ՅՈՒՇԱՏԵՏՐ. ՎԱԽՆԱԼԸ ԼԱՒ Է

Բնաւ պիտի չվախնամ գրելէ, որ վախնալը լաւ է: Պիտի չվախնամ այսպէս գրելէ, որովհետեւ վստահ եմ, որ շատեր ինծի հետ համակարծիք պիտի ըլլան: Վախնալը լաւ է: Աւելի լաւ է, քան` չվախնալը: Վախնալը լաւ է: Բայց պայմանաւ որ այդ վախնալը չնոյնանայ վախկոտութեան հետ: Ամէն վախցող անպայման վախկոտ չէ: Վախկոտ որակականը ժխտական իմաստ մը ունի: Իսկ մենք կը խօսինք ուրիշ վախկոտութեան մը մասին, որ դրական շունչ մը ունի իր մէջ: Այդ երկրորդ տեսակին մէջ վախնալը լաւ է, որովհետեւ հոն վախկոտութիւնը կը նոյնանայ վտանգի մը գոյութեան գիտակցութեան հետ: Այս գիտակցութիւնը գովելի է: Այդ գիտակցութիւնը մեզ կրնայ փրկել բազմաթիւ վտանգներէ ու չար հետեւանքներէ: Որովհետեւ խելացի մարդը կը վախնայ, եթէ գիտակից է, թէ սա կամ նա պատահարին մէջ սա կամ նա վտանգը կայ: Կը վախնայ ու կը դիմէ որոշ զգուշութեանց: Իսկ ան, որ գիտակցելով հանդերձ վտանգին, չի վախնար ու աչքը գոց կը նետուի վտանգին մէջ, այդ մէկը թերեւս շատ քաջարի է, թերեւս հերոս է, բայց թերեւս նաեւ շատ տգէտ է կամ շատ չար է, կամ շատ անզգամ է, կամ վայրենի: Պիտի չուզէի ըլլալ այդպիսի մէկու մը տեղը, նոյնիսկ եթէ վստահ ըլլայի, որ այդ քաջութիւնը զիս պիտի հասցնէր փայլուն տեղ մը:

Վտանգի գոյութեան գիտակից ըլլալը մեծ իմաստութիւն ու խելք չի պահանջեր մեզմէ: Ամէն մահկանացու, ամէնէն զարգացած մարդէն մինչեւ ամէնէն անուսը, ամէն մահկանացու գիտէ, թէ կեանքի պատահարները վտանգներով լեցուն են ու այդ վտանգները երբեմն կրնան ունենալ շատ  չար հետեւանքներ: Ամէն մարդ գիտէ: Բայց ամէն մարդ նոյն կեցուածքը չունի վտանգին դիմաց: Ոմանք զգուշաւոր ու շրջահայեաց են, ոմանք` խիզախ ու անվախ: Վտանգի գոյութեան գիտակից ըլլալը խելք չի պահանջեր մեզմէ, բայց ատոր փոխարէն` կը պահանջէ զգուշաւոր ըլլալ, պաղարիւն ու հեռատես ըլլալ, համբերատար ըլլալ: Եթէ ունինք այս յատկութիւնները, զանոնք կը գործածենք ամէն վտանգաւոր կացութեան դիմաց:

Ես անձնապէս վախնալու գաղափարը կը նոյնացնեմ զգուշաւոր ըլլալու գաղափարին հետ, որովհետեւ մէկ երկվայրկեան իսկ չեմ կրնար մոռնալ, որ կեանքի պատահարներուն մէջ կան վտանգաւորներ, որոնք կրնան չար հետեւանքներ ստեղծել, ուստի պէտք է զգուշ ըլլալ: Եթէ շուրջս երկու հոգի խնդրի մը մասին տարակարծութիւն յայտնեն, կը վախնամ, որ անհաճոյ բանավէճ մը կրնայ ծագիլ անոնց միջեւ: Եթէ շուրջս երկու հոգի սկսին վիճաբանիլ. կը վախնամ, որ կռիւ մը կրնայ ծագիլ անոնց միջեւ: Եթէ շուրջս կռիւ մը ծագի, կը վախնամ, որ կռուազանները կրնան զէնք գործածել իրարու դէմ: Եթէ երկու հոգի իրարու դէմ զէնք գործածել սկսին, կը վախնամ, որ սպանդ մը, մահ մը կրնայ պատահիլ: Այստեղ ես իմ անձիս հաշուոյն չէ, որ կը վախնամ: Ո՛չ: Թերեւս այդ երկու հոգիին կռիւէն ինծի որեւէ վնաս պիտի չհասնի: Ես կը վախնամ կռուողներու հաշուոյն: Եւ միայն այդ չէ: Միայն անոնց գալիք չարիքէն չէ, որ կը վախնամ: Ես կը վախնամ ընդհանուր չարիքէն, կը վախնամ աշխարհի բոլոր մարդոց գլուխներուն վերեւ կախուած չար բաներէն, որովհետեւ չեմ սիրեր այդ չար բաները եւ կը վախնամ, որ չար բան մը կրնայ պատահիլ շուրջս: Հոգ չէ թէ` ուրիշին: Ես կը վախնամ ամէն տեսակ չար բանէ:

Բայց ո՞վ կրնայ արգելք ըլլալ չար բաներուն, եթէ անոնք պիտի պատահին մեր կամքերէն անկախ կերպով: Մեր ամբողջ կեանքը, նաեւ մեր ամբողջ առօրեան, լաւ բաներու ու չար բաներու խառնարան մըն է: Ալ չեմ հաշուեր թէ քառասուն,  յիսուն տարուան կեանքի մը ընթացքին քանի՞ անգամ վախցայ լրջօրէն, քանի՞ անգամ զգացի, որ սիրտս վեր կ՛ելլէր ահաւոր կերպով, քանի՞ անգամ զգացի, որ սրտիս մէջ թել մը կը փրթէր: Բայց գոնէ կ՛ուզեմ հաշուել, թէ ամէն օր քանի՞ անգամ կը զգանք նոյնը: Անխուսափելիօրէն: Հեռատեսութեամբ կամ անհեռատեսութեամբ: Անճարակութեամբ կամ հակառակ մեր ճարտարութեան ու խոհեմ կեցուածքին: Կ՛ուզեմ հաշուել: Կ՛արժէր, որ մարդ իրիկունը անկողին մտնելէ առաջ պահ մը հարց տար ինքն իրեն. «Այսօր քանի՞ անգամ վախցայ»: Բարեբախտութիւն է, որ չենք հարցներ: Որովհետեւ վախկոտ կամ քաջարի, զգուշաւոր կամ արկածախնդիր` բոլորս ալ ունինք յատկութիւն մը: Երբ վտանգը կ՛անցնի, ամէն ինչ կը մոռնանք:

Եթէ այդ յատկութիւնը չունենայինք, կրնայի՞նք ապրիլ անդորր կեանք մը, երջանկութիւն ըսուածը գոյութիւն կ՛ունենա՞ր աշխարհի վրայ, կրնայի՞նք փողոցին դուռը բանալ ու դուրս ելլել:

Ամէն անգամ որ կեանքիս մէջ երջանկութիւն մը ապրեցայ, միշտ վախցայ, որ այդ երջանկութիւնը շուտով կրնամ կորսնցնել: Երանի՜ թէ չվախնայի, բայց վախցայ: Այդ վախը միշտ ալ քիչ մը խանգարեց այն երջանկութիւնը, զոր զգացի: Բայց ատոր փոխարէն անիկա բան մըն ալ շահեցուց ինծի: Զգացուց, թէ որքա՛ն լաւ է երջանկութիւնը, եւ թէ` ինչպէ՛ս պէտք է մենք լաւ գիտնանք ամէն երջանկութեան արժէքը:

Կրնանք չվախնալ վախնալէ, բայց կրնանք նաեւ չվախնալ գնահատելէ ամէն երջանկութեան արժէքը: Արժէք գիտնալը լաւ է: Մարդ կը պաշտպանէ միայն այն, ինչ որուն արժէքը գիտէ: Միայն այն, զոր կը սիրէ:

Ռ. Հ.

rh@normarmara.com

Share this Article
CATEGORIES