ՀԱՅԿԱԶԵԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ. «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ – ՍՓԻՒՌՔ ԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. ԵՐԷԿ, ԱՅՍՕՐ ԵՒ ՎԱՂԸ» ԳԻՏԱԺՈՂՈՎԻՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ ՎԵՐՋ ԳՏԱՆ

Երէկ իր աշխատանքները շարունակեց եւ աւարտեց Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութեան, Հայկազեան համալսարանի եւ Երեւանի պետական համալսարանի կազմակերպած «Հայաստանի Հանրապետութիւն – սփիւռք գործակցութիւն. երէկ, այսօր եւ վաղը» նիւթով գիտաժողովը:

Գիտաժողովի երկրորդ օրուան առաջին նիստը կը վարէր դոկտ. Զաւէն Մսըրլեան, որ ողջունելով ներկաները` անոնցմէ խնդրեց ունենալ իրենց ներդրումը` պահելու համար գիտաժողովի ոգին:

Այնուհետեւ ելոյթ ունեցաւ պատմական գիտութիւններու թեկնածու Մհեր Յովհաննիսեան` ներկայացնելով համացանցին մէջ հայագիտութեան ներկայացուածութեան խնդիրները: Ան նշեց, որ հայրենիքէն դուրս ազգային արժէքներու պահպանման խնդիրներուն օգնութեան կը հասնի համացանցը, որ ընձեռած իր կարելիութիւններով կը նպաստէ հայագիտութեան արժէքներուն հանրութեան ներկայացման գործին:

Ներկայիս կը գործեն հայագիտական հարցեր արծարծող Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան 15 պաշտօնական, 24 ոչ պաշտօնական եւ 19 գիտահետազօտական կազմակերպութիւններու կայքեր: Ըստ Մհեր Յովհաննիսեանի, պաշտօնական կայքերը կը ներկայացնեն ամփոփ տեղեկութիւններ հայագիտական նիւթերու մասին, իսկ ոչ պաշտօնականները բաւական հասու կերպով կը ներկայացնեն այդ նիւթերը:

Պետական կայքերու մէջ հայագիտական նիւթերը հրապարակախօսական եւ լրատուական բնոյթի յօդուածներու տարբերակով են, մինչդեռ Ազրպէյճանն ու Թուրքիան համացանցի միջոցով կը ներկայացնեն հակահայ գիտական կեղծարարութիւններ: Ամէն տարի երկուքէն երեք հակահայ կայքեր կը տեղադրուին համացանցին վրայ, երեւոյթ մը, որուն դէմ դնելու համար Յովհաննիսեան առաջադրեց տեղեկատուական պատերազմի առաջարկը:

«Անհրաժեշտ է համախմբել Հայաստանի եւ սփիւռքի այն հայ երիտասարդները, որոնք հետաքրքրուած են նիւթով, անոնց համար կազմակերպել դասախօսական շարքեր: Պէտք է ունենալ համացանցային կարողականութիւններու ձեւաւորման եւ զարգացման քաղաքականութիւն` կազմելու համար հիմնական կայք շտեմարաններ», նշեց Մհեր Յովհաննիսեան:

Յովհաննիսեան խօսեցաւ նաեւ հայատառ հակահայկական կայքէջերուն մասին, որոնք Ղարաբաղեան տագնապին շուրջ գիտական կեղծիքներ կը ներկայացնեն հասարակութեան: Յովհաննիսեան յայտարարեց, որ մինչեւ հոկտեմբեր ամիս 8 նոր կայքեր պիտի տեղադրուին համացանցին վրայ` հայոց պատմութեան, մշակոյթի, սփիւռքագիտութեան, հայագիտութեան, ղարաբաղեան հիմնախնդիրին եւ կրօնի մասին:

Նիստին երկրորդ զեկուցաբերն էր «Ազդակ»ի տնօրէն եւ գլխաւոր խմբագիր Շահան Գանտահարեան: Ան խօսեցաւ «Սփիւռքահայ մամուլին դիմագրաւած հիմնախնդիրները` Հայաստանի Հանրապետութիւն – սփիւռք տեղեկատուական ծիրին մէջ. լիբանանեան կտրուածքով» նիւթին մասին: Գանտահարեան նշեց, որ ներկայիս մամուլ հասկացողութիւնը կ՛ընդգրկէ նաեւ ելեկտրոնային տարբերակը: Ըստ անոր, թերեւս կանուխ է յայտարարելու, սակայն կը թուի, որ համացանցային ծառայութիւնները շուտով պիտի փոխարինեն դասական տեղեկատուութեան ձեւը, որ արդէն նահանջի մէջ է:

