ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ. ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՀԵՏԱՔՐՔՐՈՒԹԻՒՆ

ԱՐԴԵՕՔ ԿԸ ՍՏԵՂԾԵ՞ՆՔ, ԹԷ՞ ԿԸ ՅԱՅՏՆԱԲԵՐԵՆՔ: «ՏԻ ԻՆՏԻՓԵՆՏԸՆԹ» ԹԵՐԹԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԱԾ «ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐՈՒ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏ» ՎԵՐՆԱԳԻՐՈՎ ՓԱՌԱՏՕՆԻՆ ԱՌԻԹՈՎ ԲՐԻՏԱՆԻՈՅ ՌՈՅԸԼ ՔՈԼԵՃ ԱՖ ՄԻՒԶԻՔԻ ՏՆՕՐԷՆ ՔՈԼԻՆ ԼՈՍԸՆ ԽՕՍԱԾ Է ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԱՅՍ ԽՆԴՐԱՅԱՐՈՅՑ ՀԱՐՑԻՆ ՄԱՍԻՆ: ԹԵՐԹԸ ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԾ Է ԱՆՈՐ ԻՒՐԱՅԱՏՈՒԿ ՄՕՏԵՑՈՒՄԻՆ ԱՄՓՈՓՈՒՄԸ.

Երաժշտութեան աշխարհը կրնայ մեծապէս օգնել` յայտնագործութեան եւ ստեղծագործութեան միջեւ կապի մը առնչուող վէճ մը զարգացնելու համար: Իկոր Սթրաւինսքի առիթով մը իր «Տը ռայթ աֆ սփրինկ» պալէին համար գրած է. «Լսեցի եւ գրի առի լսածս: Ես այն խողովակն եմ, որուն ընդմէջէն անցաւ գարնան ծէսը»: Սթրաւինսքի այնպէս կը զգար, թէ յայտնաբերած էր այս պալէն, եւ ոչ թէ  ստեղծագործած էր զայն: Այս օրերուն մեծ խանդավառութեամբ պիտի ընդունէինք նման բացատրութիւն մը: Իրօք, «Տը ռայթ աֆ սփրինկ»ի իրագործումը ինքնին պարզապէս անոր գոյութիւնը կը թուի ըլլալ. վիթխարի ներկայութիւն մը, որ կը պատճառէ զարմանքի նոյն այն զգացողութիւնը, զոր կ՛ապրինք` ի տես բնութեան հրաշալիքներուն: Որքան ալ մէկը ձգտի բացատրել Սթրաւինսքիի այս գործը, անիկա անբացատրելի կը թուի: Այսուհանդերձ, կարեւոր է նշել, թէ այս գործին յօրինումին ետին Սթրաւինսքիի տրամաբանութիւնը գրաւոր կերպով հրապարակուեցաւ 1913-ի մայիսին պալէին առաջին եւ խռովութիւն բարձրացուցած կատարումէն գրեթէ կէս դար ետք: Այս գործը արտադրելու ժամանակ Սթրաւինսքի զայն յօրինելու գործընթացը նկարագրած էր իբրեւ «երկար եւ դժուար աշխատանք մը»: Ցարդ գոյատեւած անոր սեւագրութեան տետրակները կը հաստատեն այս: Անսպասելի երեւոյթ մը չէր նաեւ, որ «Տը ռայթ աֆ սփրինկ»ը նոր ձեւով վերստեղծուէր կատարողներու իրերայաջորդ սերունդներու կողմէ: Անիկա չէր յօրինուած իբրեւ 20-րդ դարու երաժշտութեան անկիւնաքար մը, որ կը պարունակէր շարք մը պատկերներ, այլ` իբրեւ թատերական գործ մը: Նորարարութիւնն ու յեղափոխութիւնը կողք-կողքի կ՛ընթանային այն թեքնիքներուն հետ, զորս սորված էր Սթրաւինսքի եւ վարժ էր կիրարկելու:

Բացատրութիւն մը գտնելու մեր սեփական ձգտումը, նոյնիսկ` այնպիսի նիւթերու մասին, որոնք հիմնականօրէն «գրութենէ մը անդին են», այժմ ենթակայ է աստղերու աստուածութեան ներգործութեան, ինչ որ գոյութիւն չունէր անցեալին: Մեր բառապաշարը այժմ կ՛ընդգրկէ անուղղակի շեշտաւորումներ` «դասական, «լուրջ», «երաժշտական», «հանճար», «գլուխ գործոց» եւ նման բառերով, որոնք շատ բան չէին նշանակեր այնպիսի ժամանակներու, երբ երաժշտութիւնը աւելի սերտօրէն միահիւսուած էր մարդկային ընկերութեան հետ: Այժմ, երբ դէմ յանդիման կու գանք եզակի իրագործումի մը, անմիջապէս կը դիմենք այս բառապաշարին:

Ստեղծագործութեան եւ հետաքրքրութեան միջեւ յատկանշական ապացոյց մը կ՛ընձեռէ Մոցարթի կեանքը եւ անոր յետմահու ընկալումը: Այս օրերուն մեծապէս շահագործուած եւ մեծապէս բացայայտուած Մոցարթը գրեթէ կը ներկայացնէ ինքնին արեւմտեան դասական երաժշտութիւնը: Այս հզօր անձը կ՛ոգեկոչուի` վաճառելու համար շաքարեղէն, պանիր, ոգելից ըմպելի եւ ծխախոտ: Կարելի է վայելել Մոցարթի դահուկարշաւի արձակուրդ մը կամ ներկայ գտնուիլ «Հանդիպում` Ամատէուսի հետ» վերնագիրով իրադարձութեան մը: Ան շուտով պարզ երաժիշտէ մը վերածուած էր ներշնչումներով լեցուն արուեստագէտի մը` գոհացնելու համար կարիքները իրեն յաջորդած ժամանակներուն: Մոցարթի մահէն միայն 6 տարի ետք գրի առնուած անոր կենսագրութիւնը կը միտէր երաժիշտը ներկայացնել իր սնարէն անդին իրերը դիտելու վիճակին մէջ. «Այժմ պէտք է ձգեմ արուեստս, այնպէս ինչպէս ինքզինքս ազատագրած էի նորաձեւութեան ստրկութենէն, ինչպէս խորտակած էի ենթադրութիւններու վրայ հիմնուած գրաւները, եւ վաստկեցայ առանձնաշնորհումը հետեւելու սեփական զգացումներուս` ազատօրէն եւ անկախօրէն յօրինելով սրտէս բխածը»: Վերջերս Մոցարթի ծննդեան 250-ամեակին առիթով Նիքըլըս Քենիըն նշեց, թէ այս վիճելի հաստատումը կ՛ամփոփէ ամէն ինչ, որ վիպերգակներ կը ձգտէին տեսնել երաժիշտի մը մէջ, իսկ Մոցարթ այդ չէր: Անկախ անկէ, թէ Մոցարթ արդեօք պիտի հասկնա՞ր «ազատօրէն յօրինելու» գաղափարը, մէկ բան յստակ է, թէ ան կը փափաքէր, որ մարդիկ զգային իր կարիքը, գնահատէին զինք, եւ ինք առաւելագոյնը օգտագործէր իր երաժշտութիւնը կատարելու առիթները: Թէեւ ան կը գիտակցէր իր յօրինումներուն երաժշտական արժէքին, սակայն որեւէ ապացոյց չկայ, թէ ան կը յօրինէր հեռաւոր ապագայի մը համար: Մոցարթի յօրինելու գործընթացին վերաբերող նորագոյն ուսումնասիրութիւնները ամբողջութեամբ խորտակած են այն առասպելը, թէ Մոցարթ յօրինելէ առաջ ամբողջ երաժշտութիւնը կը կրէր իր ուղեղին մէջ, եւ թէ` ան պարզապէս կը սպասէր իր ժամանակացոյցին մէջ ազատ պահի մը, որպէսզի զայն յանձնէր թուղթին:

Արուեստի երաժշտական գործերու արտադրութեան առնչուած բառերու օգտագործումը, ինչպէս` «ստեղծագործ» ցոյց կու տայ առասպելներ հիւսելու մեր հակամէտութիւնը: Երաժիշտները կտրականապէս իբրեւ ստեղծագործ անձեր կամ արուեստագէտներ նկատելու մօտեցումը իրականութեան մէջ արդի ժամանակներու երեւոյթ մըն է: Ինչպէս Քենիըն կը մատնանշէ, Մոցարթ որեւէ առիթով չէ ակնարկած, թէ ինքզինք կը նկատէ հանճար մը կամ արարիչ մը, թէեւ գիտակցած է, թէ տէր է երաժշտութիւն յօրինելու գերադաս տաղանդի ու հանճարի: Իրօք, Մոցարթի գործնապաշտութիւնը ցայտուն է անոր արհեստավարժ կեանքին բազմաթիւ երեսներուն մէջ, որովհետեւ ան կ՛աշխատէր իր ժամանակներու սովորութիւններուն համաձայն եւ կը փորձէր առաւելագոյն չափով օգտագործել զանոնք: Յստակ է, թէ Մոցարթի գլխաւոր նպատակն էր օգտուիլ յատուկ պայմաններէ, ինչպէս` պատուէրներ, համերգներ եւ յատուկ առիթի մը նուիրուած ձեռնարկներ: Միաժամանակ ան կը տքնէր արտադրել վերամբարձ երաշտութեան հոսք մը: Սակայն վիճակներն ու մարդիկը ուղղակի ներգործութիւն ունէին անոր ամբողջացուցած յօրինումներուն վրայ, ինչպէս նաեւ այն բազմաթիւ պատառիկներուն, որոնք ձեւով մը երբեք չեն ամբողջացած: Թերեւս Սթրաւինսքիի եւ Մոցարթի պարագային հարցը տարբերութիւն մը գտնելն է` բան մը ստեղծելու եւ յայտնագործելու միջեւ:

 

«ԽԱՉԸ ԿՐԵԼՈՒ ՊԱՀԸ»

ՖՐԱՆՍԱ ԹՈՅԼ ՉԻ ՏԱՐ, ՈՐ ԲՐԻՏԱՆԱԿԱՆ ՊԱՏԿԵՐԱՍՐԱՀ ՄԸ ՏՈՒՆ ՎԵՐԱԴԱՐՁՆԷ ԱՐՈՒԵՍՏԻ «ԳՈՂՑՈՒԱԾ» ԳՈՐԾ ՄԸ, ՈՐ ԱՆՀԵՏԱՑԱԾ ԷՐ ՇՈՒՐՋ 200 ՏԱՐԻ ԱՌԱՋ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ՄԱՆՐԱՄԱՍՆԷ.

Ֆրանսա կը պահանջէ 17-րդ դարու գեղանկար մը, որ այս օրերուն կը ցուցադրուի Լոնտոնի մէկ պատկերասրահին կողմէ` Փարիզի մէջ արուեստի տօնավաճառի մը առիթով:

Խնդրոյ առարկայ գեղանկարը` ֆրանսացի վարպետ գեղանկարիչ Նիքոլա Թուռնիէի «Խաչը կրելու պահը» անցեալ տարի Լոնտոնի Վայս պատկերասրահին կողմէ գնուած էր 400 հազար եւրոյի:

Սակայն Ֆրանսայի պետութեան համաձայն, անիկա գողցուած գործ մըն է, որուն գտնուած վայրը խորհրդաւոր գաղտնիք մը կը մնար շուրջ 200 տարիէ ի վեր:

Ֆրանսա այժմ գեղանկարը երկրէն դուրս բերելու արգելք մը սահմանած է` կանխելու համար անոր վերադարձը Բրիտանիա:

Թուռնիէ մարդու հասակով պատկերած է Քրիստոսը` խաչը կրելու պահուն: Գեղանկարը ժամանակին կը ցուցադրուէր Ֆրանսայի հարաւային Թուլուզ քաղաքին Սեւ մեղանչողներու ընկերութեան եկեղեցիին մէջ:

Թուռնիէ 2.2 մեթր երկայնքով եւ 1.21 մեթր լայնքով գեղանկարը գծած է 1632-ին:

Ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ գեղանկարը գրաւուած է պետութեան կողմէ եւ ցուցադրուած է թանգարանի մը մէջ, սակայն անհետացած է 1818-ին:

Գեղանկարին մասին ոչ մէկ տեղեկութիւն կար շուրջ 200 տարիէ ի վեր. սակայն 2 տարի առաջ անիկա վերայայտնուեցաւ Իտալիոյ մէջ, արուեստի հաւաքածոյ մը պահող մեծահարուստ ֆլորանսցիի մը կալուածին վաճառքին ընթացքին:

Այժմ գեղանկարը սեփականութիւնն է Լոնտոնի Վայս պատկերասրահին, որ զայն գնած է 2010-ին` Մաասթրիխթի մէջ տեղի ունեցած տօնավաճառէ մը:

Վայս պատկերասրահը գեղանկարը Փարիզ տարած էր` զայն ցուցադրելու համար հին վարպետներու նուիրուած արուեստի փոքր տօնավաճառի մը` Փարիզ Թապլոյի առիթով:

Սակայն Ֆրանսայի մշակոյթի նախարարութիւնը կը պահանջէ երկար ժամանակէ ի վեր կորսուած գեղանկարը եւ զայն երկրէն դուրս բերելու արգելքը սահմանած է` անոր վերատիրանալու ժամանակ շահելու համար:

«Ասիկա ֆրանսայի պետութեան սեփականութիւնն էր, որ պահ դրուած էր Թուլուզի Օկիւսթին թանգարանին մէջ եւ գողցուած էր 1818-ին: Անիկա անփոխանցելի գործ մըն է», կ՛ըսէ մշակոյթի նախարարութեան մէկ յայտարարութիւնը:

«Գեղանկարը կը պահանջենք իբրեւ պետութեան սեփականութիւնը եւ անիկա դուրս պիտի չտարուի այս երկրէն»:

Վայս պատկերասրահին մէկ ներկայացուցիչը մերժած է որեւէ մեկնաբանութիւն կատարել այս մասին:

 

ՄԱՔՐՈՂ ԿԻՆ ՄԸ ԿԸ ՔԱՆԴԷ
ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԳՈՐԾ ՄԸ

ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ՄԸ ՄԷՋ ՄԱՔՐՈՂ ԿԻՆ ՄԸ ԱՒԵԼԻ ՔԱՆ 1 ՄԻԼԻՈՆ ՏՈԼԱՐ ԱՐԺՈՂ ՔԱՆԴԱԿ ՄԸ «ԱՂՏՈՏ» ՏԵՍՆԵԼՈՎ`  ՓՃԱՑՈՒՑԱԾ Է ԶԱՅՆ: «ՍՔԱՅ ՆԻՈՒԶ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ԱՂԷՏԸ:

Տորթմունտի մէջ Օսթուոլ թանգարանը այժմ կը հաշուէ իր վնասները…

Մարթին Քիփընպըրկի զետեղման արուեստի գործը, որ կը կրէր «Երբ առաստաղէն կը սկսի կաթկթիլ» վերնագիրը, անդարմանելի վնասներ կրած է:

Արդի ժամանակներու վարպետ քանդակագործը ստեղծած էր փայտի շերտերէ կազմուած աշտարակ մը, պատուած` սերի գոյնով բարակ խաւով մը, որ կը խորհրդանշէր չորցած անձրեւի ջուրը:

Մաքրող կինը այս խաւը շփոթած էր արատի հետ եւ քանդակին մակերեսը սրբած էր, մինչեւ որ լաւապէս փայլէր:

«Այժմ անկարելի է զայն վերադարձնել իր նախկին վիճակին», կ՛ըսէ քաղաքապետութեան մէկ ներկայացուցիչը:

Ապահովագրութեան ընկերութիւն մը 800 հազար եւրոյով գնահատած էր քանդակը, որ թանգարանին փոխ տրուած էր անհատական հաւաքածոյի մը սեփականատիրոջ կողմէ:

Թանգարանին մաքրութիւնը ստանձնած խմբակներ խիստ հրահանգ ստացած էին առնուազն 20 սմ հեռու մնալու ցուցադրուած արուեստի գործերէն: Սակայն յայտնի չէ, թէ արդեօք կինը տեղեակ պահուա՞ծ էր այս մասին, այն ընկերութեան կողմէ, որ զինք աշխատանքի ուղարկած էր:

Առաջին անգամ չէ, որ արուեստի գործեր վնասներ կրած են նախանձախնդիր մաքրողներու կողմէ:

Եոսեֆ Պոյզի «Իւղի արատը», որ կը գնահատուէր շուրջ կէս միլիոն տոլարի, 1986-ին անհետ սրբուած էր Տուսըլտորֆի Գեղեցիկ արուեստներու ակադեմիային մէջ:

 

ՔՐԻՍՏՈՍԷ ՄԻՆՉԵՒ ՔՈՔԱ-ՔՈԼԱ

Չէ Կեւարա` Քուպայի ներքին գործոց նախարարութեան շէնքին վրայ:

ԻՆՉՊԷ՞Ս ՊԱՏԿԵՐ ՄԸ ԿԸ ՎԵՐԱԾՈՒԻ ԿՈՒՌՔԻ: ՄՈՆԱ ԼԻԶԱ Ի՞ՆՉ ԿԱՊ ՈՒՆԻ ԱՅՆՇԹԱՅՆԻ ՅԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՏԵՍՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏ: ՇԱԲԹՈՒԱՆ ԱՄԷՆԷՆ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՅՕԴՈՒԱԾՆԵՐԸ ՄԷԿՏԵՂՈՂ «ՊՐԷՅՆՓԻՔԻՆԿԶ» ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ՄԱՐԻԱ ՓՈՓՈՎԱ ԿԸ ԳՐԷ ԱՅՍ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՆԻՒԹԸ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՂ ԳԻՐՔԻ ՄԸ ՄԱՍԻՆ:

Ի՞նչ տարրերէ կը բաղկանայ կուռքի վերածուած պատկեր մը. ա՛յն պատկերը, որ ժողովրդային մշակոյթը կը դրոշմէ մեր հաւաքական գիտակցութեան մէջ, կը գրաւէ անմիջապէս ճանաչելի դիրք եւ կը վերածուի գրեթէ տիեզերական գրաւչութիւն ունեցող բանի մը: Ճիշդ այս նիւթն է, որ կը պեղէ Օքսֆորտի Թրինիթի քոլեճի դասախօս Մարթին Քեմփ իր «Քրայսթ թու Քոք. հաու իմէյճ պիքամզ էն այքըն» գիրքին մէջ: Անիկա հրաշալի ուղեւորութիւն մը կը պարգեւէ դէպի արդի սրբանկարչութեան սիրտը, կը թեգերի դէպի արուեստի, ճարտարապետութեան, ծանուցումի, կրօնի, գիտութեան բնագաւառները եւ անդին: Մոնա Լիզայէն մինչեւ Չէ Կեւարա, Այնշթայնի E=mc2 տեսութենէն մինչեւ իր «Այ լաւ Նիւ Եորք»ի իր զարդապատկերով Սթիւ Ճոպզը նսեմացուցած Միլթըն Կլէյզըր ներկայ են Քեմփի հաւաքած165 գունաւոր պատկերներուն շարքին: Ան նմանօրինակ 11 պատկերներ կ՛օգտագործէ քննելու համար 11 գլխաւոր ենթաբաժանումներ, զորս կը բնորոշէ առանձնաբար: Բոլորին հասարակաց եզրը անուղղակի այն տարրերն են, որոնք կը կազմեն կուռքի վերածուած տարբեր պատկերներուն գաղտնիքը, ինչպէս` պատգամի պարզութիւն, յանդգնութիւն եւ մեկնաբանութեան ազատութիւն:

Կարգ մը տեսակի պատկերներ յատուկ են, ինչպէս` Մոնա Լիզան, ուրիշներ ընդհանուր են, ինչպէս` սիրտի ձեւը: Ընդհանուր պատկերները հակամէտ են աստիճանաբար տեղ գտնելու հասարակաց գիտակցութեան մէջ: Սիրտի ձեւը յայտնուած է խաղի թուղթերու վրայ եւ ապա վերածուած է սրբազան սրտի կրօնական խորհրդանիշի` նախքան սիրոյ ամէնուրեք ներկայ խորհրդանիշ մը դառնալը: Միլթըն Կլէյզըրի նման հանճարեղ ձեւագծող մը պէտք է ըլլալ` վերաթարմացնելու համար անոր ուժը, զայն ծառայեցնելով յատուկ նպատակի մը: Բոլորս ծանօթ ենք անոր «Այ լաւ Նիւ Եորք»ի իր զարդապատկերին մէջ տեղադրուած սրտին : Թէեւ Սթիւ Ճոպզի մահէն ետք Նիւ Եորք իր«սիրտը»  զիջեցաւ անոր գլխաւորած ընկերութեան «մեծ խնձորի» խորհրդանիշին:

«Տը Ուոլ Սթրիթ Ճըռնըլ» թերթին մէջ Քեմփ բացառիկ յօդուածով մը կը ներկայացնէ յաջող սրբանկարչութեան 5 դասերը` հիմնուած իր գիրքին մէջ հետազօտած օրինակներուն վրայ: Ան նաեւ կը նշէ, թէ նոյնիսկ արդի գիտութեան յատուկ սրբապատկերներ, ինչպէս`  DNA  եւ E=mc2, ստացած են կրօնական խորհրդանիշներու համազօր ուղղութիւն մը: Ասիկա սպասելի էր, մանաւանդ երբ նկատի կ՛ունենանք արհեստագիտական մարզը յեղաշրջած այն անձերը, որոնք իրենք զիրենք առնչած են գիտութեան հետ: Սակայն իրականութեան մէջ այս տեսակի սրբանկարչութիւնը մեծ մասամբ հիմնուած է ժողովրդային մշակոյթին ստեղծած դիցաբանութեան վրայ, որուն արմատները անպայմանօրէն չեն գտնուիր ճշմարտութեան մէջ:

Քեմփ կը նշէ.

«Կը կարծէի, թէ խտութեան եւ ուժի վերաբերող Այնշթայինի  E=mc2 տեսութիւնը յայտնուած էր անոր հռչակաւոր ուսումնասիրութիւններու թղթածրարին մէջ, որ լոյս տեսած էր 1905-ին: Այնշթայնի մասնագէտները կը շեշտէին, թէ անիկա կը գտնուէր այս թղթածրարին մէջ: Սակայն այդպէս չէր: Այս ձեւով պատկերուած հաւասարութիւնը կը թուի, թէ ծնած էր Այնշթայնի ուղեղին մէջ, իբրեւ պարզաբանութիւնը իր գաղափարներուն, եւ իր տեղը գտած էր հանրութեան մտքին մէջ` 1945-ին Ճափոնի վրայ նետուած հիւլէական ռումբին հետ իր կապակցութեամբ: Սակայն ինչ որ ծանօթ է բոլորին, միշտ չէ, որ ճշմարիտ է»:

Մասամբ կատակերգական «Այրըն ֆիսց» (երկաթէ բռունցքներ) շարժուն գծանկարի աշխարհը յիշեցնող, մասամբ «Տը միթ աֆ փոփ քալչըր» (ժողովրդային մշակոյթի միթը) եւ «Տը սենչըրի աֆ տը սելֆ» (անձին դարը) գիրքերուն ոճով գրուած «Քրայսթ թու Քոք»ը կենսական ճիգ մըն է հասկնալու, թէ ինչպէ՛ս կը պաշտենք կուռք մը, ի՛նչ կը պաշտենք, եւ թէ` ինչո՛ւ սպառողական շուկային սրբապատկերները յարատեւ ներգործութիւն ունին մեր վրայ, ընդունինք, թէ ոչ: Թէեւ այս գիրքը գրուած է իբրեւ ուղեցոյց` վաճառանիշներու զարդապատկերներ ձեւագծողներու համար, սակայն տարբեր ձեւի ընթերցում մը պիտի ընձեռէր տարբեր մօտեցում մը. անիկա ցոյց պիտի տար, թէ ինչպէ՛ս կարելի էր թուլցնել առեւտրական մշակոյթին ամուր թաթը` աւելի լաւ հասկնալով այն կախարդութիւնը, որ ի գործ կը դրուէր հոն` ներգրաւելու համար մեզ:

 

ՍԱՏԱՆԱՅԻՆ ԴԷՄՔԸ`
ԻՏԱԼԻՈՅ ՄԷՋ

ՄԱՍՆԱԳԷՏ ՄԸ ՃԻՈԹԹՈՅԻ ՄԷԿ ՈՐՄՆԱՆԿԱՐԻՆ ԱՄՊԵՐՈՒՆ ՄԷՋԷՆ Ի ՅԱՅՏ ԿԸ ԲԵՐԷ ՍԱՏԱՆԱՅԻՆ ԴԷՄՔԸ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս:

Դարերէ ի վեր թաքուն մնացած սատանային դէմքը ի յայտ եկած է իտալական Վերածնունդի վարպետ Ճիոթթոյի մէկ որմնանկարին մէջ:

Իտալացի արուեստի պատմաբան Քիարա Ֆրուկոնի սատանային կիսադէմքը տեսած է որմանկարին ամպերուն մէջ, Ասսիսիի Ս. Ֆրանսիս մատրան առաստաղին բարձրերը:

Կեռ քիթով եւ չարանենգ քմծիծաղով յատկանշուած դէմքը դժուար է տեսնել գետնէն:

Որմանկարը, որ կը պատկերէ Ս. Ֆրանսիսի մահը, գծուած է 13-րդ դարուն: Ճիոթթօ տի Պոնտորէ կը նկատուի Վերածնունդի կանուխ ժամանակներու ամէնէն վարպետ գեղանկարիչներէն մէկը:

Ֆրուկոնիի համաձայն, նախապէս կը կարծուէր, թէ առաջին արուեստագէտը, որ դիմանկար մը պահած էր ամպի մը մէջ, 15-րդ դարու գեղանկարիչ Անտրէա Մանթենիան էր: Ս. Սեպասթիանը պատկերող 1460-ին իրագործուած անոր գեղանկարին ամպերուն մէջէն կը յայտնուի խորհրդաւոր ասպետ մը:

Ասսիսիի մատուռը վերջին անգամ վերանորոգուած է 1997-ին զայն մեծ աւերի ենթարկած երկրաշարժէ մը ետք:

Մատուռը վերանորոգած գլխաւոր մասնագէտներէն Սերճիօ Ֆուսեթթի կ՛ըսէ, թէ սատանային պատկերը հաւանաբար կատակ մըն էր Ճիոթթոյի կողմէ` ուղղուած անձի մը, որուն հետ կռուած էր ան:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES