ԴԱՇՆԱԿՑԱՅԻՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆԻՆ ԱՊԱՐԴԻՒՆ ՀՐԱՀԱՆԳԸ` ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՀԱՅՑԻՆ ՎԵՐԱԲԵՐԵԱԼ

Նախքան Ցեղասպանութիւնը` Օսմանեան կայսրութեան մէջ ապրող հազարաւոր հայեր ապահովագրած էին իրենց կեանքը ամերիկեան եւ եւրոպական ընկերութիւններու մօտ, որպէսզի իրենց մահէն ետք իրենց ժառանգորդները դրամական հատուցում ստանան:

Ցաւօք, այս ընկերութիւններէն շատերը հրաժարեցեան իրենց գործարքը կատարելէ, երբ հայ ապահովագրեալները իրենց ընտանիքներով կոտորուեցան Ցեղասպանութեան ընթացքին: Շատ դէպքերու պարագային, ոչ մէկ ազգական ողջ մնացած էր, որպէսզի զոհերուն փոխարէն պահանջէր այդ գումարները ապահովագրական ընկերութիւններէն: Քանի մը ընտանիքներ, որոնք դիմած էին ապահովագրական գումար ստանալու համար, մերժուեցան համապատասխան փաստաթուղթերու բացակայութեան պատճառով: Ակնյայտօրէն այդ ընկերութիւնները չկատարեցին իրենց պայմանագրային պարտաւորութիւնները եւ հարստացան Ցեղասպանութեան ապահովագրուած զոհերու ժառանգորդներու գումարներուն հաշուոյն:

Գրեթէ մէկ դար ետք Քալիֆորնիա նահանգը փորձեց վերականգնել արդարութիւնը տուժած ապահովագրեալներուն նկատմամբ: Հաշուի առնելով այս զոհերու մահուան ողբերգական եւ անբնական հանգամանքները` նահանգը հաւանութիւն տուաւ վաղեմութեան ժամկէտներու երկարաձգման, երկու անգամ` 2000 եւ 2011 թուականներուն, յաւելեալ ժամանակ տալով Ցեղասպանութեան զոհերու ժառանգորդներուն իրաւախախտ ապահովագրական ընկերութիւններուն դէմ բողոք ներկայացնելու համար:

Լաւ իմանալով, որ նման դատավարութիւն մը բացասական արձագանգ կը ստանայ հանրութեան կողմէ, «Նիւ Եորք Լայֆ» եւ «AXA» ապահովագրական ընկերութիւնները համաձայնեցան 37.5 միլիոն տոլար վճարել հայ ապահովագրեալներու ժառանգորդներուն եւ բարեգործական կազմակերպութիւններուն: Հակառակ անոր` Թուրքիոյ կառավարութեան հովանաւորութեան ներքեւ գտնուող գերմանական «Վիքթորիա» եւ «ԷՌԿՕ» ապահովագրական ընկերութիւնները շարունակեցին խուսափիլ տարաբախտ հայ ապահովագրեալներուն նկատմամբ իրենց իրաւական եւ բարոյական պարտականութիւնները կատարելէ, ինչպէս նաեւ մերժեցին կատարել անոնց կուտակուած պահանջները: Գերմանական ընկերութիւնները պահանջեցին մերժել իրենց դէմ 2003 թուականին յարուցուած հայցը, քանի որ Քալիֆորնիոյ օրէնքին մէջ Հայոց ցեղասպանութեան յղում կատարուած էր, բան մը, որ իրենց պնդումով, կը հակասէ դաշնակցային կառավարութեան կողմէ այս հարցին կապակցութեամբ վարուող արտաքին քաղաքականութեան:

Շարք մը չափազանց արտասովոր դատական որոշումներ յառաջացան, երբ դաշնակցային դատաւոր Քրիսթինա Սնայտըր 2007-ին անբաւարար համարեց գերմանական ապահովագրական ընկերութիւններուն կողմէ տրուած դիմումը` հայցը մերժելու մասին: 2009-ին, երեք դատաւորներու կազմով հանդէս եկող դաշնակցային վերաքննիչ դատարանը նախ սատարեց գերմանական ընկերութիւններուն, սակայն հետագային` 2010-ին, փոխեց իր որոշումը` գտնելով, որ Քալիֆորնիոյ օրէնքին մէջ որեւէ իրաւական խնդիր չկայ: Այս տարուան սկիզբը գերմանական ընկերութիւնները անգամ մը եւս բողոքարկեցին, այս անգամ` 11 դատաւորի ընդլայնուած կազմով հանդէս եկող դաշնակցային դատարանին մօտ: Ընթացիկ նոյեմբեր 7-ին նշանակուած այս լսումը պիտի կայանայ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ, դեկտեմբեր 12-ին:

Այս դատական գործին երրորդ անգամ լսումը արդէն անհրաժեշտ չէ, քանի որ Քալիֆորնիոյ օրէնքը չի խախտեր դաշնակցային կառավարութեան դիրքորոշումը` Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ: Իրականութեան մէջ գոյութիւն չունի որեւէ դաշնակցային քաղաքականութիւն, որ կ՛արգիլէ նահանգներուն ճանչնալ Հայոց ցեղասպանութիւնը: Դաշնակցային ոեւէ պաշտօնատարի կողմէ որեւէ բողոք չէ ներկայացուած, երբ աւելի քան 40 ամերիկեան նահանգներ ընդունեցին Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւեր: Այլեւ, Քալիֆորնիոյ օրէնքը համահունչ է սոյն հարցին շուրջ դաշնակցային կառավարութեան յստակ դիրքորոշման հետ: Պէտք չէ մոռնալ, որ Միացեալ Նահանգներու ներկայացուցիչներու տունը ընդունած է երկու բանաձեւեր` 1975 եւ 1984 թուականներուն, որոնցմով ճանչցած է Հայոց ցեղասպանութիւնը, իսկ նախագահ Ռիկըն այս հարցին առնչութեամբ նախագահական հռչակագիր մը արձակած է: Աւելի՛ն. Միացեալ Նահանգների արդարադատութեան նախարարութիւնը ճանչցած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը 1951-ին` Համաշխարհային դատարանին ներկայացուած փաստաթուղթին մէջ հայերու զանգուածային կոտորածը նշելով իբրեւ «ցեղասպանութեան յանցագործութեան ուշագրաւ օրինակներէն մէկը»:

Թէեւ այս վերջին բողոքարկումը բացարձակապէս զերծ է իրաւական հիմքերէ, դատարանին բացասական որոշումը ոչ միայն պիտի վնասէ կեանքի ապահովագրութեան գումարներ պահանջող մարդոց շահերուն, այլ նաեւ, ինչ որ առաւել կարեւոր է, հայ ժողովուրդի հաւաքական շահերուն, եթէ դաշնակցային վերաքննիչ դատարանը գտնէ, որ Քալիֆորնիոյ կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը կը հակասէ դաշնակցային կառավարութեան կողմէ վարուող արտաքին քաղաքականութեան: Նման որոշում ջուրը կը նետէ ամերիկահայերու քանի մը տասնամեակի քաղաքական գործունէութիւնը` շրջելով աւելի քան 40 նահանգներու կողմէ ընդունուած Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ բոլոր բանաձեւերը:

Դաշնակցային վերաքննիչ դատարանը պէտք է վճիռ կայացնէ յօգուտ հայ հայցուորներուն: Դատարանը կրնայ նաեւ թիկունք կանգնիլ Քալիֆորնիոյ օրէնքին` տարանջատելով գործի ապահովագրական կողմը, ինչ որ նահանգներուն բացառիկ իրաւունքն է, Ցեղասպանութեան կապակցութեամբ «Նահանգն` ընդդէմ դաշնակցային իշխանութիւն» գործին հետ կապ չունեցող հարցէն: Եթէ դատաւորները որոշում կայացնեն Քալիֆորնիոյ օրէնքին դէմ, ապա ամերիկահայ համայնքը այլ տարբերակ չունի, քան` վճիռը բողոքարկել Միացեալ Նահանգներու գերագոյն դատարան:

Սակայն կայ շատ բացայայտ հարց մը. դաշնակցային դատարանը պէտք է ստիպէ գերմանական ապահովագրական ընկերութիւններուն կատարել իրենց պայմանագրային պարտաւորութիւնները բոլոր ապահովագրեալներուն նկատմամբ, մանաւանդ` Ցեղասպանութեան զոհերուն հանդէպ:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

Թարգմանեց`
ԿԱՐԻՆԷ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES