ՎԱՀԱՆ ԶԱՆՈՅԵԱՆ. ՎԵՐԱԴԱՐՁ ԴԷՊԻ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ ԵՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔ, ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ

Կրնա՞յ գալ օրը
Երբ այդ բոլորը
Ինծի ալ թուին շատ սովորական
Պարզ ու ընտանի
Ինչպէս ամէնուն, ինչպէս ամէն տեղ,
Եւ ես թօթափեմ
Այս ջերմ բայց յոգնած
Վիպական լեզուն
Ու զգաստացած
Ես ալ իմ կարգը
Ինչպէս որ հարկ է
Ու դառնամ «նորմալ»…

– «Հայաստանի անկախութեան անակնկալ իրադարձութիւնը առիթ ընծայեց աննախընթաց շփումներու սփիւռքի եւ հայրենիքի միջեւ: Որպէս հզօր եւ անկործանելի ամբարտակ մը յանկարծ հրաշալիօրէն փլած ըլլար երկու ծովերու միջեւ` արձակելով զանգուածային եւ վայրագ երկու կողմանի ջրխուժում մը ծովէ ծով: Լեզուներու, գաղափարներու, կեցուածքներու, մտածելակերպերու, կենցաղներու բախումը, որ յառաջացաւ այս ջրխառնուրդին հետ, եզակի երեւոյթ էր հայ իրականութեան մէջ, որ բարեբախտաբար տակաւին կը շարունակուի: Բոլոր անոնք, որոնք այդ հոսանքին մէջ նետուեցան, հարստացան թէ՛ հոգիով եւ թէ՛ մտքով»:

Այսպէս նկարագրեց 20-րդ դարու վերջին, հայ ժողովուրդի նորագոյն պատմութեան ամէնէն անկիւնադարձային եղելութիւնը, Վահան Զանոյեան, երբ վերջերս Պէյրութի իր պանդոկին մէջ հանդիպեցանք ու ձայնագրիչին յանձնեցինք իր միտքերը, խոհերը:

Հանրաճանաչ մտաւորականը, բանաստեղծն ու հայրենասէրը, որուն կեանքի դեգերումները, որպէս արծուեբոյն Մուսա Լերան հերոսներու շառաւիղը, ինք տարած են Այնճարէն` Պէյրութ, Ուաշինկթըն, Ֆիլատելֆիա, Պահրէյն, Լոզան, «առանձնատուն դղեակ» մըն ալ կառուցելու Հայաստանի գեղատեսիլ ու հինաւուրց Վայոց Ձորի բլուրներէն մէկուն գագաթը…: Որպէս քարիւղի հարցերու հմուտ մասնագէտ ու խորհրդատու` Փի. Էֆ. Սի. էներճի ինթըրնէշընըլի մէջ: Այս բոլորին մէջ, Վահան Զանոյեան միաւորած է արեւմտահայերէնը եւ արեւելահայերէնը:

– «Նկատի առած Հայաստանի ներկայ դերը համայն հայութեան կեանքին մէջ` մեր երկու աշխարհաբար լեզուներու միջեւ նոր թափ առած շփումը, պատմական շատ կարեւոր երեւոյթ մըն է, որուն ամբողջական գնահատականը ընելու տակաւին ի վիճակի չենք այսօր: Ճանչնալով եւ ընդունելով այս երեւոյթը` ժողովածուն կ՛ընդգրկէ թէ՛ արեւելահայերէնով եւ թէ՛ արեւմտահայերէնով գրուած բանաստեղծութիւններ, որոնք լոյս կը տեսնեն միաժամանակ մեսրոպեան ուղղագրութեամբ եւ ներկայ Հայաստանի որդեգրած ուղղագրութեամբ: Կան նաեւ լեզուական եւ ոճային դիտումնաւոր ձուլումներ` երկու լեզուներուն միջեւ:

Որպէս ազատամիտ, ժողովրդավար, խոհուն մտաւորական` Վահան Զանոյեան շատ լաւ կը հասկնայ, թէ այսօր հայ ժողովուրդը կը դիմակայէ վտանգաւոր մարտահրաւէրներ ու գոյատեւելու եւ բարգաւաճելու միակ ուղին միաբանութիւնն է: Մեր հարցազրոյցի ընթացքին, ան կոչ ըրաւ ձերբազատուելու հինցած, խաւարամիտ «աւանդոյթ»-ներէն ու բաց աչքերով նայիլ իրականութեան ու մտածելու հայ ժողովուրդի վաղուան մասին, երբ գոյութիւն ունեցող երկու բարբառները մեր հարստութիւնն են եւ ոչ թէ բաժանելու ծրագիր:

Ծրագիրներ ունենալով ժապաւէն մըն ալ նկարահանելու, որ պիտի ներկայացնէ կեանքի բազմաթիւ փորձութիւններ անցած լրագրողի մը կեանքը, որ նոյնինքն հայ ժողովուրդի ոդիսականն է:

Այս է եղել իմ ինքնակառոյց հայրենիքն անմահ: Այս եմ ապրեցրել իմ հոգու սիրով ու իմ հոգու մէջ ես էլ իմ կարգին նրանով ապրել, պաշտպանուել իր մէջ… հաւատացել եմ, որ այս է ապրել, երբ չկա՛ր երկիր, երբ չկար բանակ, չկար պետութիւն ու չկար աստուած…:

Բարի վերադարձ ու «կանաչ ճանապարհ» կը մաղթենք Վահան Զանոյեանին:

ՀԱՄՕ ՄՈՍԿՈՖԵԱՆ

Պէյրութ

Share this Article
CATEGORIES