Գանտահարեան ըսաւ, որ նկատի ունենալով, որ ներկայիս համացանցն ու ելեկտրոնային լրատուութիւնը կայծակի արագութեամբ կը հասնին անհատին` փոխանակ անհատը դիմէ անոնց, եւ նկատի ունենալով նաեւ, որ ելեկտրոնային լրատուութիւնները երբեմն կ՛ըլլան զուտ տեղեկատուական, երբեմն` վերլուծումներով, յաճախ ալ նոյնիսկ ապատեղեկատուութեամբ, ապա լիբանանահայ մամուլը «պէտք է շնչէ, ապրի եւ գոյատեւէ»:

Խօսելով այլընտրանքային ոչ պաշտօնական հայկական լրատուամիջոցներու մասին` Գանտահարեան յայտնեց, որ խնդիրը կը բարդանայ, երբ ելեկտրոնային լրատուամիջոցներուն մէջ կը տեղադրուին Հայաստանի կառավարութիւնը, հայոց բանակը կամ եկեղեցին վարկաբեկող նիւթեր, որոնց միջոցով միջազգային սխալ կարծիքներ կը ձեւաւորուին, եւ այդ երեւոյթը կը հարուածէ հայկական արժեհամակարգը: Խօսելով ապատեղեկատուութեան երեւոյթին մասին` Գանտահարեան ողջունեց անցեալ տարի Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանի հաստատած տեղեկատուական անվտանգութեան հայեցակարգը:

Այնուհետեւ Գանտահարեան անդրադարձաւ նաեւ Միջին Արեւելքի մէջ թրքական գործօնի աշխուժացման երեւոյթին առընթեր լիբանանեան մամուլին մէջ թրքական եւ ազրպէյճանական միացեալ քարոզչամեքենային սպրդեցուցած լրատուութիւններուն եւ աւելցուց. «Հայ լրագրական ներուժի կուտակումը կրնայ լուրջ հարուած հասցնել թուրքեւազրպէյճանական միացեալ քարոզչամեքենային»:

Ա. նիստի աւարտին քննարկումները ընդգրկեցին հայկական տեղեկատուական դաշտի խնդիրներու լուծումներուն, կայքերու ուղղագրական տարբերութիւններուն եւ պետական մակարդակի վրայ հակահայ քարոզչութիւն տանելու քաղաքականութեան դէմ պայքարելու երեւոյթներուն վերաբերող հարցեր:

Գիտաժողովի երկրորդ օրուան Բ. նիստը սկսաւ, երբ նիստավար դոկտ. Արշալոյս Թոփալեան բեմ հրաւիրեց Հայկազեան համալսարանի այցելու դասախօս Իշխան Չիֆթճեանը: Չիֆթճեան խօսեցաւ «Ինքնութեան տարբերութիւններէն մինչեւ հասարակաց ինքնութիւն. սփիւռքահայ-հայաստանցի ինքնութեանց ծալքեր» նիւթին մասին: Ան դիտել տուաւ, որ գոյութիւն չունի հայկական մէկ ինքնութիւն, քանի որ գոյութիւն ունին սփիւռքածին հայեր, սփիւռք դարձած հայեր եւ Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացի հայեր, եւ այս երեքէն իւրաքանչիւրը ունի իրեն յատուկ ներսի եւ դուրսի (Հայաստանէն ներս թէ դուրս) հասկացողութիւնը: Չիֆթճեան նշեց նաեւ, որ ճամբայ մը կայ, որ ինքնութեան տարբերութենէն դէպի հասարակաց ինքնութեան մը կ՛առաջնորդէ:

Խօսելով օտարացումի եւ օտարութեան մասին` Չիֆթճեան յայտնեց, որ սփիւռքածին հայերը վարժ են օտարութեան, սակայն արտագաղթող հայերը օտարութեան նոր կը ծանօթանան, իսկ կայ նաեւ այլ ձեւի օտարութիւն, որ կամովին է:

Եզրափակելով իր խօսքը` զեկուցաբերը ըսաւ, թէ տարբեր են սփիւռքցին եւ հայաստանցին, սակայն կայ հայութեան միասնութեան գաղափարը:

Նիստին յաջորդ զեկուցաբերը` դոկտ. Անդրանիկ Տագէսեան, ներկայացուց «Հայաստանցիներու համարկումը լիբանանահայութեան» նիւթը: Ան լուսարձակի տակ առած էր 15 զոյգեր, որոնց հետ հարցազրոյցներ ունենալով փորձած էր բացատրել հայաստանցի հարսերուն դիմագրաւած դժուարութիւններն ու օտար երկրի մը մէջ հաստատուելու փորձառութիւնը:

Հայաստանցի հարսերու եւ լիբանանահայ տղամարդոց միջեւ կնքուած պսակները սկիզբ առած են 1960-ական թուականներէն սկսեալ` առաւելաբար ուսանողներու միջեւ, սակայն 1990-ական թուականներէն սկսեալ արդէն այս հոլովոյթը տեղի ունեցած է այլ մակարդակներու վրայ: Տագէսեան լուսարձակի տակ առաւ հայաստանցի հարսերուն լիբանանահայ կեանքին դրսեւորումը, անոնց դիմագրաւած լեզուական եւ կենցաղային տարբերութիւններն ու դժուարութիւնները: Ան յայտնեց, որ հայաստանցի հարսերու մուտքը լիբանանահայ իրականութեան մէջ մարդուժ է, որ կարելի է օգտագործել:

Սոյն նիստին իբրեւ քննարկումի նիւթ հարց դրուեցաւ ինքնութեան չափանիշ մը ունենալու խնդիրը, ընկերային հաւաքական ինքնութեան խնդիրը: Խօսք առնելով` Երեւանի պետական համալսարանի նախագահ դոկտ. Արամ Սիմոնեան ըսաւ, որ Հայաստանը մեր մայր հայրենիքն է, իսկ երկրին խորհրդանիշները գիտութիւնը, հզօր բանակն ու մատենադարանն են: Թէեւ պետութիւնը միայն 20-ամեայ կեանք ունի, սակայն հայութիւնը ունի այն ներուժը, որ կրնայ ուղղել պետութիւնը:

Գիտաժողովի նիստերը եզրափակելու համար տեղի ունեցաւ ընդհանուր քննարկում: Խօսուեցաւ Հայաստանի եւ սփիւռքի միջեւ գոյութիւն ունեցող խոչընդոտները քանդելու կարեւորութեան մասին, մանաւանդ շեշտը դրուեցաւ երկքաղաքացիութեան հարցով աւելի դիւրութիւններ մատուցելու խնդիրին, մէկ ուղղագրութիւն ուսուցանելու անհրաժեշտութեան եւ օդանաւատոմսերու սակերու նուազման վրայ: Հայաստանի կառավարութեան առաջարկուեցաւ արգիլել հայոց լեզուին մէջ օտար բառերու օգտագործումը: Երեւանի պետական համալսարանին մէջ սկսիլ ամառնային հայագիտական դասընթացքներ, ինչպէս նաեւ կիրարկել երկու համալսարաններուն միջեւ աշակերտներու եւ դասախօսներու փոխանակման ծրագիր: Կասեցնել արտագաղթը եւ հայրենադարձութեան համար միջոցներ ստեղծել: Առաջարկուեցաւ նաեւ գիտաժողով մը կազմակերպել հայագիտութեան մասին` լուրջ մեթոտաբանական միջոցներ որդեգրելու համար:

Խօսք առնելով դոկտ. Արամ Սիմոնեան նշեց, որ իբրեւ մանկավարժներ սերունդներ կրթելու առաքելութիւնը ունին, հետեւաբար Երեւանի պետական համալսարանը պատրաստակամութիւն յայտնեց ինքնութեան վերաբերեալ գիտաժողով մը կազմակերպելու:

Խօսք առաւ նաեւ Հայկազեան համալսարանի նախագահ վեր. դոկտ. Փոլ Հայտոսթեան: Ան ըսաւ, որ համացանցի աշխարհին մէջ բարեկամն ու թշնամին կը մնան անորոշ կամ թաքուն, եւ երբ չկայ ճիշդ մեթոտաբանութիւն, կրնանք սխալ եզրակացութիւններու յանգիլ:

Ան ընդգծեց, որ «իբրեւ ակադեմական, եկեղեցական կամ մշակութային պատասխանատուներ, մենք ունինք ծանր պատասխանատուութիւն` ինքնավստահ հայեր պատրաստելու ծիրին մէջ»:

Հայտոսթեան ընդգծեց նաեւ, որ այս գիտաժողովը նուիրուած էր նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան 20-ամեակին:

Աւարտին կարդացուեցաւ գիտաժողովին բանաձեւը, ուր նշուեցաւ, որ Երեւանի պետական համալսարանին ու Հայկազեան համալսարանին վերապահուած է յատուկ դեր` Հայաստան – սփիւռք գիտական եւ կրթական-ուսումնական փոխյարաբերութեան մարզին մէջ, յատկապէս հայ ժողովուրդի առաջնորդներ ու մասնագէտներ պատրաստելու առումով` սփիւռքի նախարարութեան օժանդակութեամբ: Առաջարկուեցաւ, որ գիտաժողովին ընթացքին քննարկուած հարցերը հիմք ծառայեն Երեւանի պետական համալսարանի սփիւռքագիտութեան ամպիոնի եւ Հայկազեան համալսարանի Սփիւռքի ուսումնասիրութեան կեդրոնի յառաջիկայ աշխատանքային ծրագիրներուն:

Աւարտին տեղի ունեցաւ յուշանուէրներու յանձնում:

 

Share this Article
CATEGORIES