ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ՊՐԻՍՄԱԿ. ՄԱՅՐԻՆԵՐՈՒ ԵՐԿԻ՜Ր. ՇՓՈԹԻ ԵՒ ՍՓՈՓԱՆՔԻ ՀԱՅՐԵՆԻՔԸ (ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ ՏՕՆԻՆ ԱՌԻԹՈՎ)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ

Պիտի շարունակենք հաւատալ, թէ ժողովուրդներու կեանքին մէջ ոգեղէն արժէքներու կռանումն ու պահպանումը, հայրենիքի սէրն ու նուիրումը, զոհողութեան գիտակցութիւնն ու անձնդիր գործունէութիւնը, հաւաքական  յիշողութեան բոցկլտումն ու տեսլապաշտ հաւատամքը սոսկ  պատմութեան էջերուն վրայ արձանագրուած իրողութիւններ չեն, այլ նաեւ`   խորախորհուրդ իմաստներ պարփակող թելադրանքներ, ազնիւ հայեցակարգեր որդեգրելու պահանջներ, անպայմա՛ն ինքնաճանաչման հրաւէրներ:

Խորքին մէջ, նմանօրինակ հասկացողութիւններու եւ վարքագիծերու ընդգրկումին հետամուտ ժողովուրդներ վաղուց ցոյց տուած են իրենց հաւաքական կամքին ու քաղաքակիրթ աշխարհահայեացքներու ամբողջ տեսադաշտը ու լծուած հայրենիք կերտելու նուիրական աշխատանքին:

Անցնինք:

Այս բոլորի մէջ տարօրինակը սակայն այն երեւոյթներն են, որոնք սերտօրէն կ՛առնչուին կեանքի յառաջադէմ ու նորարար մտածումներու, աշխարհընկալումներու, արհեստագիտական  նուաճումներու, մշակութային ու տնտեսական բիւրեղացումներու եւ առհասարակ քաղաքական ոլորտի ու հասարակական կեանքի առաւել զարգացումին եւ բարգաւաճումին:

Յստակացնենք:

Հազարամեակներու բնօրրան հանդիսացող եւ պատմադրոշմ անցեալի մը իւրայատուկ հնչեղութեամբ առգոյ Լիբանանի պատկերը հաստատագրուած իրողութիւն մը ըլլալէ չի դադրիր յայտնապէս, նաեւ այն հանգամանքին համար, որ իրերայաջորդ սերունդներու թէ օտարամուտ պայքարներու կռուախնձորի իր դիրքով եւ աշխարհագրական տուեալներով` անիկա հանդիսացած է ուշադրութեան կիզակէտ, հակառակ անոր հողին վրայ ապրած ու տակաւին շնչող ժողովուրդի մը գոյութեան եւ աւելի քան 60-ամեայ անկախութեան հռչակումին:

Այլ ասած, լիբանանեան հայրենիքի իրաւական ճանաչումին եւ պետականութեան ամրակայումին համար արձանագրուած հաւաքական ճիգերն ու յաջողութիւնները թէեւ անոր տուած են գերիշխան ապրելու իրաւունքն ու պատեհութիւնը, այդուհանդերձ, գաղութատիրական օրերէ յամեցող պատուհաս վարքագիծերն ու շահախնդիր մօտեցումները քաղաքական տհաս ու անհեռանկար կենցաղակերպերը պատճառ դարձած են փորձութիւններու մէջ առաւել մխրճուելու, աննպատակ սաւառնելու եւ առհասարակ  շփոթի ամբողջ ուրուական մը ստեղծելու` այսպէս ասած հայրենիքի անկախութեան ճանապարհին:

Այսինքն, վերեւ յիշուած տարօրինակութիւններու պաստառին վրայ, երբ արձանագրուած են անցեալի դժուարութիւններն ու յաղթերգները,  ժամանակակից կեանքի որոշակի նուաճումներն ու պետականութեան հիմքով հայրենիք կերտելու մտասեւեռումները, աւելի՛ն. անհատական մակարդակի վրայ գիտական, մշակութային եւ առեւտրա-տնտեսական յաջողութիւններու գերազանց փայլքը, եւ սակայն անտեսուած` քաղաքական հեռահաս եւ կողմնորոշող մշակոյթի մը ձեւաւորումը, ապա այն ատեն ականատես դարձած ենք իրերամերժ կեցուածքներու, անհանդուրժող մօտեցումներու, ամուլ պայքարներու մինչեւ իսկ քաղաքացիական կռիւներու, իմա` եղբայրասպան պատերազմի ամբողջ արհաւիրքին եւ դժոխային պայմաններու ստեղծումին:

Փակագիծ մը:

Ըսուած է, թէ լիբանանեան խճանկարին ամէնէն ցայտուն երեւոյթներէն մէկը համայնքային գոյակցութիւնն է` պետական համակարգի ներքեւ ամրագրուած սահմանադրական իրաւունքներու առկայութեամբ եւ համերաշխ ապրելու հրամայական պահանջով:

