ՈՐՊԷՍԶԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ ՏԱՐԵԴԱՐՁՆԵՐԸ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՈՒ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԻՆ ՀԱՄԱՐ ԼԻԱՐԺԷՔ ՑՆԾՈՒԹԵԱՆ ՏՕՆԵՐ ԸԼԼԱՆ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Մարդկութեան ընտանիքին մաս կազմող ոեւէ ժողովուրդի ու անոր հայրենիքին համար անկախութեան տօնը ազգային ամէնէն հպարտառիթ օրն է անկասկած, եւ տօնակատարողին ընդհանրապէս կ՛ընծայէ անխառն ուրախութիւն:

Մարդկութեան ընտանիքին հին ու նոր պատմութիւնները կերտուած են պայքարով` անհատական ու ազգային իրաւունքներու կենսագործման նպատակով մղուող գուպարներով: Ուղղակի թէ անուղղակի ստրկութեան ենթարկուողներ, ուշ կամ կանուխ, կը փնտռեն ու կը գտնեն ձեւը` կաշկանդուած վիճակէ դուրս գալու. նման պայքարներ կրնան մասնակի կամ ամբողջական յաջողութիւն գտնել, հետեւաբար պայքարողը բերկրանքը կ՛ունենայ վայելելու իր իրագործումը եւ ճգնելու` կիսատ մնացած բաժինն ալ իրականութեան ափ հասցնելու:

Մենք` հայերս, միակ ժողովուրդը չենք, որ մեր նորագոյն պատմութեան մէջ մէկէ աւելի անգամներ ապրած ենք անկախութեան, անկախ հայրենիք կերտելու բերկրանքը: Հայաստանի Հանրապետութիւնը 20 տարիէ ի վեր դարձեալ անկախ է, եւ այդ` խորհրդային կայսրութեան 70 տարիներու տուրք վճարելէ ետք:

Անկախութեան առթած ցնծութիւնը կրկնակի է, որովհետեւ 21 սեպտեմբեր 1991-ին հռչակագիրը խորքին մէջ վերահաստատումն էր այն ազատ ու անկախ պետականութեան, որ ծնունդ առաւ ահաւոր պայքարներէ ու տառապանքներէ ետք, դաժան կացութիւններու մէջ, 1918-ին. այսօր հայութեան իւրաքանչիւր զաւակը լիարժէքօրէն կը ճանչնայ մայիսեան անկախութեան տեղն ու արժէքը մեր պատմութեան մէջ, այսօրուան Հայաստանի կազմաւորման ու վերականգնումի՛ն մէջ, որովհետեւ նախորդ տասնամեակներուն կիրարկուող մշուշապատումը վերջ գտած է, անկախութեան ու անկաշկանդ ըլլալու փորձառութիւնները ջրդեղուած են արցախեան պայքարով, անցած են հուրի ու արեան մկրտութիւններէ:

***

Անկախ ու ազատ պետականութիւն ունենալու ուրախութիւնը անվիճելի է ու անառարկելի: Հետեւաբար Հայաստանի անկախութեան վերահաստատումը ազգովին, Հայաստանէն մինչեւ արտերկրի բոլոր օճախները, այս տարի ու ամէն տարի պիտի տօնենք մեր ճակատագիրին ու պատմութեան տէրը ըլլալու մօտեցումով, կամքով, հպարտանքով, տակաւի՛ն, հայրենիքը դէպի բարգաւաճում եւ զարգացում տանելու համընդհանուր նախանձախնդրութեամբ:

Վերոյիշեալ քանի մը տողերը, հաւանաբար, ընկալուին իբրեւ զգացական զեղում եւ միայն մէկ ոտքը գետինը դնողի կիսապատրանք, որովհետեւ գիտենք, որ վերանկախացած մեր հայրենիքը չի գտնուիր հոն, ուր պէտք էր հասած ըլլար 20 տարիներու ժամանակամիջոցին:

Անմիջապէս ըսենք, որ երազներով չենք տարուած, շատ լաւ գիտենք, կը զգանք ու կ՛ապրինք Հայաստանը շրջապատող իրողական կացութիւնները, ինչպէս նաեւ` աշխարհը գերի բռնած տնտեսական-ընկերային «բռնատիրութիւններուն» պարտադրանքները: Այսուամենայնիւ, չենք կրնար ամէն բան ձգել արտաքին գործօններու եւ անբաղձալի ճնշումներու ուսերուն, որովհետեւ պարզ աչքերով կը տեսնենք Հայաստանի տարբեր շրջաններուն ու ժողովուրդի տարբեր դասակարգերուն միջեւ անհամաչափութիւնները` զարգացման թէ բարգաւաճման-հարստացման դիտանկիւնէն: Եւ այս անհամաչափութեան դառն իրականութիւնն է, որ կը խոցէ մեր ազգային արժանապատուութիւնը, կը խարանէ հայրենիքին ղեկը իրենց ձեռքերուն պահողներուն ճակատը:

Տագնապը ունի քանի մը մակարդակ ու ոլորտ: Համայնավարութեան օրերուն,  երկրի կարողականութեանց շահագործումն ու մաշումի ընթացքը եթէ ունէր որոշ չափով քողարկուած պատկեր, եւ ուր զանգուածը ապրուստի տարրական իրաւունքներու ձեռքբերման համար ստիպուած էր «վերին դասու» մարդիկը գոհացնելու եւ մասնակից ըլլալու պաշտօնական կողոպուտին, փտած դրութեան գոյատեւման, վերանկախացումէն ասդին, նոյն այդ դրութիւնը կիրարկում գտաւ իշխանաւորներու նոր «դասակարգի» մը գոյառումով, որ այսօր մեր հայրենիքին մէջ ստեղծած է, ծանօթ բնութագրումով, «ստուերային տնտեսութիւն» դրութիւնը (Հայաստանը եզակի չէ նման կացութիւն ունենալու մէջ, բայց բազմաթիւ երկիրներու մէջ նոյնանման դրութիւններու իրողութիւնը ո՛չ արդարացում ունի, ո՛չ ալ տրամաբանական ընկալում): Երկրի կարողականութիւններուն կեդրոնացումը` սեղմ խմբակի մը ձեռքին, աշխատանքի պայմաններու մաշումն ու սանձարձակ չարաշահութիւնները անկախ հայրենիքին բարգաւաճում ու զարգացում ապահովող միջոցներ չեն, որքան ալ հրապուրիչ ըլլան Երեւանի նորակառոյց փողոցներն ու շուկաները, «եւրոպական քաղաքներու մրցակից»ի անոնց համբաւը: Երբ ժողովուրդին մեծամասնութիւնը անմասն է նման «բարգաւաճում»է ու անոր բարիքներէն, երբ միջին դասակարգի մը գոյառումը եւ ամրապնդումը հեռու են պետական ու ոչ պետական կառոյցներու օրակարգերէն, անկախութիւն ու ազատութիւն` անիրական գաղափարներ կը դառնան անոր համար:

Կը հետեւի զանգուածային արտագաղթը, հայրենիքը կը պարպուի զինք կառուցելու ելած զաւակներէն, որովհետեւ աշխատող ձեռքեր` գիւղացիներ, երիտասարդներ եւ գիտութեանց ու արհեստագիտութեանց տէր մարդիկ ապագայ չեն տեսներ սեփական հայրենիքին մէջ, կը մեկնին շուտով վերադառնալու, սակայն շուտով այլ երկիրներու քաղաքացի ու մշտական բնակիչ դառնալու մղումով: Հայաստանի բնակչութեան թիւը բնական աճ արձանագրելու փոխարէն` մաշումէ մաշում կը ցատկէ…

Հայրենալքումի ալիքներուն մէջ կարելի չէ արհամարհել հայրենի հողին հետ ազգի զաւակներուն կապուածութեան թուլացումը, որ մէկ հետեւանքն է խորհրդային «դրախտին», սակայն 20 տարիները գոնէ հականեխումի ժամանակաշրջան պէտք էր ըլլային այս իմաստով, սակայն ո՛չ պետական, ո՛չ ալ քաղաքական շրջանակներու մէջ այս օրակարգը լիարժէք կերպով քննարկումի առարկայ եղաւ, ալ ո՜ւր մնաց, որ այս ուղղութեամբ գործնական ծրագիրներ մշակուէին ու տեղէ մը այդ ծրագիրներուն գործադրութիւնը սկսէր: Հակառակին փաստերը աղաղակող են, դժբախտաբար:

Անկախութեան առաջին իսկ օրերէն, ընտրապայքարները, ստեղծուած վիճակէն առաւելագոյն (մասնակի) շահեր ապահովելն ու զիրար չէզոքացնելու, «հակառակորդը» ոտնակոխելու մոլուցքը դարձաւ վարքագիծ, քաղաքական մշակոյթի տիրական գիծ: Զիրար ամբողջացնելու մօտեցումը (սա ցնորական կամ անիրագործելի ընթացք չէ) դուրս մնաց ու այսօր ալ անհասանելի կը մնայ մեր քաղաքական մշակոյթի կալուածէն: Մինչդեռ նման տագնապալի կացութեան դիմաց կարելէ էր (երբեք ալ ուշ չէ) որդեգրել այն միւս մօտեցումը, երբ հակադիրներ համաձայնութիւն գոյացնեն, թէ կարելի չէ համաձայնիլ կարգ մը հարցերու շուրջ, զանոնք պահ մը մէկդի դնեն ու գործակցութիւն ստեղծեն համախոհութեան կէտերու հիմունքով: Նման ընթացք կարելի կը դառնայ, եթէ տիրապետող մտայնութիւնը ի՛սկապէս հայրենիքին ու ժողովուրդին շահերու հետապնդումին վրայ խարսխուած է, մինչդեռ, ինչպէս նշեցինք քիչ առաջ, մասնակին ու սեփական գրպանը հայրենիքէն ու ժողովուրդէն վեր դասելը եղան ու կը մնան տիրական:

Մեր հայրենիքին ու անոր ազատութեան, անկախութեան արմատները սեփական ձեռքերով հարուածելու ծանօթ ընթացքը ստեղծած է այնպիսի ալիքներ, որոնց հարուածներուն տակ մեր քաղաքական օրակարգերն ալ մատնուած են խարխափումներու եւ հիմնական առաջադրանքներ ձգուած են սիւնակի վրայ, չըսելու համար, որ անոնց մասին անուղղակի կերպով սխալ քարոզչութիւն ու դաստիարակութիւն ալ կը կատարուի:

Այս իմաստով, կարելի է խօսիլ մայրենիին հանդէպ ծանօթ վերաբերումին, մշակոյթի տարբեր ոլորտներուն հանդէպ անտարբերութեան ու շուկայականը մտրակահարելու ընթացքին մասին: Սակայն կայ այդ բոլորէն աւելի կարեւորը, հիմնակա՛նը: Այդ ալ` Հայաստանի անդրանիկ հանրապետութենէն ժառանգ հասած դաւանանքն է, այսինքն` ազատ, անկախ Հայաստանի յատկանիշներուն շարքին` ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆի վերականգնումի դաւանանքը:

Անկախ այն հարուածներէն, որոնք այս օրակարգին հասան փրոթոգոլներու ծանօթ պատմութեամբ, մեր հաւաքական մտածողութեան դաշտէն (յատկապէս Հայաստանի սահմաններու մէջ) իրողապէս դուրս ձգուած է այս օրակարգը: Արցախի ազատագրական պայքարի մօտիկ անցեալի փորձառութիւնն ու ռազմական-քաղաքական յաջողութիւններն իսկ կը նետուին մեկուսացումի բազմոցին տակ, մինչդեռ Արցախէն առաջ, նախընթաց տասնամեակներուն ու աւելի քան հարիւր տարուան վրայ տարածուող իրադարձութիւններու հանգրուաններուն, մինչեւ իսկ Ցեղասպանութեան ամէնէն մութ տարիներուն, մեր ժողովուրդը ապրած է խիզախումներ, սեփական բազուկին յենած` կերտած է ոչ արհամարհելի ձեռքբերումներ: Այդ բոլորը իրականացած են, որովհետեւ մի՛այն նիւթական շահերէ մղում առնելու վարքագիծը խորթ էր մեր ժողովուրդին. ազգն ու հայրենիքը տարբեր`  ԻՐԱԿԱՆ արժէքներ էին ու կը պաշտպանուէին կեանքի՛ գնով: Նման մտածողութիւն քմծիծաղով ու արհամարհանքով կը դիտուի այսօրուան ղեկավարութիւններուն կողմէ…

***

20-ամեայ Հայաստանի այս ընթացքն ու զայն շրջափակող մօտիկ ու հեռաւոր տարապայման օղակները աչքի առջեւ ունենալով` պէ՞տք է տարուիլ անյուսութեամբ ու անկէ բխող կրաւորականութեամբ:

Ո՛չ, հազա՛ր անգամ ոչ:

Մարդկային քաղաքակրթութեան պատմութիւնը, որուն կերտումին մասնակից եղած են նաեւ մենք` հայերս, ցոյց տուած է, որ անբարեյոյս փուլեր, որքան ալ ծանր կշռեն ու երկար տեւեն, մի՛շտ ալ տեղի տուած են նոր արեգակներու դիմաց, որոնք բարիք բերած են ազգերու եւ անոնց հայրենիքներուն:

Նման իրագործումի համար մեր ժողովուրդին կը մնայ ձերբազատիլ իրեն ներարկուած իրաւունքի ու պարտաւորութեանց խառնաշփոթէն` անհատական զարգացման այսօրուան առիթները լծելու համար արդարութեան, համաչափ զարգացման ու սեփական թէ հաւաքական բարգաւաճումի միջոցներու հետամտութեան:

Արտաքին թշնամիներու` Հայաստանի ու անոր ժողովուրդին բնական զարգացումը կաշկանդող արտաքին ծանօթ ազդակներուն դիմաց, պէտք է պայքարիլ նաեւ ներքին կաշկանդումներու եւ անարդարութեան աղբիւրներուն դէմ:

Նման բարեշրջումի մը յոյսն ու այդ ուղղութեամբ զանգուածները ներգրաւող պայքարն է, որ պիտի արժեւորեն եւ արմատացնեն մեր հայրենիքին ու ժողովուրդին անկախութիւնը, ազատութիւնը` միաժամանակ լարելով այն զսպանակները, որոնք պիտի արձակուին ի խնդիր ամբողջական Հայաստանի իրականացման:

Եւ այդպէսով է, որ անկախութեան տարեդարձները պիտի ըլլան իսկական ու անխառն տօնախմբութեան հանգրուաններ:

Share this Article
CATEGORIES