ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՎԵՐԱՆԿԱԽԱՑՄԱՆ ՏՕՆԻ ԼՈՒՍԱՆՑՔԻՆ ՎՐԱՅ. ԱԶԳԻ ՄԷԿՈՒԹԻՒՆ ԿԸ ԿԵՐՏՈՒ՞Ի ՎԵՐԱՆԿԱԽԱՑՄԱՆ ՔՍԱՆ ՏԱՐԻՆԵՐՈՒ ՇՓՈԹԵՑՆՈՂ ԽՕՍՔԵՐՈՎ

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

Յոգնածութեամբ, տարբեր բան չըսելու համար, մեր զարտուղութիւններուն, հակասութիւններուն, խարխափումներուն եւ այլանդակութիւններուն մասին դադրած էի խօսելէ եւ գրելէ:

Ֆրանսա գրքոյկ մը լոյս տեսաւ, որուն անունն է`  «ԸՆԴՎԶԵՑԷ՛Ք», «INDIGNEZ-VOUS»: Բազմաթիւ հրատարակութիւններ եւ միլիոնաւոր սպառում: Հեղինակը կոչ կ’ընէ ընդվզելու:

Արաբական աշխարհի ժողովուրդները գիտցան ընդզվիլ: Զոհեր տուին: Առանց ընդվզումի վերանորոգչական ունակութեան` կեանքը, ընկերութիւնը, կը նստին ճահճացման վրայ:

Կ’անդրադառնամ, որ վերանկախացման քսան տարիները մտայնութիւնները ոչ միայն չեն փոխած, չեն ազնուացուցած, այլ անոնք յետադիմած են, այս` բազմաթիւ ճակատներու վրայ:

Պիտի չխօսէի, եթէ Մարօ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ, բանասէր, մանկավարժ, «ԱՆԿԱԽ» թերթի 10 յուլիս 2011 համարով լեզուական-կրթական խնդրի մը անդրադարձած չըլլար: Դասագիրքերու պատրաստութեան մրցոյթ եղած է:

Մարօ Խաչատրեան ընդունուած գիրքէն արտագրումներ ըրած է եւ կատարած է մեկնաբանութիւն: Կը հետեւինք իրեն: Հայաստանի մտաւորականը տեսած է եւ վեր առած` մտածումի զարտուղութիւնը:

Կը կարդանք.

1.- Հայերէնի այբուբենը եւ տառերի թուային արժէքը,

2.- «Արեւելահայերէնի այբուբենի եւ գրանշանների համապարփակ հաւաքածուի մասին» նախագծի մի հատուած (2000 թ.),

3.- Արեւելահայերէնի այբուբենը:

Յաջորդ էջում էլ տրւում է մի հատուած Կորիւնի «Վարք Մաշտոցի» երկից, որով էլ «ապացուցւում է», որ Սուրբ Մեսրոպը միայն արեւելահայերի համար է ստեղծել այբուբենը: Դէ ե՛կ, 11-12 տարեկան աշակերտ, մտածիր` իսկ արեւմտահայերէնի այբուբե՞նն ով է ստեղծել… Կամ գուցէ արեւմտահայերէնը գրանշանների համակարգ չունի՞… Արեւմտահայերէնի ուսումնական ձեռնարկներում  երբեք հայերէնի այբուբենը չի  ներկայացւում իբրեւ արեւմտահայերէնի սեփականութիւն. նկատի առնենք, որ հասկանալի պատճառներով Սուրբ Մեսրոպի այբուբենը, թերեւս, աւելի շատ արեւմտահայերէնինն է…

Ըսելէ ետք, ամենայն ճշդութեամբ, ՀԱՅԵՐԷՆԻ ԱՅԲՈՒԲԵՆ, դասագիրքի հեղինակները կը խօսին ԱՐԵՒԵԼԱՀԱՅԵՐԷՆԻ ԱՅԲՈՒԲԵՆԻ ՈՒ ԳՐԱՆՇԱՆՆԵՐու մասին:

Լեզուաբանական վէճի հարց յարուցանելու ցանկութիւն չունիմ: Բայց ես ինծի իրաւունք կու տամ հարցնելու, որ  Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացին եւ դպրոցականները ի՞նչ պիտի հասկնան եւ ի՞նչ պիտի մտածեն կարդալով վերոնշեալ տողերը: Հայաստանի եւ սփիւռքի երիտասարդները, խորհրդաժողովներ եւ փառատօներ, երբ իրարու կը հանդիպին, պիտի պատահի՞, որ Հայաստանի երիտասարդները սորված ըլլան եւ կրկնեն, թէ Մեսրոպի այբուբենը իրենց կը պատկանի, իրենց համար հնարուած է, հնարուած է արեւելահայերէնի համար:

