ԹՈՒՐՔԻԱ. ԱՆԳԱՐԱ ԿԸ ՎԱԽՑՆԷ ԱԿԱԴԵՄԱԿԱՆՆԵՐԸ ԵՒ ԿԸ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿԷ ԱԶԱՏ ԽՕՍՔԸ

Էրտողան համաձայն՝ արշաւին

Թուրքիոյ մէջ ակադեմականի մը վերջերս տեղի ունեցած ձերբակալութեան լոյսին տակ, մտաւորական շրջանակներ սկսած են մտահոգուիլ, որ իրենք յառաջիկային կրկնակիօրէն պիտի մտածեն` նախքան կառավարութիւնը քննադատելը:

Պոլսոյ «Մարմարա» համալսարանին մէջ քաղաքական գիտութեանց դասախօս Պուշրա Էրսանլը Թուրքիոյ ահաբեկչութեան դէմ պայքարի խիստ օրէնքներուն հիմամբ ձերբակալուեցաւ` իբր թէ աջակցելու համար ըմբոստ Քրտական աշխատաւորական կուսակցութեան (ՔԱԿ), որ Թուրքիոյ, Միացեալ Նահանգներու, Եւրոպական Միութեան եւ այլ երկիրներու կողմէ ահաբեկչական շարժում կը նկատուի:

Մինչեւ իր ձերբակալութիւնը` տիկին Էրսանլը խորհրդարանին մէջ ներկայիս քննարկուող սահմանադրական բարեփոխումներու մասին խորհրդականներէն էր Թուրքիոյ գլխաւոր քրտական քաղաքական կուսակցութեան` Խաղաղութիւն եւ ժողովրդավարութիւն (ԽԺԿ), որ պաշտօնապէս արձանագրուած է երկրին մէջ:

Պուշրա Էրսանլը

Էրսանլը այժմ արգելափակուած է եւ կը սպասէ դատավարութեան, որ առնուազն տարի մը ետք կրնայ սկսիլ: Եթէ դատապարտուի, ան 20 տարուան ազատազրկումի կրնայ ենթարկուիլ:

Պոլսոյ «Վոսփոր» համալսարանի ակադեմականներու ընտրանին 4 նոյեմբերին տեղի ունեցած բողոքի ընթացքին Էրսանլիի ձերբակալութիւնը նկարագրեցին իբրեւ զգուշացումի նշան` յաւելեալ փորձանքի, որ պիտի գայ Թուրքիոյ մէջ խօսքի ազատութեան համար:

«Տիկին Էրսանլը մեր ընկերուհին է: Ան ակադեմական մըն է: Ան տագնապները առանց վայրագութեան լուծելու կողմնակից է: Մենք շա՜տ, շա՛տ անհանգստացած, մտահոգուած ենք հետեւանքներով», ըսաւ ցուցարարներէն մէկը:

«Էրսանլիի կալանաւորումը նաեւ մէկ մասն է երկրի համալսարաններուն համար նոր ուղղութեան, որ կը սպառնայ ակադեմական ազատութեան», կ՛ըսէ «Վոսփոր» համալսարանի ընկերաբան Այֆեր Պարթու: Տիկին Պարթու աւելցուց, որ իր բաժանմունքէն շրջանաւարտ ուսանող մը ձերբակալուած է ահաբեկչութեան դէմ պայքարի գործողութեան ծիրին մէջ: Համալսարանի այլ բաժանմունքներէն ուսանողներ նոյնպէս ծուղակը ինկած են կառավարութեան լայնատարած ցանցին մէջ:

«Համալսարաններուն մէջ տեղի կ՛ունենան ինքնագրաքննութիւններ: Որոշ մարդիկ իրենց ըրած ուսումնասիրութիւններուն պատճառով այժմ մտահոգ են, որովհետեւ այժմ շատ դիւրին սկսած է ըլլալ մարդիկ թիրախ դարձնելը: Անոնք այն իրավիճակը կը ստեղծեն, թէ անոնք, որոնք նոյնիսկ կը խօսին քրտական հարցին մասին, կը համարուին ՔԱԿ-ի աջակցողներ, կողմնակիցներ: Նախապէս այդպէս չէր», ըսաւ Պաթու:

Դատախազները կը պնդեն, որ ձերբակալութիւնները անհրաժեշտ մասն են իրենց ներկայացուցած ահաբեկչական դաւադրութեան, որ նիւթուած է Ժողովրդավարական հասարակութիւն քոնկրեսի (ԺՀՔ) կողմէ: Կառավարութիւնը կը պնդէ, թէ ԺՀՔ-ն կը գործէ իբրեւ քաղաքային թեւը ՔԱԿ-ի:

Թրքական բանակին եւ ՔԱԿ-ի միջեւ բախումները այս տարի սաստկացան, բազմացան: Հոկտեմբերին տեղի ունեցած յարձակումի մը իբրեւ հետեւանք` 24 զինուորներ սպաննուեցան:

«ԺՀՔ-ի հարցով պետական հետաքննութեան իբրեւ մէկ մասը` 8 հազար անձեր կալանաւորուած են 2009 թուականէն ի վեր: Անոնց մէջ կան քիւրտ քաղաքապետեր, առեւտրական համադաշնակցութեան անդամներ, մարդկային իրաւանց պաշտպաններ, ինչպէս նաեւ` ակադեմականներ եւ ուսանողներ», կ՛ըսեն մարդկային իրաւանց պաշտպան գործիչներ:

«Միայն վերջին քանի մը ամիսներուն, յունիսին կայացած ընտրութիւններէն ի վեր, աւելի քան հազար անձեր բանտարկուած են իբրեւ մէկ մասը հետաքննութեան», կը պնդեն անոնք:

Եասմին Քոնկար` աղմկայարոյց, անկախ «Թարաֆ» օրաթերթի խմբագիրի տեղակալը, կը նշէ, թէ պաշտօնատարները կը հաւատան, որ իրենք բաւարար ապացոյցներ ունին զանգուածային ձերբակալութիւններու ռազմավարութիւնը արդարացնող:

«Անոնք ձեռք անցուցած են հաղորդակցութիւն, որ օգնած է ՔԱԿ-ի անդամներուն իրականացնելու իրենց յարձակումները, եւ ուրեմն, եթէ օրինական կուսակցութեան մը օրինական անդամներ, դուք իբրեւ մեղսակիցներ կը տեսնէք զինեալ գործողութեան մը, ձեզի համար` իբրեւ այս երկրի արդարադատութիւն կամ կառավարութիւն, շատ ելք չկայ», նշեց Քոնկար:

ԺՀՔ-ի առնչուող  ձերբակալութիւնները կատարուած են ըստ Թուրքիոյ հակաահաբեկչական խիստ օրէնքներուն, որոնք ներկայացուած են վարչապետ Ռեճէփ Թայիփ Էրտողանի Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան (ԱԲԿ) կողմէ:

Քննադատները հակադարձելով` կ՛ըսեն, թէ հետաքննութիւնը շատ քիչ առնչութիւն ունի ահաբեկչութեան դէմ որեւէ պայքարի հետ:

«Մեղադրական եզրակացութեան ցանկին վրայ 750 էջերէն եւ ոչ մէկը կը նշէ զէնք մը կամ բռնարարք մը. այնպէս որ, անոնք, որոնք կ՛ըսեն, թէ ասիկա քրտական գործունէութեանց դէմ քաղաքական դատավարութիւններու շարք է, կը թուի, որ իրաւունք ունին», ըսաւ Ռիչարտ Հովիթ` Եւրոպական խորհրդարանի արտաքին հարցերու խորհուրդի բրիտանացի անդամ մը:

Լրագրողներուն հետ 3 նոյեմբերի զրոյցին ընթացքին Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճէփ Թայիփ Էրտողան մեկնաբանելով այս հարցը` ըսաւ. «Ամէն ինչ կը բացայայտուի, երբ ԺՀՔ-ի դէմ մեղադրական եզրակացութիւնը կազմուի»: Վարչապետը նաեւ հեգնեց ձերբակալութիւններուն ընդդիմացողները. «Քննադատները կը պաշտպանեն ԺՀՔ-ն առանց լրջօրէն ուսումնասիրելու այս հարցերը», ըսած է ան:

Կը թուի, այս օրերուն կառավարութիւնը մասնաւոր ուշադրութիւն կը դարձնէ համալսարաններու համալիրներու եւ շրջափակերու մէջ ըսուածներուն: Պաշտօնատարներ յատկապէս կը դրսեւորեն անհանդուրժողականութիւն` ակադեմականներէ եկող քննադատութիւններուն հանդէպ:

2010 թուականին, օրինակ, վարչապետին նախընտրական քարոզարշաւի հաւաքին ատեն անվճար համալսարանական ուսում պահանջող պաստառ բռնած երեք ուսանողները ամբաստանուեցան ծայրայեղ ձախակողմեան ահաբեկչական խումբի մը անդամակցութեան յանցանքով, եւ 17 ամիս արգելափակուեցան առաւելագոյն հսկողութեամբ բանտի մը մէջ, մինչեւ որ ի վերջոյ անոնց դէմ ուղղուած ամբաստանութիւնները յետս կոչուեցան:

Նոյն տարին Թուրքիոյ զինուորական իշխանութեան ժամանակաշրջանէն վերահաստատուած քաղաքականութիւն մը ոստիկանութիւնը լիազօրեց անարգել մտնել համալսարաններու համալիրներ:

Համալսարանները վերահսկող Բարձրագոյն ուսման խորհուրդի նախագահ դոկտ. Եուսուֆ Զիա Էոզճան առաջարկեց, որ համալսարանները իրաւապահ մարմիններու պաշտօնատարներուն համար նախատեսուած վայրեր յատկացնեն: Նախապէս համալսարանի տնօրէնն էր, որ ոստիկանութիւնը կը հրաւիրէր համալիր:

Էոզճան պնդեց, որ ոստիկանութեան ներկայութիւնը կրնայ նպաստել խօսքի ազատութեան, այլ ոչ թէ ատիկա լռեցնելու:

«Ազատ կարծիք չի կրնար յայտնուիլ այնպիսի միջավայրի մը մէջ, որ ապահով չէ», պնդեց Էոզճան:

Բազմաթիւ թուրք ուսանողներու համար, երբ խօսքը վերաբերի ընկերային եւ քաղաքական հարցերու հրապարակային քննարկման, անառարկելի իրողութիւն է, որ ոստիկանները բզզիւնն իսկ, սպաննող են:

«Մենք համալիրին մէջ կը վախնանք ոստիկանական ուժերէն»: ըսաւ ուսանող մը, որ բնականաբար անունը չուզեց յայտնել` վախնալով պաշտօնական հակադարձութիւններէն: «Ես չեմ ուզեր բջիջային հեռաձայններով ընկերներուս հետ քաղաքական նիւթերու մասին խօսիլ, որովհետեւ մէկը կրնայ զիս լսել: Այնպէս, որ այս բոլոր զարգացումները երիտասարդները կը վախցնեն»:

Ըստ պաշտօնական տուեալներու, կառավարութիւնը շուրջ 100 հազար անձերու հեռաձայնային զրոյցները կը ձայնագրէ` հակաահաբեկչական շարունակուող հետաքննութեան առնչութեամբ:

Ձերբակալուած դասախօս Էրսանլիի դէմ ապացոյցները կը ներառեն հեռաձայնային ձայնագրուած զրոյցներ:

«Այս միջոցառումներուն պատճառով ստեղծուած վախի մթնոլորտը միայն ուսանողներով չի սահմանափակուիր», զգուշացուց Նուր Մարտին, «Վոսփոր» համալսարանի Խաղաղութեան կրթութիւն եւ ուսումնասիրութեան կեդրոն բաժանմունքէն: Ան աւելցուց.

«Ակադեմական ազատութիւնը կենսական է ժողովրդավարութեան որեւէ տեսակի համար: Եթէ մենք տէր չկանգնինք անմեղ մարդոց կարծիքի ազատութեան, ատիկա կ՛աւարտի բոլորին համար երկիւղալի վիճակի ստեղծումով, եւ չենք գիտեր, թէ ո՛ւր կ՛առաջնորդէ»:

ՏՈՐԻԸՆ ՃՈՆԶ

«Եուրէյժիանեթ»

Share this Article
CATEGORIES