի արագ օգտագործելի աղբիւր: «Երբ հաստատուի տեղեկութիւններու նման շտեմարան մը, ապա մեր օգտագործած թեքնիքը կրնայ դառնալ սովորական` արուեստի գործերու հնութիւնն ու պատկանելիութիւնը որոշող գիտաշխատանոցներու մէջ», կը յայտարարէ ուսումնասիրութեան հեղինակներէն Իան Պաթլըր, որ քիմիագիտութեան դասախօս է ՄքԿիլ համալսարանին մէջ:

 

ԴԻՄԱՆԿԱՐՆԵՐ ԿՐՆԱՆ ԱՐԱԳԱՑՆԵԼ
ՄԵՐ ԶԱՐԿԵՐԱԿԸ

ՆՈՐ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԱՐՁԱՆԱԳՐԱԾ ԵՆ ԹԱՆԳԱՐԱՆ ԱՅՑԵԼՈՂՆԵՐՈՒՆ ԿԱԶՄԱԽՕՍԱԿԱՆ ՀԱԿԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ, ՄՏԱԾԵԼ ԿՈՒ ՏԱՆ, ԹԷ ԱՐՈՒԵՍՏՆԵՐԸ Կ՛ԸՆԿԱԼԵՆՔ Ո՛Չ ՄԻԱՅՆ ՄԵՐ ՈՒՂԵՂՈՎ, ԱՅԼ ՆԱԵՒ` ՄԱՐՄՆՈՎ: miller-mccune.com ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ԿԸ ԿԱՐԴԱՆՔ ՀԵՏԵՒԵԱԼԸ.

Ուսումնասիրողներ արձանագրած են կենսաբանական հակազդեցութիւններ, որոնք կը հաստատեն, թէ մեր մարմինն ու ուղեղը կը հակազդեն արուեստի: (Քլոտ Մոնէի «Ժարտեն ա Սենթ-Ատրես» գեղանկարը` իրագործուած` 1867-ին):

Ընդհանրապէս արուեստի ցուցահանդէսները չենք նկատեր իբրեւ առիթ` արագացնելու մեր զարկերակը կամ խտղտեցնելու մեր մաշկը: Սակայն նոր հրապարակուած ուսումնասիրութիւն մը մտածել կու տայ, թէ իրօք, գեղարուեստական ընկալումը ամբողջ մարմնով ապրուած փորձառութիւն մըն է:

Զուիցերիական թանգարանի մը այցելուներէն 373 հոգի յօժարած են կրել յատուկ ձեռնոցներ, որոնք չափած են կազմախօսական 4 հակազդեցութիւններ, մինչ անոնք շրջած են ցուցասրահի մը մէջ` արուեստի ցուցահանդէս մը դիտելով: Այնուհետեւ ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են կապ մը արուեստի գործերու նկատմամբ պատկերասրահ յաճախողներուն նկարագրած հակազդեցութիւններուն եւ մարմնական 3 – 4 տեսակի գրգռութիւններու միջեւ:

«Մեր յայտնաբերումները ցոյց կու տան, թէ իւրայատուկ կերպով մարդկային երեւոյթ մը` գեղարուեստական իրեր դիտելու հաճոյքը կապ ունի կենսաբանական նշաններու հետ», կը գրեն ուսումնասիրողները` գլխաւորութեամբ Պեռնի համալսարանէն հոգեբան Վոլֆկանկ Չախըրի:

«Սայքոլոճի աֆ էսթեթիքս, Քրիէյթիւիթի էնտ տի Արց» թերթին մէջ լոյս տեսած ուսումնասիրութիւնը իր տեսակին մէջ առաջինն է, որ կատարուած է արուեստի պատկերասրահի մը մէջ եւ կ՛ապացուցէ գոյութիւնը «գեղարուեստական մարմնաւորումի», ինչպէս զայն կը կոչեն ուսումնասիրողները:

Ուսումնասիրութեան մասնակցողները (65 առ հարիւրը` կիներ), միջին հաշուով 28 վայրկեան դիտած են Զուիցերիոյ Քունսթմիւզիում Ս. Կալընի մէջ ցուցահանդէս մը, որ կը պարունակէր ժամանակակից արուեստի 76 գործեր, ներառեալ` գեղանկարներ Քլոտ Մոնէէն, Էտվարտ Մունքէն, Էնտի Ուորհոլէն եւ Փոլ Քլիէն:

Կամաւորները իրենց աջ ձեռքին կրած են յատուկ նպատակով պատրաստուած ձեռնոցներ, որոնք կը չափէին կազմախօսական 4 հակազդեցութիւններ. սրտի զարկեր, սրտի զարկերու փոփոխութիւն, մաշկի հաղորդականութեան մակարդակ, մաշկի հաղորդականութեան մակարդակի փոփոխութիւն: Մասաչուսեցի արհեստագիտական հիմնարկին մասնագէտներուն համաձայն, մաշկի հաղորդականութիւնը «առեղծուածային այն երեւոյթն է, երբ մաշկը վայրկեանի մը համար կը դառնայ ելեկտրական լաւ հաղորդիչ մը, երբ կազմախօսական ներգործութիւն մը կը յառաջացնէ արտաքին կամ ներքին գրգռութիւն մը»:

Ուսումնասիրողները հետեւած են մասնակցողներուն, մինչ անոնք կը շրջէին պատկերասրահին մէջ, եւ անոնց թելադրած են իրենց հակազդեցութիւնները արձանագրել` արուեստի յատուկ գործեր դիտելէ ետք:

Իւրաքանչիւր մասնակցողէ պահանջուած էր իր հակազդեցութիւնը արձանագրել արուեստի 6 գործերու նկատմամբ, որոնք կ՛ընդգրկէին անոնց ամէնէն աւելի դիտած 3 գործերը, ինչպէս նաեւ` սկիզբէն որոշուած 3 գործեր: Մասնակցողները համակարգչային կեդրոնի մը մէջ պարտաւոր էին պատասխանել 19 հարցումներու` նկարագրելով իւրաքանչիւր գործի դիմաց իրենց ապրած զգացումները, ինչպէս նաեւ` կատարելով անոնց գեղարուեստական արժեւորումը եւ փոխանցելով իրենց ընդհանուր տպաւորութիւնը:

Հարցումներուն պատասխանները կը խտանային արուեստի իւրաքանչիւր գործի համար սահմանուած 5 տեսակի նիշերու մէջ. ա) Գեղարուեստական որակ (արդեօք տուեալ գործը գեղեցի՞կ էր եւ թեքնիքի ու համադրումի դիտանկիւնէն լա՞ւ իրագործում մըն էր): բ) Զարմանք կամ երգիծանք (արդեօք տուեալ գործը ցնցա՞ծ էր զիրենք կամ ժպիտ մը ուրուագծա՞ծ էր իրենց դէմքին վրայ): գ) Ժխտական զգացումներ (արդեօք անիկա տխրութիւն, վախ կամ զայրոյթ պատճառա՞ծ էր իրենց): դ) Տիրականութիւն (արդեօք հզօ՞ր էր, թէ՞ գրգռիչ): ե) Ցուցադրական որակ (արդեօք լա՞ւ էր անոր ներգործութիւնը այլ գործերու պարունակին մէջ):

Այնուհետեւ մասնակցողներուն արձանագրած նիշերը բաղդատելով անոնց մարմնական հակազդեցութիւններուն հետ` ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են, թէ կազմախօսական հակազդեցութիւններու 4 չափագրութիւններէն 3-ը, բացի` մաշկի հակազդեցութենէն, «յատկանշական կերպով կ՛առնչուէին գեղարուեստական-զգացական արժեւորումներու հետ», ինչպէս կը գրեն անոնք:

Մասնաւորաբար սրտի զարկերու համեմատութեան բարձրացումը կ՛առնչուէր գեղանկար մը իբրեւ տիրական կամ ցուցադրական բարձր որակի գործ արժեւորելու հետ: Սրտի զարկերու փոփոխութիւնը կ՛առնչուէր գեղարուեստական բարձր որակի եւ զարմանքի կամ երգիծանքի տպաւորութեան հետ: Մաշկի հակազդեցութիւնը եւս կ՛առնչուէր տիրականութեան որոշ պատկերացումի մը հետ:

«Սրտի զարկերու փոփոխութիւնը կազմախօսական այն չափագրութիւնն էր, որ ամէնէն աւելի կը կրէր գեղարուեստական զգացական փոփոխութիւններու ազդեցութիւնը,- կը տեղեկագրեն ուսումնասիրողները:- Սրտի զարկերու ընդհանուր փոփոխութեան 13 առ հարիւրին պատասխանատուն գեղարուեստական-զգացական գործօններն էին»:

«Ընդհանուր առումով` արուեստի գործերուն հակազդեցութիւնը կը կազմէր մասնակցողներուն կրած կազմախօսական փոփոխութիւններուն գէթ 25 առ հարիւրը», կը գրեն ուսումնասիրողները:

Վոլֆկանկ Չախըր եւ անոր պաշտօնակիցները նաեւ անմիջապէս կը կատարեն յստակացում մը. այս ուսումնասիրութեան արդիւնքէն պէտք չէ եզրակացնել, թէ` «գեղարուեստական ընկալումը պարզապէս ջղաբանական հակազդեցութիւն մըն է»: Այսուհանդերձ, անոնց ուսումնասիրութիւնը իրական ժամանակի մէջ եւ տեղւոյն վրայ քաղուած ապացոյց մըն է, թէ արուեստի գործ մը արժեւորելու մտային-զգացական արարքը կրնայ արտացոլալ նաեւ մարմնին վրայ:

Կամ` ինչպէս կը մտածէ ուղեղի ուսումնասիրութեան ականաւոր մասնագէտ Անթոնիօ Տամասիօ, թերեւս նախ տեղի կ՛ունենայ մարմնական հակազդեցութիւնը, որմէ ետք մեր ուղեղը կը շտապէ բացատրել, թէ ինչո՛ւ հակազդած ենք տուեալ ձեւով: Ամէն պարագայի, երբ կ՛ըսենք, թէ արուեստի գործ մը դպած է մեր սրտին, ապա հաւանականութիւնը մեծ է, թէ ասիկա պարզապէս փոխաբերական պատկեր մը չէ:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

 

 

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES