«ԱՅՍ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆ ՉԷՐ, ԱՅԼ ՊԱՏՄԱԿԱՆ, ՈՐ ՅԱՒԵՐԺ ՊԻՏԻ ՄՆԱՅ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ» ԸՍԱՒ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ ՅԱԿՈԲ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ

Հ.- Անդրադառնանք այս այցելութեան քաղաքական խորքին. հանրապետութեան նախագահին գլխաւորած պատուիրակութիւնը ի՞նչ իրագործումներ արձանագրած վերադարձաւ Հայաստանէն:

Յ. Բ.- Նախ ըսեմ, որ մինչեւ մեր այցելութիւնը` 20 համաձայնագիր կար Լիբանանի եւ Հայաստանի միջեւ, ասոնց վրայ աւելցան 7 նորեր` տնտեսական, կրթական, զբօսաշրջութեան բնագաւառներուն առնչուած. Հանրապետութեան նախագահը նոր ուղիներ բացաւ եւ ըսաւ, որ մենք կը փափաքինք տնտեսական եւ այլ մարզերու յարաբերութիւնները բարձրացնել քաղաքական յարաբերութիւններու մակարդակի որակին: Ան առաջարկեց, որ կառավարութիւններուն միջեւ միացեալ յանձնախումբ կազմուի, որպէսզի կարելի ըլլայ այս յարաբերութիւնները առաւել եւս բարելաւել ու ամրապնդել: Չեմ ուզեր համաձայնագիրներուն մանրամասնութիւններուն մէջ մտնել, սակայն կարելի է քանի մը կէտերու մէջ ամփոփել նախագահին կեցուածքները, որոնք արտայայտուեցան թէ՛ Հայաստան մեկնելէ առաջ Հ1-ի հետ ունեցած հարցազրոյցին ընդմէջէն, թէ՛ Հայաստանի նախագահին, վարչապետին, խորհրդարանի նախագահին հետ ունեցած հանդիպումներուն, թէ՛ Հայաստանի մէջ բնակող լիբանանահայ գաղութի զաւակներուն հետ ունեցած տեսակցութեան եւ թէ՛ մամլոյ ասուլիսին ընթացքին: Հանրապետութեան նախագահը ծանրացաւ հիմնական քանի մը կէտերու վրայ, որոնք կ՛արժէ արձանագրել: Ան ըսաւ, թէ Լիբանան միակ արաբական պետութիւնն է, որ 1997-ին եւ 2000-ին իր խորհրդարանի ճամբով ճանչցած է Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ բանաձեւ որդեգրած` Թուրքիայէն պահանջելով ճանչնալ Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ Ցեղասպանութեան վնասներու վերացման նպատակով միջոցներու դիմել: Ըսաւ, որ Լիբանանը եւ Հայաստանը, լիբանանցի ու հայ ժողովուրդները ճակատագրակից են. մենք ենթարկուած ենք նոյն ճնշումներուն, նոյն տեսակի հարուածներու, սակայն երկուքս ալ փիւնիկի պէս կրցած ենք ոտքի կանգնիլ: Ըսաւ նաեւ, որ Լիբանան եւ Հայաստան իրարու կը նմանին իրենց սփիւռքներով. երկու երկիրներն ալ 8-10 միլիոն հաշուող սփիւռք ունին, եւ Լիբանանի ու Հայաստանի միջեւ համագործակցութիւնը նաեւ կարելի է զարգացնել անոնց միջեւ գործակցութեամբ, որովհետեւ երկու սփիւռքներն ալ կրնան օգտակար ըլլալ իրենց երկիրներուն: Նախագահը աւելցուց, որ Լիբանանի հայերը պատմութեան ընթացքին մնայուն կերպով յաջողած են իրենց կեանքին մէջ` քաղաքական, ընկերային, տնտեսական ու կրթական մարզերուն մէջ եւ անշուշտ յիշեց այնպիսի անուններ, որոնցմով մենք միշտ կրնանք հպարտանալ: Նախագահ Սլէյման ըսաւ, եւ ասիկա ամէնէն կարեւոր յայտարարութիւնը կարելի է նկատել, որ Լիբանան մնայուն կերպով իսլամական գագաթնաժողովներուն ընթացքին հետամուտ եղած է ու պիտի շարունակէ ըլլալ, որ Լեռնային Ղարաբաղի տագնապին առնչուած ոչ մէկ բանաձեւ որդեգրուի Հայաստանի դէմ: Անոր համաձայն, Լիբանան հանդէս կու գայ այդ կեցուածքով, նոյն ատեն պահանջելով, որ Ղարաբաղի հարցին լուծում տրուի միջազգային օրէնքի սահմաններուն մէջ եւ ազգային ինքնորոշման իրաւունքի հիմունքով. թէեւ այս մէկը վիճելի է, բայց ասիկա կ՛ենթադրէ Լիբանանի քաղաքական կեցուածքը ի նպաստ մեր թեզին: Լիբանանի կողմը կը պահանջէ հարցը լուծել խաղաղ միջոցներով` միշտ յարգելով ժողովուրդի ազատ ինքնորոշման իրաւունքը: Ան նաեւ ըսաւ, որ հոս ոչ միայն Հայաստանի պատասխանատուութիւն կայ, այլ նաեւ` Հայաստանի դրացի երկիրներուն, այսինքն` Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ. նախագահ Սլէյման նաեւ դիտել տուաւ, որ այս կացութեան պատասխանատուներէն են նաեւ մեծ պետութիւնները, որոնք պէտք է հարցին մօտենան առանց երկու չափ-երկու կշիռ տրամադրութեան: Յայտարարեց, որ ազգերու ինքնորոշումը, մարդկային իրաւունքները, ժողովրդավարական սկզբունքները միայն փոքր պետութիւններու յատուկ բաներ չեն` պարտադրուած մեծ պետութիւններուն կողմէ, այլ եթէ մեծ պետութիւնները, յատկապէս արեւմտեան, երբ այս մասին կը խօսին, նախ իրենք պարտաւոր են յարգել այդ սկզբունքները, պարտադրել իրենց դաշնակիցներուն եւ բարեկամներուն: Լիբանանի նախագահը նաեւ խօսեցաւ Հայաստանի ժողովրդավարական կարգերուն մասին` ըսելով, որ Լիբանանն ալ նոյն վիճակին մէջ է. հոս եւս անդրադարձաւ Միջին Արեւելքի մէջ վերջերս խօսակցութեան նիւթ եղող ժողովրդավարական ընդհանուր փոփոխութեան` յայտնելով, որ մենք այդ փորձառութիւնը ունինք եւ անհրաժեշտ է, որ անիկա վարակիչ դառնայ ամբողջ շրջանին մէջ` հեռու ամէն տեսակի բռնութենէ: Ան նաեւ շնորհակալութիւն յայտնեց Հայաստանի պետութեան` պաղեստինեան հարցով, ինչպէս նաեւ` Լիբանանի առնչուած զանազան բանաձեւերու գծով անոր դրսեւորած պաշտօնական կեցուածքներուն համար:

Պէտք է ըսել, որ ասոնք աննախընթաց կեցուածքներ էին, որոնք գնահատանքով արձանագրուեցան Հայաստանի իշխանութիւններուն կողմէ, եւ նախագահ Սերժ Սարգսեան առիթով մը ըսաւ, որ թէեւ մենք խաղաղասէր ժողովուրդ ենք, փոքր ժողովուրդ ենք, բայց եւ այնպէս կ՛ուզենք խաղաղութիւնը պաշտպանել մեր ուժով: Խաղաղութիւնը եւ կայունութիւն պահպանելը միայն բարի կամեցողութեամբ չի կատարուիր, այլ անհրաժեշտ է, որ ուժը ունենանք որեւէ թշնամական արարքի հակազդելու:

Հ.- Խօսեցաք երկու երկիրներուն միջեւ կնքուած համաձայնագրերուն մասին, որոնց մէջ նկատի առնուած են զանազան բնագաւառներ, նաեւ անդրադարձաք այն իրողութեան, որ միտում կայ տարբեր մակարդակներու վրայ յարաբերութիւնները սերտացնելու: Կը կարծէ՞ք, որ Լիբանան վերադառնալէ ետք այդ բոլորը պիտի շրջանցեն մաղթանքներու եւ ցանկութիւններու սահմանը ու գործնական պիտի գործադրուին:

Յ. Բ.- Խօսուեցաւ Հայաստան-Լիբանան ազատ, բաց շուկայի ստեղծման մասին, որ կը նպաստէ զոյգ պետութիւններուն, յատկապէս Լիբանանի` տարածաշրջանի վերջին իրադարձութիւններուն լոյսին տակ: Ճիշդ է, որ համեմատական իմաստով փոխադարձ առեւտուրը  33 առ հարիւր տոկոսով աւելցած է, սակայն գումարները այնքան չնչին են, որ ոչինչ կը նշանակէ: Թէ՛ երկրագործական, թէ՛ ճարտարարուեստական, թէ՛ գիտական մակարդակի վրայ համաձայնագրերը պիտի գործադրուին, եւ հոս անշուշտ դերակատար պիտի ըլլայ Հայաստանի դեսպանատունը, որովհետեւ մեր կարգին տարուած աշխատանքը` թէ՛ բարեկամական յանձնախումբին միջոցով, թէ՛ ճարտարարուեստի մարզի պատասխանատուներուն հետ համագործակցութեամբ, բաւարար չէ: Նոյնը պիտի կատարուի նաեւ զբօսաշրջութեան նախարարին հետ` դէպի Հայաստան եւ Հայաստանէն Լիբանան լրագրողներու կամ զբօսաշրջիկներու փոխայցելութիւններ կազմակերպելու իմաստով: Հոս մենք անտարակոյս ընելիք ունինք: Պէտք է անհրաժեշտ տարողութեամբ այս աշխատանքները կատարուին. Լիբանանի նախագահը նախագահ Սերժ Սարգսեանը հրաւիրեց բազմամարդ պատուիրակութեամբ մը Լիբանան այցելել, որպէսզի այս պատուիրակութիւնը կարենայ լաւապէս ճանչնալ Լիբանանի շուկան, առեւտուրը, ճարտարարուեստը, դրամատնային մարզը, որ արդէն բաւական զարգացած է, եւ մենք կարենանք առեւտրական փոխադարձ, առողջ եւ երկկողմանի շահաւէտ ծրագիրներ մշակել:

Հ.- Նախարարներուն եւ երեսփոխաններուն կողքին, պատուիրակութեան մաս կը կազմէին նաեւ դրամատնային մարզի մասնագէտներ: Այս իմաստով համագործակցութեան ի՞նչ հեռանկարներ մշակուեցան:

Յ. Բ.- Իւրաքանչիւրը առանձին կապեր հաստատեց. Կեդրոնական դրամատան փոխկառավարիչներէն Յարութիւն Սամուէլեան արդէն բաւական աշխատանք տարած է Հայաստանի մէջ` անոր անկախացումէն ի վեր. Կեդրոնական դրամատունէն պաշտօնեաներ եկած են Լիբանան եւ այս փոխանակումները կը շարունակուին: Ինչ կը վերաբերի Ֆրանսուա Պասիլի, ան հոն դրամատուն հաստատած է, ինչպէս ուրիշներ: Ճարտարարուեստի, առեւտուրի պալատի նախագահը, որ միաժամանակ Լիբանան¬Հայաստան խորհրդարանական բարեկամութեան յանձնախումբին նախագահն է, ինք եւս աշխատանք տարաւ: Ճարտարարուեստի, կրթութեան, զբօսաշրջութեան նախարարները առանձին տեսակցութիւններ ունեցան համապատասխան նախարարներուն հետ: Ես կը կարծեմ, թէ այս բոլորը կարճ ժամանակի ընթացքին իրենց դրսեւորումները կը գտնեն եւ դրական արդիւնքներ կ՛ունենան:

Հ.¬ Այս բոլորին մէջ ի՞նչ էին ամէնէն յատկանշականները:

Յ. Բ.¬ Քաղաքական իմաստով` հանրապետութեան նախագահին կեցուածքները, միւս բաժնով` թէ՛ թանգարանի եւ թէ՛ Էջմիածնի ու Մատենադարանին մէջ նախագահ Սլէյմանի անկեղծ տպաւորութիւնները այն մասին, որ մարդիկ բան մը կը կորսնցնեն, եթէ Հայաստան չայցելեն:

(Շար. 2 եւ վերջ)

Share this Article
CATEGORIES