ՅՈՒՇԱՏԵՏՐ. ԱՐԺԷՔ ԳԻՏՆԱԼԸ ԼԱՒ Է

Ռ. Հ.

Անցեալ օր գրած էի: Պէտք չէ խուսափինք մեզ շրջապատող երջանկութիւններու արժէքը գնահատելէ: Չվախնա՛նք արժէք գնահատելէ: Բանի մը արժէքը գնահատելը, անոր արժէքը գիտնալը լաւ է: Օրինակ, եթէ առողջութիւնդ լաւ է, պէտք է գնահատես առողջութեանդ արժէքը: Եթէ համեղ հաց մը ու ճաշ մը դրուած է սեղանիդ վրայ, պէտք է գնահատես հացին ու ճաշին արժէքը: Եթէ օդը լաւ է եւ եթէ ատիկա հաճելի է քեզի, պէտք է գնահատես լաւ օդին արժէքը: Չմոռնա՛նք, երջանկութիւն չէ այն երջանկութիւնը, զոր չես ճանչնար իբրեւ երջանկութիւն: Մարդը երջանիկ է ո՛չ թէ երբ երջանիկ է պարզապէս, այլ երջանիկ է այն ատեն միայն, երբ ան կ՛անդրադառնայ, որ երջանիկ է, երբ կ՛ըսէ, թէ «Ես երջանիկ եմ սա պահուն»:

Չմոռնա՛նք նաեւ սա կէտը, թէեւ շատ պարզ ու սովորական ճշմարտութիւն է: Եթէ չես գիտեր, թէ ադամանդ մը ինչ կ՛արժէ եւ թէ որքան արժէքաւոր է, կրնաս զայն փողոց նետել ապակիի կամ քարի աւելորդ կտոր մը կարծելով: Այն ատեն մեղք կ՛ըլլայ քեզի, մեծ կորուստ մը ունեցած կ՛ըլլաս: Ասիկա բանի մը արժէքը չգիտնալու անպատեհութիւնն է: Ով գիտէ` բոլորս ալ մեր կեանքին մէջ ինչեր ու ինչեր կորսնցուցինք պարզապէս անոր համար, որ չկրցանք գնահատել անոնց բուն արժէքը:

Բայց արժէք գնահատելը ունի իր հակառակ ուղղութիւնն ալ: Եթէ երբեմն արժէքաւոր բանի մը արժէքը չես գիտեր, եթէ արժէքաւորը անարժէք կը կարծես, ատոր փոխարէն երբեմն ալ անարժէքը արժէքաւոր կը կարծես, պէտք եղածէն աւելի շատ արժէք ու կարեւորութիւն կու տաս անարժէքին: Այս անգամ ալ կրնաս ադամանդ կարծել ապակիի կամ քարի սովորական կտորը ու զայն կը պահես խնամքով: Դարձեալ մեղք կ՛ըլլայ քեզի, որովհետեւ խաբուեցար, սխալ գնահատանք մը ըրիր:

Արժէք գնահատելը լաւ է, բայց պայման է անշուշտ, որ արժէքը գնահատուի ճիշդ: Ադամանդը ապակի չկարծե՛նք, ապակին ալ չշփոթե՛նք անդամանդին հետ:

Բայց հոս ապակիէն մինչեւ ադամանդ գացող ճամբուն վրայ կայ կէտ մը, որ արժէք գնահատելու ու արժէք ստեղծելու երրորդ ձեւ մըն է: Արուեստագէտ մը ապակիի կտոր մը կ՛առնէ ու անոր վրայ կը տանի այնպիսի աշխատանք մը, որ այդ ապակին կարծես ադամանդ կը դառնայ, արժէք ու գեղեցկութիւն կը շահի: Հոս այլեւս մենք գործ ունինք ո՛չ ապակիին հետ, ո՛չ ալ ադամանդին հետ, մենք հոս գործ ունինք արուեստագէտին տարած աշխատանքին հետ, որ հրաշագործ է, որ արժէքներու ու գեղեցկութիւններու ստեղծագործ է:

Այժմ պէտք է վերադառնանք մեր այն հաստատումին, թէ արժէք գիտնալը լաւ է: Նոյնիսկ պայման է: Բայց ատոր առընթեր պէտք է հարց տանք նաեւ, թէ մեր ամէնօրեայ կեանքին մէջ որքա՞ն գիտենք սա կամ նա բանին արժէքը: Չէ՞ որ բոլորիս ալ յայտնի է, թէ բանի մը արժէքը կը հասկնանք կամ կը յիշենք այն ատեն միայն, երբ զայն կը կորսնցնենք: Եւ այդ ալ արդէն ուշ մնալ կը նշանակէ: Նաեւ կը նշանակէ` դուռ բանալ զղջումներու, լեղի կարօտներու, աւաղումներու: Եթէ լաւ բարեկամ մը ունիս, գիտե՞ս, թէ այդ բարեկամը որքա՛ն արժէքաւոր է քեզի համար: կամ թէ որքա՞ն գիտես այդ բարեկամութեան արժէքը: Եթէ ծնողներուդ հետ նոյն երդիքին տակ կ՛ապրիս երկար ժամանակ, գիտե՞ս, թէ ի՛նչ բախտաւորութիւն է ծնողներու հետ կարենալ երկար ապրիլ այսպիսի միասնութեան մը մէջ: Եթէ զաւակդ օրինակելի ու գովելի զաւակ մըն է, գիտե՞ս, թէ մարդուս համար ինչ բախտաւորութիւն է ունենալ արժանաւոր ու օրինակելի զաւակ մը: Եթէ գիտես, այն ատեն է, որ բախտաւորութիւնը բախտաւորութիւն է, այլապէս բնաւ ալ այդպէս չէ:

Ես միշտ մտածած եմ, որ մարդ ամէն օր թերեւս հազար անգամ պէտք է կրկնէ սա ասութիւնը: «Ասիկա լաւ է եւ գնահատելի»: Օրը հազար անգամ: Առանց չափազանցութեան: Գիտեմ, որ չենք ըներ, չենք կրնար ընել: Բայց երանի՜ թէ կարենայինք ընել, երանի՜ թէ ամէն անգամ լաւին մէջ ճանչնայինք լաւը, լաւը ողջունէինք որպէս լաւ: Որովհետեւ տեսարան մը գեղեցիկ է այն ատեն միայն, եթէ կրցանք ըսել, որ «Տեսարանը գեղեցիկ է»: Տեսարանը գեղեցիկ չէ, եթէ պարզապէս նայեցանք ու անցանք` առանց յուզում մը զգալու: Եւ այս տեսակէտով, պիտի ըսեմ, որ ամէն օր, ո՛վ գիտէ, քանի հազար հատ լաւ բան կը կորսնցնենք, ո՛չ թէ անոր համար, որ այդ լաւ բանը մեր ձեռքէն կ՛երթայ ու կը կորսուի բառական իմաստով, այլ` անոր համար պարզապէս, որ չենք անդրադառնար, թէ լաւ բան մը կայ մեր դիմացը:

Երբ այս մասին կը խօսէի բարեկամներէս մէկուն հետ, ան ըրաւ անակնկալ ու զարտուղի դիտողութիւն մը: Ըսաւ.

– Բանի մը արժէքը գիտնալը լաւ է, բայց ես պիտի ըսեմ, որ չգիտնալը աւելի լաւ է:

Զարմացայ:

– Ինչո՞ւ,- հարցուցի:

Խնդաց:

– Որովհետեւ,- ըսաւ,- եթէ բանի մը արժէքը գիտես, շատ պիտի ցաւիս, երբ զայն պիտի կորսնցնես: Մենք ի վերջոյ ամէն բան պիտի կորսնցնենք: Աւելի լաւ է, որ չգիտնանք, թէ ի՛նչ արժէքաւոր բաներ կը կորսնցնենք շարունակ: Թերեւս նուազ կը տառապինք:

Ես ալ խնդացի:

Բայց պահ մը մտածեցի: Բարեկամիս ըրածը երգիծանք չէր, կատակ չէր: Թերեւս ճիշդ կ՛ըսէր: Բայց վերջին հաշուով համակարծիք չեղայ իրեն հետ: Աւելի լաւ է, որ գիտնանք մեր ունեցածներուն արժէքը, նոյնիսկ եթէ պիտի տառապինք, երբ զանոնք պիտի կորսնցնենք: Հոգ չէ, տառապիլն ալ երբեմն լաւ է:

rh@normarmara.com

Share this Article
CATEGORIES