«ԱՍՏԾՈՅ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆՆ ԱՄԷՆՈՒՐԵՔ Է» «ԱԶԴԱԿ»ԻՆ ԸՍԱՒ ՕՎՍԷ

Լիբանանի Այնճար գիւղին մէջ ծնած եւ այսօր Իտալիա բնակուող սրբանկարիչ, հոգեւորական Յովսէփ Աշգարեանն իր համար արուեստի  ծածկանուն ընտրած է Օվսէն, որը թէ՛ մօտ է իր Յովսէփ անուանը եւ թէ՛ զինք մօտեցուցած է Վասպուրականի մանրանկարչական դպրոցի ներկայացուցիչներից Հովսիանին…  Օվսէն 20 տարեկանին հեռացած է Լիբանանէն. մինչ այդ ան, ընտրելով հոգեւորականի կոչումը, ինքզինք նուիրած էր եկեղեցուն ու վանական կեանքին, սակայն որոշ ժամանակ անց դադրած է Հայ առաքելական եկեղեցուն ծառայելէն եւ դարձած է կաթոլիկ վարդապէտ (իր եղբայրը նոյնպէս հոգեւորական է եւ կը ծառայէ Հայ առաքելական եկեղեցուն):

Օվսէ զգացած է, որ կոչումով հոգեւորական է, սակայն ինչպէս կ՛ըսէ` իր մտածումները չէին համընկներ մեր եկեղեցականներու մտածումներուն եւ լռելեայն, առանց հարց ստեղծելու, հեռացած է… Մինչ այդ ան արդէն սրբանկարներ կը գծէր եւ Այնճարի մէջ ցուցահանդէսի մը մասնակցելով` արժանացած է Լիբանանի մէջ Իտալիոյ դեսպանի ուշադրութեանն ու գնահատանքին, եւ որոշ ժամանակ ետք թէ՛ Իտալիոյ կառավարութենէն, թէ՛ Վատիկանէն ստացած է կրթաթոշակներ, որոնցով    Իտալիոյ մէջ հնարաւորութիւն ունեցած է բարձրագոյն կրթութիւն ստանալ  ե՛ւ հոգեւորականութեան, ե՛ւ արուեստի ուղղութեամբ:  Այժմ իտալական գիւղի մի վարդապետն է, միաժամանակ` արհեստավարժ սրբանկարիչ եւ չ՛ընդունիր, երբ իր մասին ասում են, թէ վարդապետ է, որ կը զբաղուի գծագրութեամբ:  Վերջերս Օվսէ այցելած էր Լիբանան. մենք նրա հետ զրուցեցինք թէ՛ իր հոգեւոր ծառայութեան եւ թէ՛ սրբանկարների մասին:

«ԱԶԴԱԿ».- Վարդապետ, դուք կը ծառայէք իտալական գիւղի մէջ: Ինչպէ՞ս կ՛ընդունեն նրանք, որ իրենց վարդապետն ազգութեամբ հայ է:

ՕՎՍԷ.- Իրենք` իտալացիները, այո, ազգայնամոլ են, բայց կաթոլիկ եկեղեցին շատ աւելի ազատ է  եւ աշխարհի բոլոր կողմերից կարող է ծառայողներ ունենալ (կաթոլիկ համաշխարհային կը նշանակի): Իսկ մենք` հայերս, երեւի թէ ո՛ւր էլ գնանք, կարող ենք յարմարուել, ես իմ հայութիւնս չեմ ծախեր, իրենց  ուզածը կու տամ իրենց, իրենց հոգեւոր սնունդը կը հայթայթեմ իրենց համար:

«Ա.».- Յատկապէս ի՞նչն էր մեր եկեղեցու մէջ, որ խորթ էր ձեզի:

