ՀՈԳԻԻՆ ՀԱՆԳԻՍՏ` «ՆՈՐ ԿԵԱՆՔ»Ի ՄԱՆՈՒԷԼԻՆ

Առեւտուրով կը զբաղիմ, բայց վաճառական չեմ: Օրինակելի վաճառական մը ըլլալու համար թերեւս պէտք է ըլլալ վաշխառու, ագահ, անձնասէր, դրամասէր ու ծայր աստիճան դրամամոլ: Այդ բոլորը իրականացնելու համար ալ յաճախ պէտք է սուտ խօսիլ. ուստի` ինձմէ հեռու, ետիս գնա՛ սատանայ: Այսօր, եթէ նոյնիսկ երեսունհինգ տարիէ առեւտուրով կը զբաղիմ, վաճառական չեմ, չեմ կրցած ըլլալ, չեմ կրնար ըլլալ, չեմ ալ ուզեր ըլլալ: Իմ հաւատացած կեանքի փիլիսոփայութիւնը ուրիշ է:

Երկրագունդին վրայ այնքան շա՜տ են բժիշկներուն, երկրաչափներուն եւ դեղագործներուն թիւը, որոնք ոչ մէկ կապ ունին տիպար բժիշկի մը, երկրաչափի մը կամ դեղագործի մը հետ: Անոնք իրենց մասնագիտութիւնները ըրած են պարզապէս ծնողներուն պարտադրանքին ենթարկուելով, անոնց (ծնողներուն) անկատար մնացած երազները զաւակներուն ընդմէջէն իրականացած տեսնելու, կամ պարզապէս իրենց շրջապատին հպարտութիւն պատճառելու եւ անոնց պարտք մը տուած ըլլալու միտումով:

Իմ պարագաս այդպէս չէր: Ծնողքս ազատութիւնը տուած էին որոշելու այն ասպարէզը, որ կ՛ուզէի ընտրել: Բայց «կեանքը» ու «հացի ճամբան»  պարտադրեցին ընել այն, ինչ որ ո՛չ կը փափաքէի եւ ո՛չ իսկ կրնայի երեւակայել: Համեստ ու աղքատ գործաւոր-աշխատաւորի մը կամ Պուրճ Համուտի մէկ անկիւնը գտնուող հեմեստ դերձակուհիի մը զաւակին համար դրամագլուխ ունենալը ո՜ւր, առեւտուրով զբաղիլը` ո՛ւր:

Երբ երկրորդական վարժարանի առաջին երկու տարիները բոլորած էի ու այլեւս կը մօտենար ապագայի ասպարէզս որոշելու օրերը, հարց տուողներուն կը պատասխանէի. «Կ՛ուզեմ լրագրող ըլլալ» եւ կը լսէի. «Անմիտ տղայ (ապուշ  մարդ չըսելու համար), ի՞նչ լրագրող: Լրագրող ըլլալը հաց չի կերցներ: Բժիշկ չե՛ս կրնար ըլլալ, քանի հիւանդ մը եթէ տեսնես, դուն կը հիւանդանաս, արիւնլուայ  մէկը դիմացդ ելլէ, հիւանդին տեղ դուն կը մարիս: Չենք ըսեր, որ «մեքանիստ», ոսկերիչ կամ այլ արհեստաւոր մը եղիր, բայց լրագրո՞ղ: Խելքդ տուն կանչէ: Խելքի եկուր տնաշէն, լրագրող ըլլալով` տեղ չես հասնիր, բաւարար դրամ չես շահիր: Գնահատուած արհեստներուն չի պատկանիր»: Ձախէն ու աջէն խորհուրդ կու տայիր ինծի:

Անդրդրուելի կը մնայի: Չէ՞ որ հայերէնի ուսուցիչիս համաձայն, ամէնէն լաւ խմբագրուած անփոփումը իմս կ՛ըլլար դասարանին մէջ: Լաւ շարադրութիւններ կը գրէի: Սկաուտական պատի թերթ կը հրատարակէի: Թէեւ բազմագրուած, բայց պարբերաթերթ սկսած էի հրատարակել տասնեօթը տարեկան հասակիս: «Խմբագրապետ» կրցած էի հռչակել ինքզինքս, հոգ չէ թէ առանց  որ խմբագիրներ ունենամ:

Այս ապրումներուն ու մթնոլորտին մէջն էի, երբ երկինքէն ինկած մանանայի նման նախախնամութիւնը ինծի ծանօթացուց «Նոր կեանք» շաբաթաթերթի արտօնատէր, հրատարակիչ ու խմբագիր Մանուէլ Գազանճեան անուն ազնիւ անձնաւորութեան մը: Որքան մե՜ծ ժողովրդականութիւն կը վայելէր այդ շաբաթաթերթը:

Հայ երիտասարդ-երիտասադուհիները անհամբեր կը սպասէին «Նոր կեանք»-ի յաջորդ թիւի հրատարակութեան: Բայց Մանուէլը, հեռու ամէն տեսակի մեծամտութենէ, իր համեստութեամբ կլանած էր զիս:

Այդ եղաւ մեր մտերմութեան խայծը: Այդպէս ալ մնաց մինչեւ իր վերջին անհամ կատակը: Թերեւս հարց տաք, թէ ի՞նչ անհամ կատակ: Իր մահուան բոթին կատակը: Չէ՞ որ երկու-երեք օր առաջ այցելած էր ու երկա՜ր-երկա՜ր խօսած էինք միասին անցեալէն, ներկայէն, ապագայէն… այդ ի՞նչ կատակ էր, Աստուա՛ծ իմ: Մահազդին մէջ յիշուած ու սփռուած անունները կը վկայէին, թէ ուրիշը չէր, ի՛նքն էր մահացողը. մեր բոլորին սիրելի Մանուէլը. ինծի համար շա՜տ սիրելի Մանուէլը:

Սրտի տագնապի զոհ գացած ու անակնկալ կերպով մահացած էր «Նոր կեանք»-ին Մանուէլը. «Արամազդ» հրատարակչատան ու տպարանին Մանուէլը. «Մասիս»ի տասնեակ տարիներու գրաշար Մանուէլը: «Արարատ», «Զարթօնք», «Ազդակ», «Դիտակ»-ի եւ այլ թերթերու երկար շարքի մը աշխատակից Մանուէլը, հայ գիրին ու հայ մամուլին նուիրեալ Մանուէլը:

Չէի ուզեր հաւատալ, բայց ստիպուած էի, ուրիշ ճար չկար:

Շատ մօտիկ հարազատ մը կորսնցուցածի մը պէս լացի: Այո՛, լացի: Տղա՛մարդիկն ալ կու լան, ամօթ չէ. իսկ շատ մը պարագաներուն, անհրաժեշտ պայման մըն է արտասուելը: Անհատական մեծ կորուստի մը դիմաց անխուսափելի դարման մըն է լացը:

Հոգիիս մէկ անկիւնը փուլ եկած էր. մահացած էր անձնաւորութիւն մը, որ կը սիրէի, կը յարգէի, համարում ունէի իրեն հանդէպ: Կը սիրէի, որովհետեւ իր հանդարտաբարոյ, համեստ, դիպուկ ակնարկութիւններով, կատակասէր նկարագրով ու մանաւանդ իր համակ սիրով սիրելի դարձած էր ինծի համար:

Կը յարգէի, որովհետեւ պատանեկութենէն մինչեւ մեր վերջին հանդիպումը, աւելի քան քառասուն երկար տարիներ ծայր աստիճան յարգած էր զիս: Յարգած էր բոլորը: Չեմ յիշեր, եթէ կային անձնաւորութիւններ, որոնց հանդէպ ժխտական կեցուածքներ ունենար: Չկար, չկայ: Եթէ նոյնիսկ եղած են, իր գաղտնապահութեամբ հոգիին խորքը պահած ըլլալու էր այդ բոլորը` առանց որեւէ ակնարկութիւն մը ընելու ոեւէ մէկուն:

Ես անձնապէս քաղաքական աշխարհէն հեռու եմ, թերեւս տգէտ ըլլալու չափ անգէտ, անգէտ ըլլալու չափ ալ տգէտ: Քաղաքական յօդուածներու մասին խօսելու, կարծիք յայտնելու իրաւունքը չունիմ. բայց համարումս մեծ էր Մանուէլի ազգային, ընկերային, տնտեսական գրութիւններուն հանդէպ: Նախատեսելու, հարցերը վերլուծելու ու այդ բոլորը գեղեցիկ գրիչով մը թուղթին տալու կարողութիւնը ունէր Մանուէլը: Համահայկական հարցերուն մէջ հեռու էր նեղմիտ մտածողութենէ, անկողմնակալ ու հաստատ էր իր կեցուածքներուն մէջ:

Այս բոլորէն անդին, Մանուէլը «Նոր կեանք»-ի Մանուէլը, սիրած ու յարգած էի եւ համարումով լեցուած էի իրեն հանդէպ, որովհետեւ հոգիս հարստացուցած էր: Անհուն ուրախութեամբ լեցուցած էր իմ ոգին: Տուած էր այն, ինչ որ կեանքը զլացած էր տալ ինծի: Կեանքի յորձանքը պարտադրած էր, որ ապրուստ մը շահելու համար ստիպուած ըլլամ լրագրող չըլլալ: Իսկ ինք` Մանուէլը (անշուշտ առանց մոռնալու Պարոյր Աղպաշեան այլ ազնիւ անուն մը եւս) պատանեկութեանս եւ երիտասարդութեանս տարիները ուրախութեամբ լեցուցած էր հոգիս, որովհետեւ գրութիւններովս հպարտանալու առիթը ընծայած էր ինծի: Իրեն կը պարտիմ այդ օրերուն կատարած խմբագրական համեստ աշխատանքներս ու «Առաջնորդ» սկաուտական պարբերաթերթի օրինակները տպագրուած տեսնելու իրողութիւնը: 1976-ին, հազիւ քսան տարեկան հասակիս, ազգային, ընկերային, տնտեսական, առեւտրական պատմուճանով հրատարակուող «Նոր կեանք»-ի օգնական խմբագիրը ըրած էր զիս:

Այսօր նիւթական ունեցուածքներովս չեմ հպարտանար, դրամատան մէջ պահ դրուած գումար մը կրնամ չունենալ,  այս կամ այն կալուածներուս մասին չեմ կրնար խօսիլ, բայց հպարտութեամբ կը յիշեմ եւ ուրախութեամբ կը լեցուի հոգիս, երբ 35 տարի ետք կը խօսիմ կրօնական վէճերուն եւ անոնց գործած աւերներուն մասին գրած յօդուածիս մասին Լիբանանի ներքին` եղբայրասպան կռիւներու ընթացքին եղած զէնքի առեւտուրի գրութեանս մասին: Շարքը երկար է ու երկա՜ր ու այդ բոլորը կը պարտիմ հանգուցեալ Մանուէլ Գազանճեանին:

Անհո՜ւն շնորհակալութիւն իրեն:

Նուազագոյն պարտականութիւնը համարեցի Մաշտոցի ոսկեղնիկին գիրերովը կազմուած փունջով մը ներկայանալ քառասնօրեայ թարմ շիրիմիդ, հայոց պատարագի յուզիչ «Տէր ողորմեա»ն արտասանելէ ետք, խոնարհիլ յիշատակիդ առջեւ եւ սրտիս խորերէն լո՜ւռ արտասուել:

Ցտեսութի՛ւն, սիրելի Մանուէլ… Երբ հոն` վերը հանդիպինք, մեր գիտցած հայերէնով եւ ուղղագրութեամբ, «Նոր կեանք» մըն ալ յաւիտենականութեան մէջ խմբագրենք:

ՊԵՐՃ ԱՐԱՊԵԱՆ

Նոյեմբեր 2011

Share this Article
CATEGORIES