Ի՞նչ պիտի մտածեն սփիւռքի մտաւորականները: Պիտի հակազդե՞ն: Պիտի ընդվզի՞ն: Դպրոցականները բարեբախտաբար պիտի չտեսնեն վերոնշեալ տողերը, շփոթի աւերը նուազ պիտի ըլլայ:

Մինչեւ այսօր կ’ըսուէր, որ հայ ժողովուրդի լեզուն հայերէնն էր, մէկ էր անցեալին` գրաբարով, մէկ էր իր զոյգ աշխարհաբարներով, որոնց համար հռետորական խօսք կ’ըսուէր, որ երկուքն ալ մեր մշակութային հարստութիւնն էին:

Սահմանադրութիւնը կը հաստատէ, որ Հայաստանի Հանրապետութեան լեզուն հայերէնն է: Քաղաքականօրէն ուրախ էինք, որ այդ ընդհանրական ըմբռնում էր:

Այժմ կը ստիպուինք մտածելու, որ հայրենի պետութեան, կրթական նախարարութեան եւ մտաւորականութեան համար հայերէնը կ’ըմբռնուի որպէս սոսկ արեւելահայերէն, այսինքն հայերէնին մէջ տեղ չի մնար արեւմտահայերէնին:

Մեր զգացականութեան զոհ ըլլալով` յաճախ մեր ականջները խցած ենք, չլսելու համար, որ` արեւմտահայերէնը բարբառ է, որ ան դատապարտուած է անհետանալու, հետեւաբար հայերէնը մէկ է, այդ ալ արեւելահայերէնն է:

Ալ ինչո՞ւ ուրիշ բացատրութիւններ փնտռել: Քանի որ Մեսրոպ հայերէն այբուբենը հայերէնի համար հնարած է, ուրեմն հնարած է արեւելահայերէնին համար:

Արեւմտահայերէնի այբուբե՞նը… Կրնա՞յ պատահած ըլլալ, որ չինացի Մամգուն իշխանը` Մամիկոնէից նախահայրը, հետը բերած էր Չինաստանէն… Կամ արհամարհանքը հասած է հոն, որ արեւմտահայութիւն եւ Արեւմտահայաստան «քիթապսըզ» օսմանցի հպատակ ծագումով հայեր են:

Կրկին կարդալ վերոնշեալ մէջբերումը` առանց երբեք խորհելու, որ գրուածը երգիծական էջ մըն է:

Իսկ եթէ այս ուղեղալուացքով կը մտածեն վերջ տալ հայերէնի հարազատ ուղղագրութեան վերականգնումին` սրբագրելու համար սխալագրութիւնը, ինչպէս կ’ըսէր խնկելի յիշատակ ձգած փրոֆ. Լեւոն Խաչերեան, թող վերջ տրուի կարգախօսային հռետորութեան, որ կը շեփորէ «Մէկ ազգ մէկ մշակոյթ»:

Նման պահերու միշտ կը յիշեմ ժապաւէնի մը անունը. «Օդաչու կա՞յ օդանաւին մէջ»:

Կը յիշեմ նաեւ սփիւռքի վաստակաւոր արուեստագէտին խիտ տարազումը. «Դուք կ’ըսէք` մէկ ազգ մէկ մշակոյթ, բայց կը հասկնաք մենք ազգ մենք մշակոյթ»:

Պիտի չզարմանամ, եթէ վաղը, ինչպէս այդ պատահեցաւ Հայաստան-սփիւռք խորհրդաժողովի նախօրեակին, հայրենի ականաւոր մտաւորականներ, ակադեմիկոսներ, գրողներ, ոմանք առանց յայտարարութիւնը կարդացած ըլլալու, հաւաքաբար հրապարակ գան` ըսելով, որ այս մտածումները «ներշնչուում են հայատեաց կենտրոններից»:

Եւ ըսել, որ մենք կը յաւակնինք թուրքին հետ երկխօսութիւն հաստատել… Իսկ ի՞նչ ըսել ներազգային երկխօսութեան համար…

Եթէ Օքսֆորտ ուսանած ըլլայի, Շէյքսփիրի հետեւութեամբ պիտի ըսէի, որ` «Բան մը սխալ է Դանիոյ թագաւորութեան մէջ»:

 

24 օգոստոս 2011, Պիքֆայա, Լիբանան

Share this Article
CATEGORIES