Այսուհանդերձ, մայրիներու հնամեայ այս երկիրը դեռ կը շարունակէ տքնիլ` հասնելու  անկախ ու գերիշխան ապրելու իր երազանքին:

Եւ, բացառաբար կարգ մը հոսանքներէ, որոնց կրօնական թէ քաղաքական կողմնորոշումները զերծ են ազգային հիմունքներէ, Լիբանանի մէջ ապրող գրեթէ բոլոր համայնքներու քաղաքական, ընկերային եւ տնտեսական մօտեցումները կը համընկնին հայրենիք կերտելու հրամայականին,  ինչու չէ նաեւ` հասունացման մակարդակին, սակայն հիմնական շարժառիթը նման աքթերու իրականացման, անհատ թէ հաւաքական շրջապատի մօտ` ազգային գաղափարախօսական թէ ինքնակառավարման հայեցակարգի նախնական ըմբռնումն է, գրեթէ չգոյութիւնը, նոյնինքն պետական համակարգի ամբողջ գործընթացին առընթեր:

Իրօք, լիբանանցի հասարակութեան տասնամեակներու վրայ երկարած տրտունջքներու եւ կոտտացող ցաւերու անդոհանքը եթէ մէկ կողմէ զինք մղած է յարմարելու կացութեանց` շատ անգամ պատեհապաշտ եւ շահախնդիր վարգագիծի ընդգրկումով, ապա միւս կողմէ` գաղթականութեան ցուպին ընդառաջ ան արտայայտած է իր ընդվզումն ու պոռթկումը, եւ հեռացած սիրեցեալ հայրենիքի երկնակամարէն, միշտ կարօտի եւ սփոփանքի խայծեր պահելու զգայնութեամբ:

Այսօր, հակառակ աշխարհաքաղաքական պայքարներու խօլ արշաւներուն եւ ներլիբանանեան կեանքի քաղաքական կեցուածքներու սուր հակադրութիւններուն, տակաւին կը շնչէ այն խոր ապրումն ու զգացողութիւնը, թէ հայրենիքի գոյութիւնն ու պետական համակարգի ամրակայումը ամէնէն ապահով եւ անփոխարինելի երաշխիքներն են ժողովուրդի մը բարօրութեան, անվտանգութեան եւ բարգաւաճումին:

Ահաւասիկ, քաղաքացիական հասունութեան, ազգային քաղաքական մշակոյթի ձեւաւորումի առաւել ամրապնդումի հրաւէրն է, որ կ՛ընդգծուի ամէն քայլափոխի, յանուն հայրենիքի պաշտպանութեան եւ ազգային տենչերու իրականացումին:

Արդ, մեծապետական թէ համայնակուլ պատերազմներու այս օրերուն,  արդեօք նման հայրենակերտ հասկացողութիւններու ստեղծումին կը ծառայե՞ն տակաւին ամէնէն տարրական իմացումի բացակայութիւնը` երկխօսութեամբ եւ հանդուրժողութեամբ դիմակայելու հրամայականին, որով կարելի պիտի ըլլայ շրջանցել հորիզոնին վրայ ուրուագծուող դաժան եւ խենեշ քաղաքական սադրանքները, թէ՞ պիտի կրկնուին անցեալի տկլոր ու բարբարոսային կեցուածքները` եղբայրասպան կռիւներու վերադարձով:

Հարցադրումի շարքին են նաեւ այն հիմնական ակնկալութիւնները` մանաւանդ պետական մակարդակի եւ քաղաքական կեանքի մէջ գործող անձնաւորութիւններէ, որոնց կարճատես, փոքրոգի, հնամաշ եւ շատ անգամ միամտութեան աստիճանի հասնող քաղաքական մօտեցումներու եւ կամ արեւելումներու հարթակին վրայ տիրող են ցաւ ի սիրտ, արեւմտեան կողմն աշխարհի հանդէպ ցուցաբերուած կոյր վստահութեան եւ լորձնաշուրթն սիրոյ եւ համակրանքի շքահանդէսներ, ի հեճուկս հայրենիքի կորուստին եւ ժողովուրդի անվտանգութեան վտանգումին:

Նշեալ իրականութեան մասին գրեթէ ամէնօրեայ պատումներն ու արձանագրութիւնները, յատկապէս մամուլի միջոցաւ թէ առօրեայ կեանքի ընդմէջէն պարզուող, լաւագոյնս կը բացայայտեն քաղաքական խաւին մէջ գործող կարգ մը անձնաւորութիւններու ներհակ եւ շատ անգամ ապազգային մօտեցումներն ու տղայական կեցուածքները:

Յստակ է, որ, լիբանանեան քաղաքական կեանքի մէջ կողմնորոշուելու տարբեր հրամայականներ իրենք զիրենք կը պարտադրեն, այսուհանդերձ, պատմական թէ քաղաքական որոշակի յանդգնութիւններ իրենց կարգին ապացոյց կը հանդիսանան այն համոզումին, թէ օտարի միջամտութեան դէմ կանգնելու հրամայականը եւ հարցերու լուծման բացառաբար ներքին ճակատի ամրապնդումը ապաւէն են դիմակայելու ամէն ոտնձգութիւն եւ սադայէլական ախորժակներ:

Յամենայն դէպս, եթէ երբեք լիբանանեան կեանքի բնորոշ վարքագիծ է համայնքայնութեան ախտը, ապա անոր վերացումին մասին տարբեր կեցուածքներու առկայութիւնը դեռ վաղահաս են արդիւնաբեր ըլլալէ, իսկ, մինչ նման փափաքներու հասանելիութեան ապահովում, ըստ երեւոյթին, առգոյ միակ հարթակը, համայնքայնութեան առաւել «հզօրացումն» է, պարզապէս զիրար հակակշռող իր պարունակով եւ պետական համակարգի մէջ համահաւասար լիազօրութիւններու ուժական ներկայութեամբ:

Այլ ասած, ոչ թէ իրարու չէզոքացումին առաջնորդող մտադրութիւններու սրումով, որքան համայնքային-կրօնական բնոյթի ամէն գործընթացի դէմ կանգնելու մասին է խօսքը, այսօրուան ընձեռուած կարելիութիւններէ մեկնած եւ ապագայի հաշուոյն քաղաքական առաջադրանքներու առանցքի մը ձեւաւորման տեսակէտէ:

Այս առումով, Լիբանանի անկախութեան հասանելիութիւնը պարփակող իրականութեամբ ու յատկապէս երկրին ծառայելու եւ բարգաւաճումին նպաստած իր հպարտ կեցուածքով` լիբանանահայութեան կը մնայ առաւել եւս ըմբռնելի դարձնել այն մօտեցումը, թէ առանց գաղութահայ կեանքի վերականգնումին, ուժեղացման, ներհայկական ծրագրաւորումին եւ հայեցողութեան, վերահաս փոթորիկներու դէմ դնելու ամէն գործընթաց դատապարտուած է ամլութեան եւ փորձութիւններու անդոհանքին:

Հետեւաբար, ինչպէս այլոց պարագային, նաեւ մեզի` լիբանանահայութեան համար աւելի քան երբեք անհրաժեշտութիւն է միակամ կեցուածքներու ամրապնդումը, քաղաքական կամքի դրսեւորումը, եւ համայնքային, կուսակցական եւ միութենական կեանքի առաւել փարումը` յանուն ազգային հաւաքական միջավայրի ջրդեղումին եւ հզօրացման:

Մեր կարգին, իբրեւ լիբանանեան հայրենիքին ծառայութեան կոչուած հաւաքական կեանքի ներկայացուցչութիւններ, ինչպէ՛ս պարտաւորութիւններու սահմանումին առընթեր, նաեւ պետական կեանքի մէջ ունինք իրաւունքի՛ ձեռքբերման հասկացողութիւններ` պետական համակարգի տարբեր ոլորտներու մէջ մեր ուժական ներկայութիւնը պարտադրելու առումով եւ փոխշահաւէտ կեանքի մը ձեւաւորումին տեսակէտէ:

Այլ խօսքով, լիբանանահայութեան քաղաքացիական հասունութեան թէ ծառայական գիտակցութեան հանդէպ անխտի՛ր բոլորի երախտագէտ մօտեցումներուն զուգահեռ անհրաժեշտ է, որ արձանագրուին նաեւ լիարժէք եւ չափորոշիչ կեցուածքներ` հայ մտքի ու ստեղծարար ոգիի կենսունակ եւ անարգել արտայայտութիւններու ամրագրումին նպաստելով:

Բնականաբար, նման հայեցակարգերու փթթումին մէջ պիտի նպաստեն ներհայկական համերաշխ կեանքի գոյացութիւնն ու ազգային գերակշռող մտայնութիւնը` հեռու տեղայնական եւ շահամոլ դիտաւորութիւններէ:

Արդ, Լիբանանի անկախութեան տօնի համապարփակ նշումը` իր բազմաբեւեռ իւրայատկութիւններով, նաեւ` ներհամայնքային մտասեւեռումներու եւ առաջադրանքներու հաստատումին պէտք է ծառայէ:

Հիմնականը սակայն, հաւատքի ու հաւատամքի, ուժեղացումի եւ ինքնահաստատումի քայլերու առաւել ճառագայթումին պէտք է ձգտիլ, յանուն Լիբանանի պաշտպանութեան եւ գոյատեւումին:

Մատնանշեալ իրողութիւններու իբրեւ արժեւորման ապացոյց` հայ ժողովուրդը ինքն է, վերանկախ հայրենիքի օժանդակութեան կոչուած եւ գաղութահայ կեանքի մէջ քաղաքացիական հզօր գիտակցութեան  ծառայութեան վառ օրինակը, որուն համար պէտք է հպարտանալ անպայմա՛ն:

 

 


Share this Article
CATEGORIES