Օ.- Օրինակ, պատարագելու կամ քարոզելու իմ ձեւս տարբեր էր իրենցմէ: Ես երգել չեմ սիրեր, ձայն ալ չունիմ եւ կը նախընտրեմ պարզ, մարդկային շփումի միջոցով փոխանցել ըսելիքս: Մեր եկեղեցու սպասաւորներու դասին մէջ, օրինակ, եթէ ձայն չունիս, տեղ չունիս… Կղերական սահմանափակումները չեմ ընդունիր,  ըսենք, ես ինքս զգեստ չեմ հագնիր,  նման սահմանումներու մէջ չեմ մտներ… Ի դէպ, երբ որ եկեղեցին հաստատութիւն դարձած  է, սկսած է իր նուիրապետութիւնն ունենալ, այն ժամանակ միայն  հոգեւորականները սկսած են իրենց հագուստները փոխել, գաւազան  բռնել եւ այլն… Սակայն Աստծոյ համար, աստուածայինի համար այդ ամէնը կարեւոր չեն… Մէկ խօսքով` աւանդական համակարգը տեսակ մը իմս չէր:  Եւ ես ընտրեցի կաթողիկէ  եկեղեցին (ոչ  հայկական կաթոլիկ, քանի որ կաթողիկէ հայկական եկեղեցին նոյնպէս  մօտ է մեր հայկականին)… Ես չեմ ծառայեր  հայկական եկեղեցու մէջ, սակայն  մօտ եմ եւ իմ մէջս կը կրեմ հայ սրբանկարչութիւնը:   Ուսումնասիրած եմ մեր սրբանկարչութեան պատմութիւնը, երկու գիրք գրած եմ այդ մասին,   որոնցմէ մէկէն  մաս մը թարգմանուած է հայերէնով եւ վեհափառի հաւանութեամբ տպագրուած է, ինչի համար շատ շնորհակալ եմ: Ես նուիրուած եմ հայ սրբանկարչութեան, մանրանկարչութեան ուսումնասիրութեան, ատիկա օտարներուն,  իմ ուսանողներուս ներկայացնելուն (Իտալիոյ մէջ նաեւ կը դասախօսեմ):

«Ա.».- Հայկական մանրանկարչութեան ո՞ր շրջանը կամ դպրոցը ձեզի հոգեհարազատ է:

Օ.- Վասպուրականի մանրանկարչական դպրոցը: Իսկ առհասարակ ամբողջ հայկական սրբանկարչութիւնն ուսումնասիրած եմ եւ իտալերէնով գրած գիրքերէս մէկն ալ կը կոչուի «Հայ սրբանկարչութեան ձեռատետրը»: Միւս գիրքս այն մասին է, թէ ինչպէս մեր սրբանկարիչները ըմբռնած եւ մեկնաբանած են ոտնլուայի արարողութիւնը: Համոզուած եմ,  որ   մեր  հայկական ոտնլուայի պատկերումը շատ աւելի բարձր է արեւմտեան ոտնլուայի արարողութեան պատկերումէն: Ես ինքս ալ շատ սրբանկարներ ունիմ նոյն այս նիւթով, եւ որոնք հաւանութեան արժանացած են օտարներու կողմէ:

«Ա.».- Իսկ առհասարակ ձեր ստեղծագործութիւններուն մէջ աւելի շատ հին խորհրդանիշնե՞րը կը պահպանէք, թէ՞ կը ստեղծէք նոր ձեռագիր, նոր մօտեցում:

Ս. Անտոն Անապատական

Եղիա մարգարէ

Օ.- Բոլորովին նոր մօտեցում` աւանդական նիւթին:  Եւ ամբողջութեամբ ստեղծագործութիւն է,  ոչ` ընդօրինակում: Երբ իտալացի սուրբ մը կը գծեմ, հայ սուրբի դիմագծերով կը գծեմ եւ` հայկական եկեղեցի ալ կ՛ըլլայ նկարին մէջը: Վատիկանի թանգարանին հետ կ՛աշխատեմ, իմ գործերս կը գնեն: Կրնամ ըսել, որ մոտեռն մօտեցում կայ իմ գործերուս մէջ: Հիմա աշխարհը մոտեռնի կ՛երթայ: Կաթոլիկ եկեղեցու մէջ ալ այդ առումով երկու հոսանք ստեղծուեցաւ. մէկը կ՛ըսէ մոտեռն պէտք չէ եկեղեցական գծագրութեան մէջ,  իսկ միւս հոսանքն ալ կ՛ընդունի մոտեռնը: Մեր հայկական եկեղեցին չ՛ընդունիր մոտեռն, ժամանակակից մօտեցումները` սրբանկարչութեան մէջ: Իմ գործերէս կան մեր հայկական եկեղեցիներու մէջ, սակայն ատոնք պատուիրատուների առաջարկով դասական են:

Աւետումն Ս. կոյսին

Ս. Անտոն եւ Ս. Կրոնիդես ճգնաւորներ

… Ես առհասարակ կրնամ ըսել, որ մենք լաւ ծանօթ չենք մեր մանրանկարչութեան եւ նոյն կերպ նաեւ աշխարհին չենք ներկայացուցած զայն: Մեզի կը թուի, թէ գիտենք, աշխարհն ալ գիտէ, բայց այդպէս չէ: Հին ժամանակ մեր վանքերի մօտ կային մանրանկարչական դպրոցներ, ձեռագրատուներ, բայց այսօր մենք  նոյնիսկ բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու մէջ  կրօնական մանրանկարչութեան դպրոցներ եւ օրէնքներ չունինք… Ընդհանրապէս, կրօնական արուեստի մէջ պէտք է ստեղծագործելէն զատ կարգ մը կանոններ ներկայացնել: Եթէ մէկը սրբանկարելու նստի`  առանց կարգ մը եկեղեցական ուսմունքներ գիտնալու, ուրեմն արդէն սրբանկարիչ չէ: Ես իմ աշակերտներուս առաջին հերթին սրբանկարչութեան աստուածաբանութիւնը կ՛ուսուցանեմ, երկրորդ` սրբանկարչութեան հոգեբանութիւնը, յետոյ` սրբանկարչութեան խորհրդանշանները: Անոնց կը սորվեցնեմ ոչ միայն գծել, այլեւ` Աստծոյ խօսքը մեկնաբանել, քանի որ սրբանկարչութիւնը Աստծոյ խօսքը գիծին եւ գոյնին միջոցով մեկնաբանելն է: Պէտք է Աստծոյ խօսքին իմաստը հասկնաս, որ կարողանաս մեկնաբանել, եւ մեր սրբանկարչութիւնը հոս է, որ կը ձախողի: Մեր ժամանակակից նկարիչները Աստուածամայր կը գծեն, կը զգաս, որ խորհրդանիշ չգիտեն, պատմութիւն չգիտեն… Կը կարծեն` պաստառ եւ ձիրք ունենաս, կրնաս սրբանկարչութիւն ընել:  Առհասարակ, Եղեռնէն ետք մեր մանրանկարչութիւնը լուրջ հարուած ստացած է, բայց արդէն ատկէ առաջ Կիլիկիոյ անկումէն ետք էր, որ տկարացած էր, եւ եկեղեցիներու մէջ շատ քիչ բան մնացած էր:

«Ա.».- Չէ՞ք ուզեր, որ այն, ինչ կը մտածէք այս նիւթի շուրջ, մեր եկեղեցականներուն, հայերուն ներկայացնել:

Օ.- Եթէ տեղ մը քու ըսածդ ուզուի, ընդունի, շատ սիրով կ՛ընես: Ես նոյնիսկ պատրաստ եմ  աշակերտներու հետ դասընթացք ունենալ, որոշ գաղտնիքներ փոխանցել, բայց փաստօրէն երկխօսութիւն չկայ…  Գիտէք` ես վեց տարի է անհատական ցուցահանդէս չեմ ըներ մէկ պատճառով. իտալական այդ գիւղին մէջ բոլորը ունին իմ նկարները, կու գան, նորերը կ՛ուզեն (եւ մեծ մասը` հայկական թեմաներով), կը տանին, իրենց տուներուն մէջ կը կախեն, տեսակ  մը իմաստ չունի ցուցահանդէս ընելը: Իսկ այստեղ մէկը ինձմէ սրբանկար չի խնդրեր, չի հետաքրքրուիր… Նոյնիսկ համացանցի վրայ դրուած է մուսալեռցի արուեստագէտներուն անունները, եւ իմ անունս չկայ: Հակառակ անոր որ Այնճարի եկեղեցին մտնես, նախ Փոլ Կիրակոսեանին «Աստուածամայրը» կը տեսնես, իսկ  միւս կողմերն ալ իմ սկզբնական շրջանի սրբանկարներէն կախուած են, եւ իրենք լաւ գիտեն, որ Իտալիա ուսանած եմ, հոն կ՛ապրիմ եւ հոն կը ստեղծագործեմ, եւ նաեւ դուրսը որոշ յաջողութիւններու հասած եմ:

Շուտով Մատրիտի մէջ ցուցահանդէսի մը պիտի մասնակցիմ, որ Վատիկանը կազմակերպած է: Իմ գործերուս տակ գրած են` Յովսէփ Աշգարեան. Հայաստան: Փաստօրէն, այնպէս կը ստացուի,  որ ես կը ներկայացնեմ Հայաստանը, իսկ Հայաստանը լուր իսկ չունի այդ մասին:

«Ա.».- Կը զգամ,  որ  քիչ մը դառնացած էք…

Օ.- Մենք կղերական ենք եւ պէտք է ներենք, ես ներած եմ, բայց հետեւանքները կան: Քիչ մը վիրաւորուած եմ եւ ոչ` դառնացած: Եթէ  դառնացած ըլլայի, հայերէնով չէի գրեր:  Իմ հոգին հայկական է, ես հայ ծնած եմ, եւ հակառակ անոր որ աշխատանքի բերումով իտալերէն կը խօսիմ, բայց կը մտածեմ, կը խորհիմ հայերէն: Իմ լեզուամտածողութիւնս հայկական է: Երբեմն իտալերէնով նախադասութիւն մը կ՛ըսեմ, կը շուարին, կ՛ըսեն` ատոր միտքը իտալերէն չէ, ուրկէ՞ բերիր, կ՛ըսեմ` իմ հայկական մտածողութենէս:

Ես  հայ սրբանկարչութեան հոգին ունիմ, որ զիս կը պահէ:

«Ա.».- Ի՞նչ նիւթերով կ՛աշխատէք:

Օ.- Նոյն նիւթերով, ինչով աշխատած են մեր հնագոյն սրբանկարիչները` հաւկիթի դեղնուց, քացախ, տեմպերա, ոսկեթուղթ,  միայն  ոչ մագաղաթի, այլ` տախտակի եւ պաստառի վրայ:

«Ա.».- Կա՞ն դժուարութիւններ, որ կը   յաղթահարէք ձեր կեանքին մէջ:

Օ.- Դժուարութիւններ միշտ ալ կան: Երբ պզտիկ էի, գիւղիս մէջ ուրիշ տեսակ դժուարութիւններ կը յաղթահարէի, հիմա երբ ետ նայիմ, չեմ հաւատար, որ Պուրճ Համուտէն, Այնճարէն, այդ միջավայրերէն ինչպէս եկած` հոս հասած եմ… Հիմակուան դժուարութիւններս ա՛յլ կարգի են` նախանձողներ, մրցակիցներ ունիմ, Եւրոպայի մէջ հայ ըլլալը դիւրին չէ: Եթէ օտար ըլլայի, գուցէ աւելի շուտ ինչ-որ տեղ հասած կ՛ըլլայի:  Աստծոյ հետ ըլլալ` չի նշանակեր դժուարութիւն չունենալ, բայց Աստուած կ՛ըսէ` քովդ կ՛ըլլամ եւ կ՛օգնեմ քեզի նեղութեան պահուն:

«Ա.».- Մեր ժողովրդին քով հաւատը նահանջա՞ծ է, հոգեւոր կեանքն ի՞նչ վիճակի մէջ տեսաք:

Օ.- Ոչ միայն հոգեւորին, այլեւ մեր անցեալի հետ կապը կորսնցուցած ենք: Մենք հոգեւոր, հաւատացեալ ժողովուրդ կը սեպուինք, սակայն  միայն եկեղեցի գնալ եւ աղօթք մտիկ ընելը բաւարար չէ: Պէտք է լիարժէք մօտենանք հոգեւորին, աստուածայինին: Քառասունհինգ տարի անցաւ` մինչեւ ես հասկցայ, որ գտած եմ հոգեւոր ճանապարհը, դիւրին չէ հոգեւոր ճանապարհը գտնել: Բայց գտնելէն ետք, եթէ այդ ճանապարհով քայլես, անկարելին կարելի կը դառնայ եւ կը սկսիս կեանքին այլ կերպով նայիլ:  Կան բաներ, որոնք դուրս են մարդկայինէն, աստուածայինէն.  դուն ինքդ քեզ չես կրնար  բարձրացնել, միայն Աստուած կրնայ բարձրացնել:

Աշխարհային մտածողութեամբ, Աստծոյ օրէնքի տակ մտնելով, շատեր կը կարծեն, որ կը սահմանափակուին: Բայց Աստծոյ օրէնքին տակ մտնելով` դուն քու իրական ազատութեանդ մէջ կը մտնես:

«Ա.».- Ձեզ հոգեւորը կը ներշնչէ, իսկ աւելի աշխարհիկ բաներէն ի՞նչը կը ներշնչէ, ըսենք` բնութիւնը, երաժշտութիւնը, մարդկային փոխյարաբերութիւնները:

Օ.- Նորէն ատոնց մէջ հոգեւորը, աստուածայինը կը փնտռեմ: Աստծոյ ստեղծագործութիւնն ամէնուրեք է, ամէն ինչին կրնաս աստուածային աչքով նայիլ: Արուեստն ինքը հոգեւոր է:

Պատրաստեց՝ ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

 

Share this Article
CATEGORIES