ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՍՊԱՅԱԿՈՅՏԻ ԱՐԽԻՒՆԵՐԸ ԻՆՉՈ՞Ւ ՉԵՆ ԲԱՑՈՒԻՐ

Տերսիմի իրադարձութիւններուն մասին քննարկումները ես իսկապէս կարեւոր կը նկատեմ: Իրականութեան մէջ նշանակութիւն չունի, թէ վարչապետը բացայայտած է արդէն իսկ ծանօթ փաստաթուղթեր, կամ ան այս հարցը կ՛արծարծէ ընդդիմադիր Ժողովրդահանրապետական կուսակցութիւնը (ԺՀԿ) տկարացնելու համար: Կարեւորը այն է, որ վարչապետը բացած է «Փանտորայի արկղը», որ փակ կը պահուէր: Աս արկղը այլեւս բնաւ չի փակուիր: Այսպիսով, Թուրքիա իր մէջ քաջութիւն կը գտնէ դէմ յանդիման գալու իր անցեալի, պատմութեան սեւ էջերուն հետ:

Միաժամանակ, Տերսիմի բանավէճերը նոյնպէս քողազերծեցին այլ բացայայտ իրականութիւն մը` ընդհանուր սպայակոյտի արխիւները բանալու անկարողութիւնը: Անցեալի ամէնէն կարեւոր փաստաթուղթերը Ընդհանուր սպայակոյտին ձեռքն են: Ասիկա իսկապէս բնական է, որովհետեւ անցեալի ժամանակաշրջանի ամէնէն կարեւոր ուժը բանակին ձեռքն էր: Սակայն եթէ այդ փաստաթուղթերը չբացայայտուին, ակնյայտ է, որ առողջ բանավէճ կարելի չէ կայացնել:

Ինչո՞ւ եւ որմէ՞ կը թաքցուին այդ փաստաթուղթերը: Իւրաքանչիւր երկիր որոշ ժամանակահատուածէ մը ետք կը գաղտնազերծէ իր փաստաթուղթերը` անկախ ատոնց գաղտնիութենէն, մինչ մենք կ՛ապրինք գաղտնիութեան քողին տակ: Ինչո՞ւ:

Այս հարցումներուն ես չեմ կրնար իրատեսական պատասխան մը գտնել:

Դատախազները 28 փետրուարին մասին պէտք է հարցաքննեն նախկին վարչապետ Թանսու Չիլերը:

Վերջապէս, փետրուար 28-ի մասին քննութիւն պիտի բացուի: Եթէ ինծի հարցնէք, այդպիսի քննութիւն մը կատարելու ատենը շատոնց եկած է:

Անոնք, որոնք կը յիշեն, պէտք է գիտնան, որ 28 փետրուար 1987-ին աւելի բացայայտ «պետական հարուածի սպառնալիք» մը ապրեցանք բաղդատած այն ժամանակահատուածին, որ յատկանշուեցաւ «լրագրային յեղաշրջումով», որ կը պարունակէր 2003 եւ 2004 տարիներու պետական հարուածի պատրաստութիւններ` կարգ մը հրամանատարներու կողմէ:

Սպայակոյտի պետին գրասենեակը բոլորին  յայտարարեց, որ պիտի միջամտէ, եթէ Էրպաքան-Չիլեր քոալիսիոնը չհրաժարի:

Ատիկա միայն յեղաշրջման փորձ էր նշեալ սպայակոյտին կողմէ: Նոյնիսկ այդ ժամանակի նախագահը` Սիւլէյման Տեմիրել, երբ մեղադրուեցաւ յեղաշրջումի փորձին չառարկելուն համար, ըսաւ. «Եթէ կառավարութիւնը հրաժարած չըլլար, բանակը պիտի միջամտէր: Ես ատիկա արգիլեցի»:

Քաղաքական կեանքին այսպիսի բացայայտ միջամտութիւն տեղի ունեցած է, բայց ձեւով մը արդարադատութիւնը չէ ուզած կամ չէ գործած այդ հարցով: Դատական իշխանութիւնները, որոնք բացած են դատեր, հիմնուած են ամէնէն անհաւանական ենթադրութիւններու եւ պատճառաբանութիւններու վրայ (Էրկենեքոնի եւ Լախտի հարուածի դէպքերուն մէջ), եւ որ կը շարունակեն ձերբակալութիւնները թրքական արժանապատուութիւնը վիրաւորելու յանցանքին համար, նոյն այդ արդարադատութեան իշխանութիւնները որոշած են անտեսել 28 փետրուարը:

Եւ վերջապէս, ինչ որ անհրաժեշտ էր, կատարուած է, եւ մեր պատմութեան այլ սեւ էջի մը վերաբերող դատը բացուած է:

Ես շատ լաւ գիտեմ, որովհետեւ ես այդ ժամանակաշրջանին վաւերագրութիւնը պատրաստած եմ: Ատիկա հոլովոյթ մըն է, որ գաղտնիքներ չունէր. ժամանակ մըն էր, երբ ընդդիմադիր տեսակէտներ իրարու բախեցան, եւ երբ զինուորականութիւնը պնդեց, որ ատիկա իր ճամբով պէտք է կատարուի: Գլխաւոր դերակատարներուն մեծամասնութիւնը (բացի Էրպաքանէն) տակաւին ողջ է:

Դատախազներուն իմ խորհուրդս այն, է որ անոնք սկսին Ճիշդ Ուղի կուսակցութեան նախկին ղեկավար Թանսու Չիլերին: Տիկինը այն անձն է, որ լաւագոյնս գիտէ, թէ ի՛նչ կար դէպքերուն ետին, եւ ո՞վ ի՛նչ ըրած է: Չիլերէն զատ, ոչ ոք այդքան մօտ եղած է 28 փետրուարին: Աւելի՛ն. ան հրապարակաւ ցարդ բնաւ չէ պատմած իր յուշերը:

Դուք պիտի տեսնէք, որ այս հետաքննութիւնը պիտի բացայայտէ այնպիսի խաղեր եւ դասեր, որոնք մեզ բոլորս պիտի ապշեցնեն, եւ թէ` բազմաթիւ բարձր ծառեր իրենց տերեւները պիտի թափեն:

ԱՆԿԱՍԿԱԾ, ԱՄՊԵՐԻ՛Ն, ՄԵՆՔ ՕՏԱՐԱԿԱՆՆԵՐԸ ՉԵՆՔ ՍԻՐԵՐ

«Հապեր թիւրք»-ի մէջ հրատարակած յօդուածով Ամպերին Զաման հարցուցած է. «Արդեօ՞ք թուրքերը ցեղապաշտներ են»: Ան կը գրէ, որ նախապէս դժուար էր պատասխանել այս հարցումին, սակայն հիմա միտքը փոխած է: Ըլլալով ծագումով պանկլատեշցի` Ամպերինը անուանեցին «Կեղտոտ պանկլատեշցի» իսկ հայկական հարցին վերաբերեալ անոր դիրքորոշման համար` նաեւ

«Կեղտոտ Հայ»:

Այն քլիշէն` կարծրատիպը, թէ «Թուրքերը օտարերկրացիներուն նկատմամբ հանդուրժող են, հիւրընկալ եւ կարեկից», բացարձակ սուտ է:

Դառն է, բայց ճիշդ է…

Ոչ ոք թող վիրաւորուի, բայց Ամպերին Զաման ճիշդ էր:

ՄԵՀՄԵԹ ԱԼԻ ՊԻՐԱՆՏ

«Հիւրրիյէթ

Share this Article
CATEGORIES