ԹՈՒՐՔԵՐԸ ԵՒ ՔԻՒՐՏԵՐԸ. ԵՐԿՈՒ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԻՐԵՆՑ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԶՈՀԱԲԵՐԱԾ ԵՆ ԻՐԵՆՑ ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ

Թուրքիոյ մէջ քրտական ինքնութեան կամ քրտական մտաւորական եղափոխութեան ամբողջացման հարցով բանավէճի հասունացումէն առաջ, ատիկա քրէականացուեցաւ եւ ահաբեկուեցաւ Քրտական աշխատաւորական կուսակցութեան (ՔԱԿ) վայրագութեան ռազմավարութեամբ` առաջնորդելով վիրահատութեամբ վաղաժամ ծնունդի:

Թուրքերու նման, քիւրտերը իրենց սեփական ինքնութիւնը ստեղծած են, բայց` այս ինքնութեան իրենց անհատականութիւնը զոհաբերելով:

Համայնքի մը ինքնութիւնը զարգացած, բարելաւուած եւ հաղորդակցութեան մէջ դրուած է այդ համայնքի մտաւորական ընտրանիին կողմէ: Սակայն ՔԱԿ արագօրէն վերացուց քրտական մտաւորականութիւնը, եւ քանի որ ձախողեցաւ ատիկա իր սեփական մտաւորականներով փոխարինելու, կարելի չէ սահմանել քրտական ինքնութեան աւելի ընտիր, նուրբ կէտերը:

Նկատի առնելով այն հանգամանքը, որ ՔԱԿ-ի ընտրանիին, վերնախաւին առաւել մտաւորականներէն մէկը Պէնկի Եըլմազն է, իմ տեսակէտս աւելի յստակ կը դառնայ:

Քրտական ինքնութեան, ուրեմն, կը պակսի Զիյա Կէօքալփ մը: Այս բացը կրնար լրացնել, դատարկութիւնը կրնար լեցնել անձ մը` Իսմայէիլ Պեշիքճի: Բայց ՔԱԿ-ի մտային, իմացական քարտէսը չկրցաւ հասկնալ զայն: Ասիկա հանգեցուց հիմնական անհամատեղելիութեան ՔԱԿ-ի` իբրեւ քրտական ինքնութիւնը փոխարինող մօր եւ իբրեւ անոր հօր` Պեշիքճիի միջեւ: Հետեւաբար Պեշիքճիի սերմանած գաղափարները նոյնպէս վիժեցան: Կամ, լաւագոյն պարագային, վաղաժամ ծնան:

Յոռեգոյն պարագային, կարելի է ըսել, որ քրտական ինքնութիւնը մահացած ձմրան մէջ կանխահաս ծնած է` իբրեւ ուշացած երեխայ: Ան ծնած է այն ժամանակ երբ ազգային ինքնութիւնները մարիլ, չքանալ սկսան ի դէմս համաշխարհայնացումի: Նպատակն էր քրտական ինքնութիւնը ձեւաւորել` օգտագործելով հասկացողութիւններ, ըմբռնումներ, որոնք փոխ առնուած էին 19-րդ դարէն, երբ աշխարհի մէջ ազատական յեղափոխութիւններ տեղի կ՛ունենային:

Թրքական պետութեան տրամադրած «Թխոցը»` թուխսի վայրը, կարելի դարձուց ՔԱԿ-ի ձեռամբ վայրագութեանց ընդմէջէն ծնունդը քիւրտ ինքնութեան, որ մինչեւ այսօր կը գոյատեւէ: Մասնաւորաբար զինուորականութիւնը գաղափար չունէր ինքնութիւն կերտելու հոլովոյթին մասին: Այնպէս որ, անոնք փորձեցին քիւրտերը վերահսկողութեան, իրենց հակակշիռին տակ պահել` ստիպողական վիճակ հաստատելով: Ի վերջոյ, մինչ Թուրքիոյ արեւմտեան շրջանները աւելի ազատական կը դառնային, արեւելեան շրջանները կ՛ազգայնանային պետութեան դէմ, եւ քրտական ինքնութիւնը հոն կը բարգաւաճէր, կը զարգանար:

Մինչ ազատական տնտեսական շուկայի կառոյցը մաշեցուց թրքական ինքնութիւնը (ինչպէս որ կը մաշեցնէ բոլոր ինքնութիւնները), պետական տնտեսական կառոյցի եւ ստիպողական վիճակի գործելաոճը վստահեցուց, որ քրտական ինքնութիւնը պիտի աճի եւ բարգաւաճի: Ասիկա հանգեցուց մտային եւ հոգեկան անհամատեղելիութեան մը` քիւրտերու երկու տարբեր խմբաւորումներու միջեւ. անոնք, որոնք արեւմտեան շրջաններ գաղթեցին եւ համարկուեցան ազատական տնտեսական հասարակութեան, եւ անոնք, որոնք արեւելեան շրջաններու նախնական եւ լճացած տնտեսական կառոյցի ծիրին մէջ մնացին: Հետեւաբար սրեցաւ եւ շեշտուեցաւ հակասութիւնը մէկ կողմէ պետութեան համակիր` «համարկուած» քիւրտերուն, եւ միւս կողմէ` «ազգայնական» քիւրտերուն միջեւ: Ասիկա խափանեց, ջլատեց քրտական ինքնութեան զարգացումը:

Արեւմուտքի եւ արեւելքի միջեւ այս աններդաշնակութիւնը կը համապատասխանէ քրտամէտ Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն կուսակցութեան (ԽԺԿ) եւ ՔԱԿ-ի միջեւ գոյութիւն ունեցող անհամաձայնութեան:

Բայց քանի որ զէնքը կամ իշխանութիւնը եւ ուժը աւելի ծանր կը կշռեն, ժամանակավրէպ ՔԱԿ-ի պարտադրանքները, որոնք կը յամենան քրտական ինքնութեան եւ համընդհանուր ճշմարտութեան միջեւ ներդաշնակութեան իր հասկացողութեամբ, քրտական ինքնութիւնը աւելի հիւանդագին եւ ախտաբանական կը դարձնեն:

Կը թուի, թէ ընկերային եւ քաղաքական միջավայրը, որ պիտի փրկէ քրտական ինքնութիւնը, կրկին պիտի տրամադրուի պետութեան կողմէ:

Վայրագութիւնները վերսկսելով, կրկին ազգայնականացնելով պետութիւնը եւ քրտական շրջանին մէջ ազատական հասարակութեան մը կերտումը ձգձգելով` Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի քաղաքականութիւնը, որ կը նպատակադրէ աւելի խիստ միջոցներու դիմելու, ինչպէս` անդրսահմանային գործողութիւններ, կը թուի, թէ պիտի պահպանէ անդամալուծուած, կաթուածահար քրտական ինքնութիւնը (ծուատուած` ազատական հասարակութեան եւ պետական հասարակութեան մը միջեւ), որ կանխահաս, վաղաժամ ծնած է եւ մտովի` թերաճ:

Ասիկա կրնայ պատահիլ, բացի եթէ վարչապետ Էրտողան, հակառակ ամէն ինչի, շրջանին մէջ շարունակէ կառուցել ազատական տնտեսական եւ ընկերային ենթակառոյցներ:

ԷՄՐԷ ՈՒԱԼՈՒ

«Թուտէյզ Զաման»

Share this Article
CATEGORIES