ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ. ՁԵՌՆՈՑՆԵՐԸ ՆԵՏՈՒԱԾ ԵՆ

Պատ մը կամ ոչինչ. Ռոպպօ կը մերժէ բացայայտել իր ոխերիմ թշնամիին անունը:

ՊԱՏԵՐԸ ԽԾԲԾԵԼՈՒ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՌԱՍՊԵԼ ՔԻՆԿ ՌՈՊՊՕ ՎԵՐԱՅԱՅՏՆՈՒԱԾ Է ԻՐ ՎՐԷԺԸ ԼՈՒԾԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՄՐՑԱԿԻՑ ՊԱՆՔՍԻԷՆ: ՍԱԿԱՅՆ ՀԱԿԱՌԱԿ ԻՐ ՄՈԼՈՒՑՔԻՆ` ԱՆ ԿԸ ՄԵՐԺԷ Ի ՅԱՅՏ ԲԵՐԵԼ ԻՐ ԹՇՆԱՄԻԻՆ ԲՈՒՆ ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԲՈՒՌՆ ԿԵՐՊՈՎ ԿԸ ՊԱՇՏՊԱՆԷ ԻՐ ՍԵՓԱԿԱՆ ԱՆԱՆՈՒՆ ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆԸ: «ՏԻ ԻՆՏԻՓԵՆՏԸՆԹ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆԸ, ՈՐ ԱՆՆԱԽԸՆԹԱՑ Է` ՓԻՔԱՍՈՅԻ ԵՒ ՄԱԹԻՍԻ ԿՌԻՒՆԵՐԷՆ Ի ՎԵՐ:

Հանդիպելէ ետք այն մարդուն, որ ծանօթ է իբրեւ Պանքսիի Նեմեսիսը, կարելի է մտածել, թէ այս թաքուն արուեստագէտը շատ աւելի քաջ է կամ անվեհեր, քան ինչ որ կը կարծէինք: Խնդրոյ առարկայ Նեմեսիսը պատերը խծբծելու արուեստին 1980-ական տարիներու առասպելն է, որ ինքզինք կը կոչէ Քինկ Ռոպպօ: Աւելի քան 2 մ աշտարակուող հասակով եւ կաղնիի նման հաստատուն մարմնով այս մարդը իր դէմքը քողարկած է մութ գոյնի դիմակով: Այսքանը բաւարար է, որ Պանքսի դողար իր մոյկերուն մէջ: Անշուշտ պիտի չուզէինք զայրացնել զայն: Այսուհանդերձ, այս բոլորը մտածել կու տան, թէ շատ աւելի յանդուգն է գեղարուեստական այն կռիւը, զոր կը մղեն այս երկուքը Լոնտոնի փողոցներուն մէջ: Անիկա Փիքասոյի եւ Մաթիսի հակամարտութենէն ի վեր երկու արուեստագէտներու միջեւ ամէնէն մեծ թշնամական պայքարն է, որ կը մղուի հրապարակաւ:

Պանքսիի եւ Ռոպպոյի պատմութիւնը հետեւեալն է. 2009-ին պատերու վրայ սթենսիլով պատկերներ դրոշմող արուեստագէտ մը, ենթադրաբար` Պանքսիի, պատկեր մը դրոշմեց խծբծուած արուեստի գործի մը վրայ, որ կը կոչուէր «Ռոպպօ ինքորփորէյթըտ» (Ռոպպօ ընդգրկուած): Այս պատկերը 1985-էն ի վեր անհպելի մնացած էր Քամտենի ջրանցքին պատին վրայ, ուր կարելի էր հասնիլ միայն ջուրի ճամբով: Անմիջապէս խծբծուած արուեստի սիրահարները մեծ աղմուկ բարձրացուցին համացանցի վրայ: Անոնք դատապարտեցին Պանքսիի «անարգական» վերաբերումը եւ կոչ ուղղեցին հակադարձութեան: Ռոպպօ ինքզինք քարշ տուաւ պատերը խծբծելու արուեստէն շուրջ տասը տարի առաջ հանգստեան կոչուած իր կեանքէն, Ս. Ծննդեան օրը անձրեւանոց մը նետեց ուսերուն, «Ս. Ծննդեան գիշերը ձգախէժէ նաւակ մը ճարելը դժուար է արդէն», ինչպէս կ՛ըսէ ան, ապա ոտքով մտաւ ջրանցք եւ իր անունը` Քինկ Ռոպպօ արծաթագոյն ցցուն տառերով սրսկեց պատին բարձրերը, Պանքսիի ենթադրեալ գործին կողքին: Հազիւ քանի մը օր ետք «Ֆաք» հայհոյանքը յայտնուեցաւ Ռոպպոյի «Քինկ» բառէն առաջ:

Յաջորդ տարի ծայր տուաւ բառերու, սրսկուած ներկի եւ սթենսիլով դրոշմուած պատկերներու կռիւ մը: Պանքսիի հռչակաւոր մէկ գործը, որ կը պատկերէր ամերիկացի ոճրագործ Չարլզ Մենսընը` ձեռքին բռնած նշան մը, եւ որուն վրայ գրուած էր` «Էնիուեր» (որեւէ տեղ), վերածուեցաւ «Կոինկ նոուեր»ի (ոչ մէկ տեղ կ՛երթամ): Այս փոփոխութեան տակ յայտնուեցաւ «Թիմ Ռոպպօ» (Ռոպպոյի խումբ) ստորագրութիւնը: Պանքսիի մէկ այլ գործը` Էսեքս Ռոտի վրայ դրոշմուած «Սէյվմէն ֆարմըսի»ն, շրջուեցաւ այնպէս, որ անոր պատկերած դրօշակի ձողին գագաթին Թեսքօ հանրախանութին մէկ տոպրակին վրայ այժմ կը կարդացուէր «Հ. Ռ. Հ. Քինկ Ռոպպօ» (նորին վսեմութիւն Ռոպպօ թագաւոր):

«Երբեք չէի փափաքեր վար առնել Պանքսիի գործը: Պարզապէս կ՛ուզէի կատակ մը ընել: Սակայն, երբ ան «Ֆաք» տառերը դրոշմեց, ամէն ինչ փոխուեցաւ», կ՛ըսէ Ռոպպօ` առաջին անգամ հարցազրոյց տալով որեւէ թերթի մը:

«Ռոպպօ ինքորփորէյթըտ»` նախքան Պանքսիի կողմէ այլափոխումը:

Շատեր չեն լսած Քինկ Ռոպպոյի մասին: Հետեւաբար անոր վերայայտնութեան յաջորդած երկու տարիներուն ընթացքին անխուսափելիօրէն սաստկացած են այն ամբաստանութիւնները, թէ ան կը շահագործէր Պանքսիի հռչակը: Անցեալին ան իր արտայայտութիւններուն մէջ պահպանած էր իր խծբծած արուեստի գործերուն պատուարժան բնոյթը: Հետեւաբար հետաքրքրական է հանդիպիլ անոր եւ քննել Լոնտոնի Սիկնըլ պատկերասրահին մէջ անոր ցուցահանդէսը, որ հեգնականօրէն կը կրէ «Թիմ Ռոպպօ. տը սելաութ թուր» (Ռոպպոյի խումբ. սպառած տոմսերով շրջապտոյտ) վերնագիրը: Ցուցահանդէսը չորրորդն է, որ տեղի կ՛ունենայ պատկերասրահի մը մէջ եւ պիտի շրջի աշխարհի տարածքին, մինչեւ Նիւ Եորք, Փարիզ եւ Միլանօ: Ասիկա ցոյց կու տայ հետաքրքրութիւնը անոր գործերուն նկատմամբ, եւ ընդհանրապէս` արուեստի ժամանակակից աշխարհին մէջ խծբծող այլ արուեստագէտներու ոճին:

Ռոպպոյի կարծր մարդու պատկերը կ՛ամբողջանայ, երբ ան կը պատմէ, թէ իր մանկութիւնը կը յիշեցնէր 2006-ին հրապարակուած «Տիս իզ ինկլընտ» ժապաւէնը: «Ճիշդ այս ժապաւէնին մէջ պատկերուած պատանին էի: 1970-ական տարիներու արեւելեան Լոնտոնն էր եւ ժամանակները դժուար էին: Կը շրջէի ինձմէ տարիքով մեծ տղոց հետ, որոնք իրենց անունները կը գրէին պատերուն վրայ: Միշտ «օ» մը կ՛աւելցնէին վերջաւորութեան, որպէսզի մարդիկ գիտնային, թէ ցեղապաշտներ էին իրենք: Այսպէս դարձայ «Ռոպպօ»: Պատերը խծբծելու առաջին նախաճաշակն էր այս: Երբ պատանի տարիքին վտարուած էր դպրոցէն եւ գացած էր աշխատելու իր հօրեղբօր շինարարական ընկերութեան մէջ, պատերը խծբծելը գիշերային փախուստ մը կ՛ընձեռէր Ռոպպոյի»:

«Թիմ Ռոպպօ» ծաղրանքի առարկայ կը դարձնէ մրցակից Պանքսին:

«Ամէն գիշեր կ՛երթայի պատերը խծբծելու: Ծնողներս չէին հասկնար, թէ ինչո՛ւ: Ինչո՛ւ ընել բան մը, որմէ դրամ չէի շահեր, հարց կու տային անոնք: Չէի կրնար բացատրել անոնց, թէ ասիկա արդիւնք էր արուեստ ստեղծելու իմ մարմաջիս: Կը նմանէր արեան գերճնշումը նուազեցնող դեղ մը առնելու, ամբողջ ատրենալինը պակսեցնելու»: Շուտով գրագէտներու խումբ մը ծնունդ առաւ Ռոպպոյի շուրջ, եւ ան վերածուեցաւ անոնց աստղին: Ամէնէն յանդուգն պատկերները խծբծելը առանց երբեւիցէ ձերբակալուելու, աւելի եւս հրահրեց անոր հանճարին վերաբերող շշուկները` իր շրջապատին մէջ: Ռոպպոյի 5 «հետեւորդները», որոնք ծանօթ են իբրեւ «Թիմ Ռոպպօ», անոր հետ աշխատած են աւելի քան 25 տարի, եւ ան յաջողած է պահել անոնց սերտ բարեկամութիւնը: Անոնց գործերը մաս կը կազմեն շրջուն ցուցահանդէսին:

Ռոպպօ պատերը կը խծբծէ պղպջակներու նման տառերու այն վերացական ոճով, որ ի յայտ եկած է 1980-ական տարիներուն, Միացեալ Նահանգներու մէջ: Հետեւաբար 1984-ին հրապարակուած «Սապուէյ արթ» (գետնուղիի արուեստ) գիրքը անոր «Սուրբ Գիրքն» է: Պատերը խծբծելու այս մօտեցումը ոմանց կարծիքով նուազ չափուած է, քան` Պանքսիի նախապէս պատրաստուած սթենսիլով պատկերներ դրոշմելու ոճը: Սակայն Ռոպպոյի անմիջականութիւնը, սրամտութիւնն ու ըմբոստութիւնը երկրպագուներու բանակներ ապահոված է անոր: Ռոպպոյի գլխաւոր մասնագիտութիւնը գնացքի վակոններու վրայ խծբծելն է: Ան Բրիտանիոյ երթեւեկի ոստիկանութենէն մազապուրծ խուսափած է շատ աւելի բազմաթիւ առիթներով, քան ինչ որ կը յիշէ: «Երբ դուրսը զնտանի պէս մութ է եւ մարդիկ կը հետապնդեն քեզ, բաւական արագ ի գործ կը դնես բոլոր կարողութիւններդ: Ասիկա արուեստի լաւագոյն դպրոցն է, ուր կրնայի յաճախած ըլլալ», կ՛ըսէ ան:

Յայտնապէս պատերը խծբծելու աշխարհը շատ փոքր է: Ռոպպօ «Տի Ինտիփենտընթ» թերթին հետ իր հանդիպումը կը դասաւորէ այնպէս, որ ժամանակ ունենայ օգնելու պատերը խծբծող ընդյատակեայ այլ արուեստագէտի մը` Պեն Այնի, որ ինքնին վերածուած է աստղի: Անցեալ տարի Բրիտանիոյ վարչապետ Տէյվիտ Քամերոն անոր խծբծած մէկ պատկերին պատճէնը նուիրեց Պարաք Օպամայի: Արուեստի այս աշխարհը փոքր է, եւ ճիշդ այս պատճառով առիթ տուած է Պանքսիի եւ Ռոպպոյի ճակատումին:

«Պանքսիի հետ թշնամացայ հիմնականօրէն յարգանքի պակասի պատճառով: Պեն Այն զիս ծանօթացուց իրեն 1990-ական տարիներու վերջերուն, հաւաքոյթի մը առիթով: Արուեստագէտներու մեր հաւաքականութեան մէջ քաղաքավարութիւնը կը պահանջէ ըսել, թէ լսած ենք մէկու մը մասին, նոյնիսկ երբ չենք լսած: Ես չէի լսած Պանքսիի մասին, սակայն ըսի, թէ լսած էի… Սակայն Պանքսի ինծի ըսաւ. ««Երբեք չեմ լսած քու մասիդ», եւ չհաւատացի ականջներուս», կ՛ըսէ Ռոպպօ:

Այս դիտումնաւոր անարգանքին Ռոպպօ հակազդած է` ապտակելով Պանքսին: «Ապտակ մը իջեցուցի երեսին: Ցնցուեցաւ, եւ ակնոցները ինկան գետին», կը պատմէ ան: Թէեւ ասիկա վայելուչ վարմունք մը չէր, սակայն անոնց վէճը վերջ գտած էր այստեղ, եւ պարզապէս պատում մը եւս աւելցած էր քաղաքային ժողովրդային հերոսական պատմութիւններուն շարքին: Այսինքն, մինչեւ որ Ռոպպոյի պատմած դէպքերու տարբերակը լոյս տեսաւ 2009-ին հրատարակուած «Լանտըն հենտսթայլզ» գիրքին մէջ: Ռոպպօ կը հաւատայ, թէ աղմկալից այս վէճին մասին խօսիլն էր, որ հազիւ քանի մը ամիս ետք պատճառ դարձած էր «Ռոպպօ ինքորփորէյթըտ» գործին դէմ հակադարձութեան:

 

Գնացքի վակոններու վրայ..

««Ռոպպօ ինքորփորէյթըտ» գործին այլանդակումէն ետք շատեր հեռաձայնեցին ինծի: Անոնք կ՛ըսէին. «Պիտի իջնենք ջրանցք եւ մաքրենք պատկերը, կամ` պիտի առնենք հրդեհ մարող շիշ մը, զայն լեցնենք սեւ ներկով եւ ջնջենք զայն: Կը պատասխանէի` «վերջին յաղթողը ե՛ս պիտի ըլլամ»: Սակայն, երբ գացի եւ տեսայ, թէ ի՛նչ պատահած էր, չհաւատացի աչքերուս, թէ ինչպէ՛ս պատմութեան պատառիկ մը բնաջնջուած էր»:

Ռոպպօ հակամէտ է լուռ մնալու, երբ կ՛ակնարկենք «Մէյլ ան Սանտէյ» թերթին թէեւ անհաստատ վերջին այն տեղեկութեան, թէ Պանքսի նախապէս Պրիսթոլի մէկ հանրային վարժարանը յաճախած է եւ բուն անունով կը կոչուի Ռոպին Կանինկհամ: Թէեւ Ռոպպօ շատ լաւ գիտէ, թէ ո՛վ է ան, սակայն կը թուի, թէ Պանքսիի յոռեգոյն թշնամին պատրաստ չէ դիմակազերծելու զայն: Ասիկա հասկնալի է, երբ նկատի կ՛ունենաք, թէ խծբծելու արուեստի աշխարհը ընդհանրապէս բնակուած է իրենց բուն ինքնութիւնները թաքուն պահող արուեստագէտներով: Ռոպպօ կ՛ըսէ. «Փոքր հասակէս անդրադարձայ, որ եթէ գործածէի իրական անունս, ապա պիտի ձերբակալուէի»: Ակն ընդ ականի իրենց խաղին մէջ անխուսափելի պիտի ըլլար, որ եթէ Ռոպպօ դիմակազերծէր Պանքսին, ապա ասիկա կը նշանակէր, թէ Ռոպպօ նաեւ պիտի դիմակազերծէր ինքզինք: Թէեւ արդար ըլլալու համար պէտք է ըսել, թէ Պանքսի շատ աւելի բան ունէր կորսնցնելիք նման քողազերծումէ մը:

Արդեօք պատմութիւնը պիտի շարունակուի՞: «Անցեալ տարի որոշեցի, որ այլեւս բաւական էր: Զինք ամօթի մատնած էի արդէն եւ ժամանակն էր ծալելու հարցը,- կ՛ըսէ Ռոպպօ:- Սակայն յունուարին ան թիրախ դարձուց մէկ այլ գործս: Այժմ ան վերստին հրահրած է հրդեհը: Բաւական հաճելի բան մը կը ծրագրեմ իրեն համար»: Պանքսի, զգո՛ւշ:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

Share this Article
CATEGORIES